Perdana Menteri Kanada Mark Carney pada 16 Oktober berucap di Edmonton, Alberta, bagi menentang langkah memulakan proses undang-undang ke arah referendum kemerdekaan wilayah itu. Beliau memberi amaran bahawa ketika Kanada berdepan tekanan perdagangan Amerika Syarikat, kebergantungan terhadap eksport tenaga dan cabaran terhadap kedaulatannya, isu pemisahan boleh menyebabkan perniagaan, pelabur dan penduduk berdepan ketidaktentuan dasar serta pasaran selama bertahun-tahun.
Dalam satu perhimpunan yang menyokong perpaduan Kanada, Carney berkata kedudukan Alberta dalam negara itu masih belum “dimuktamadkan” dan keputusan akhirnya bergantung pada jumlah keluar mengundi. Beliau menyifatkan undian itu bukan permainan atau satu pusingan poker. Mengundi untuk berpisah daripada Kanada, katanya, boleh menjadi “bluff yang berbahaya” dan menyebabkan penduduk Alberta serta rakyat Kanada lain kehilangan peluang.
Undian 19 Oktober bukan keputusan kemerdekaan
Pada 19 Oktober, penduduk Alberta akan mengundi sama ada wilayah itu patut terus menjadi sebahagian daripada Kanada dan sama ada kerajaan wilayah perlu diarahkan memulakan proses undang-undang bagi referendum kemerdekaan pada masa depan. Undian itu tidak akan mengubah kedudukan perlembagaan Alberta dengan serta-merta, tetapi boleh menjadi langkah pertama ke arah pemisahan. Oleh itu, perkembangan ini diperhatikan syarikat tenaga, pemain perdagangan rentas sempadan dan pasaran kewangan.
Alberta memiliki sebahagian besar rizab minyak terbukti Kanada, dengan jumlah rizab keempat terbesar di dunia. Kira-kira 90% eksport minyak mentah wilayah itu dihantar ke Amerika Syarikat. Pertikaian berpanjangan mengenai hubungan Alberta dengan kerajaan persekutuan, dasar tenaga atau aturan perdagangan rentas sempadan boleh mempengaruhi projek saluran paip, hasil cukai sumber, bidang kuasa kawal selia dan penilaian syarikat terhadap prospek pelaburan.
Dalam ucapannya di Edmonton dan Calgary sehari sebelumnya, Carney turut menekankan keperluan mengurangkan kebergantungan ekonomi Kanada terhadap Amerika Syarikat. Beliau memberi amaran bahawa pihak dari luar Kanada sedang cuba memecah-belahkan negara itu untuk mendapatkan kawalan yang lebih besar, dan menggesa pengundi Alberta supaya tidak menambah ketidaktentuan dalam keadaan semasa.
Carney dan Smith tampil bersama
Carney berkempen menentang pemisahan di Alberta selama dua hari berturut-turut. Pada 16 Oktober, beliau muncul bersama Premier Alberta Danielle Smith di Red Deer, menunjukkan kesepakatan mereka dalam usaha mengekalkan wilayah itu dalam Kanada.
Smith sendiri menentang kemerdekaan Alberta, tetapi sebelum ini tetap memutuskan untuk meneruskan undian tersebut. Beliau berkata hubungan antara kerajaan persekutuan dengan Alberta bertambah baik dalam tempoh 18 bulan sejak Carney memegang jawatan. Menurut Smith, Carney telah menangani tujuh daripada sembilan undang-undang persekutuan yang dibantah wilayah itu, manakala kedua-dua pihak turut bekerjasama dalam cadangan projek saluran paip minyak.
Smith juga menyebut bahawa Carney membesar di Alberta dan masih meminati pasukan Edmonton Oilers. Sebelum ini, beliau memetik satu tinjauan pendapat yang menunjukkan 22% penduduk Alberta masih menyokong pemisahan daripada Kanada. Angka itu, katanya, terlalu tinggi untuk diabaikan.
Namun, Tanya Clemens, seorang penyokong kemerdekaan, berpendapat persetujuan antara Carney dengan Smith lebih menyerupai komitmen lisan yang disertai banyak syarat dan tidak menghilangkan rasa tidak puas hati kem pemisah terhadap kerajaan persekutuan.
Tekanan perdagangan AS menambah sensitiviti isu
Presiden Amerika Syarikat Donald Trump terus memberi tekanan perdagangan kepada Kanada dan pernah mengancam untuk menjadikan negara itu negeri ke-51 AS. Dalam keadaan ini, isu kemerdekaan Alberta bukan sekadar menyentuh kuasa wilayah, malah berkait dengan hubungan Kanada-AS dalam bidang tenaga, tarif dan rantaian bekalan.
Carney mengakui Alberta sejak sekian lama tidak berpuas hati dengan dasar tenaga Ottawa. Beliau mengenang bahawa ketika membesar di Alberta, beliau melihat bagaimana tindakan kerajaan persekutuan membuat penduduk setempat berasa sumber di wilayah itu bukan milik mereka. Namun, beliau menegaskan Alberta ialah kampung halamannya dan keluarga, pendidikan serta nilai hidupnya berkait rapat dengan wilayah tersebut.
Sebahagian penduduk Alberta yang mahu kekal dalam Kanada pula mengkritik keputusan Smith untuk meneruskan undian. Deb Lee, seorang pesara dari Calgary, berkata tidak wajar wilayah itu dan seluruh Kanada menanggung pertikaian berkenaan apabila hanya segelintir orang giat menggesa pemisahan.
Parti utama persekutuan menolak pemisahan
Pierre Poilievre, ketua Parti Konservatif Kanada dan pesaing utama Carney, turut menyeru penduduk Alberta pada 16 Oktober supaya kekal dalam Kanada. Beliau menggesa mereka agar tidak meninggalkan rakyat Kanada yang lain, sebaliknya berdiri bersama mereka.
Carney, Smith dan Poilievre sependapat tentang mengekalkan perpaduan Kanada, tetapi masih berbeza pendirian mengenai sembilan isu lain dalam undian 19 Oktober, yang melibatkan imigresen dan kuasa wilayah. Smith mahu pengundi menyokong isu-isu tersebut, manakala Carney menggesa mereka menolaknya.
Keputusan undian akan menunjukkan pendirian penduduk Alberta terhadap permulaan proses undang-undang untuk referendum kemerdekaan, bukan menentukan wilayah itu berpisah daripada Kanada serta-merta. Bagi peserta pasaran, hala tuju eksport tenaga, pembahagian kuasa antara kerajaan persekutuan dengan wilayah serta hubungan perdagangan dengan Amerika Syarikat kekal sebagai faktor utama dalam menilai kesan ekonomi seterusnya.