Tổng thống Mỹ Donald Trump thành lập một ủy ban gồm ba thành viên để điều tra liệu Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Lisa Cook có khai sai trong hồ sơ liên quan đến các khoản vay thế chấp hay không, đồng thời đánh giá liệu cáo buộc có đủ căn cứ để miễn nhiệm bà. Phiên điều trần dự kiến diễn ra tại Nhà Trắng ngày 5/11. Vụ việc cũng đặt ra câu hỏi về quy trình tổng thống có thể sử dụng để bãi nhiệm một thống đốc Fed và có thể làm gia tăng chú ý đến tính độc lập của ngân hàng trung ương.
Ba quan chức do Trump bổ nhiệm tham gia ủy ban
Hôm thứ Sáu, Trump công bố bản ghi nhớ tổng thống đề ngày 7/10, chỉ định ba thành viên ủy ban: Kevin Hassett, Chủ tịch Hội đồng Kinh tế Quốc gia kiêm trợ lý tổng thống về chính sách kinh tế; Andrea Lucas, Chủ tịch Ủy ban Cơ hội Việc làm Bình đẳng; và Keith Sonderling, quyền Giám đốc Văn phòng Đạo đức Chính phủ. Bản ghi nhớ cho phép ủy ban tham vấn nhân sự liên quan tại các cơ quan và bộ phận thuộc nhánh hành pháp trong quá trình điều tra.
Trump nêu trong văn bản rằng tổng thống có trách nhiệm bảo đảm luật pháp được thực thi, trong đó có việc sa thải cấp dưới nếu ông cho rằng họ không thể khai báo trung thực hoặc tuân thủ pháp luật. Ủy ban sẽ xem xét liệu Cook có đưa ra thông tin sai trong một hay nhiều vấn đề liên quan đến hồ sơ vay thế chấp hay không, sau đó báo cáo với tổng thống về căn cứ miễn nhiệm, nếu có.
Phiên điều trần tại Nhà Trắng kéo dài tối đa bốn giờ
Phiên điều trần được lên lịch vào ngày 5/11 tại Nhà Trắng, kéo dài không quá bốn giờ và không mở cửa cho công chúng. Tuy nhiên, một bản ghi nội dung sẽ được lập. Theo bản ghi nhớ, Cook phải có mặt và trả lời câu hỏi của ủy ban, các quan chức Bộ Tư pháp cùng luật sư của bà. Ủy ban cũng phải cung cấp cho Cook những chứng cứ đang được xem xét.
Cook có thể nộp lời trình bày, tài liệu bằng văn bản và bản khai của nhân chứng, đồng thời chất vấn các chứng cứ liên quan. Bà cũng được nộp bản trình bày quan điểm bằng văn bản, với điều kiện tài liệu đến nơi ít nhất ba ngày trước phiên điều trần. Bản ghi nhớ không cho biết liệu các tài liệu điều tra hay toàn bộ chứng cứ có được công khai hay không.
Các luật sư của Cook, Abe Lowell và Norm Eisen, đặt câu hỏi về tính khách quan của quy trình. Họ cho biết Trump từng nhiều lần tuyên bố đã quyết định sa thải Cook, khiến họ lo ngại phiên điều trần chỉ mang tính hình thức. Hai luật sư nói Cook sẵn sàng trình bày sự việc, khẳng định bà không gian lận thế chấp và không có căn cứ pháp lý để loại bà khỏi Hội đồng Thống đốc Fed. Họ cũng cho biết đã liên hệ Nhà Trắng để đánh giá liệu quy trình được đề xuất có thể trở thành một cuộc xem xét thực chất hay không.
Tòa án Tối cao từng nêu vấn đề về quyền được bảo đảm thủ tục
Cuộc điều tra diễn ra sau phán quyết hồi tháng 6 của Tòa án Tối cao. Tòa cho rằng nỗ lực trước đó của Trump nhằm miễn nhiệm Cook đã xâm phạm quyền được bảo đảm thủ tục pháp lý của bà. Tháng 8/2025, Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng ông sa thải Cook “vì lý do chính đáng”; khi đó, bà không có cơ hội phản bác các cáo buộc.
Tòa án Tối cao không quy định cụ thể Nhà Trắng phải thực hiện những bước nào để miễn nhiệm Cook. Việc lập ủy ban và tổ chức phiên điều trần dường như nhằm đáp ứng yêu cầu về bảo đảm thủ tục mà tòa đã nêu. Liệu các bước này có đủ để đáp ứng yêu cầu hay không vẫn chưa rõ.
Tranh chấp nhân sự diễn ra trong lúc Fed cân nhắc lãi suất
Cuộc điều tra có thể làm sống lại lo ngại về nỗ lực của Trump nhằm thay đổi thành phần các thống đốc Fed đương nhiệm. Trong nhiều năm, Trump đã kêu gọi giảm lãi suất mạnh và chỉ trích Chủ tịch Fed khi đó là Jerome Powell vì không hạ lãi suất nhanh hơn. Bộ Tư pháp cũng đang điều tra hoạt động giám sát dự án cải tạo trụ sở Fed. Powell tiết lộ vào tháng 1 năm nay rằng Fed đã nhận trát đòi hồ sơ, đồng thời cho rằng cuộc điều tra là cái cớ nhằm tìm cách miễn nhiệm ông.
Sau khi nhiệm kỳ chủ tịch kết thúc vào tháng 5, Powell quyết định tiếp tục ở lại Hội đồng Thống đốc Fed. Nếu thủ tục miễn nhiệm Cook được thúc đẩy, diễn biến này cũng có thể ảnh hưởng đến quyết định của Powell về việc tiếp tục giữ vị trí thống đốc hay không.
Bối cảnh chính sách tiền tệ cũng đang phức tạp. Tháng trước, Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) tăng lãi suất 25 điểm cơ bản, lần tăng đầu tiên kể từ năm 2023. Trước đó, Fed đã ba lần hạ lãi suất trong năm 2025 và cân nhắc giảm thêm vào đầu năm nay. Hôm thứ Năm, Christopher Waller, thống đốc Fed do Trump bổ nhiệm, nhận định áp lực lạm phát từ chiến tranh Iran và những xáo trộn liên quan trên thị trường năng lượng có thể khiến Fed phải tăng lãi suất thêm.
Vụ việc của Cook vì thế không chỉ liên quan đến khả năng miễn nhiệm một thống đốc, mà còn diễn ra trong lúc các tranh luận về quy trình bổ nhiệm, bãi nhiệm tại Fed gắn với môi trường hoạch định chính sách tiền tệ. Ủy ban sẽ đánh giá các cáo buộc trong hồ sơ thế chấp ra sao và Nhà Trắng có hành động tiếp theo hay không hiện vẫn chưa được xác định.