Bộ phim mới của đạo diễn Aaron Sorkin, The Social Reckoning, đưa câu chuyện của Frances Haugen, cựu nhân viên Facebook và người tố giác công ty, trở lại tâm điểm. Mikey Madison vào vai Haugen; Jeremy Strong đóng Mark Zuckerberg trưởng thành, còn Jeremy Allen White thủ vai Jeff Horwitz, nhà báo của The Wall Street Journal. Phim được xem là tác phẩm song hành với The Social Network (2010), tái hiện những tranh luận về thuật toán, an toàn người dùng và quản trị doanh nghiệp vẫn đang ảnh hưởng đến Meta và ngành công nghệ.
Từ Google đến Facebook
Haugen lớn lên ở bang Iowa, học kỹ thuật máy tính và sau đó lấy bằng thạc sĩ tại Trường Kinh doanh Harvard. Trong hồi ký The Power of One, xuất bản năm 2023, bà viết rằng khi bước chân vào Thung lũng Silicon năm 2006, ngành công nghệ vẫn mang đậm dấu ấn nam giới.
Bà làm việc tại Google trong tám năm, rời công ty năm 2014, chủ yếu vì lý do sức khỏe. Haugen được chẩn đoán mắc bệnh celiac, sau đó là một rối loạn co thắt mạch máu hiếm gặp, không do tắc nghẽn và nhạy cảm với nhiệt độ. Tình trạng này có thể gây đau mạn tính và viêm khi bà ở nơi lạnh.
Sau khi sức khỏe cải thiện, Haugen làm việc tại một số công ty công nghệ, trong đó có Yelp và Pinterest. Năm 2019, bà gia nhập nhóm Liêm chính Công dân của Facebook, nghiên cứu ảnh hưởng của nền tảng đối với các cuộc bầu cử quốc tế và tình trạng can thiệp bầu cử. Haugen nói bà muốn làm công việc chống thông tin sai lệch, một phần vì từng chứng kiến bạn bè bị cuốn vào các thuyết âm mưu. Theo bà, nghiên cứu thông tin sai lệch khác hẳn với việc tận mắt thấy người thân chịu ảnh hưởng của nó.
Khoảng 22.000 tài liệu nội bộ được tiết lộ
Haugen cho biết việc Facebook giải thể nhóm Liêm chính Công dân sau cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2020 là bước ngoặt khiến bà quyết định rời công ty. Bà nghỉ việc vào tháng 5/2021; trước đó, bà bí mật sao chép khoảng 22.000 tài liệu nội bộ. Nhiều tài liệu được chuyển cho nhà báo Jeff Horwitz và các cơ quan thực thi pháp luật liên bang. Facebook khi đó nói nhóm Liêm chính Công dân không bị giải thể mà được sáp nhập vào một nhóm Liêm chính Trung tâm lớn hơn.
Các tài liệu gồm báo cáo và nghiên cứu nội bộ về ảnh hưởng của thuật toán đối với tranh luận chính trị, việc các nhóm buôn bán ma túy và buôn người sử dụng nền tảng, cũng như mối liên hệ giữa Instagram với sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên. Một số nghiên cứu cho thấy Instagram có thể làm trầm trọng thêm tình trạng trầm cảm và rối loạn ăn uống ở một bộ phận người dùng, đặc biệt là các cô gái tuổi vị thành niên.
Haugen cho rằng cơ chế tối ưu tương tác của nền tảng khuếch đại những nội dung dễ thu hút lượt thích, bình luận và chia sẻ, bao gồm phát ngôn gây chia rẽ và thông tin sai lệch. Người dùng tiêu thụ nhiều nội dung hơn cũng có thể hỗ trợ doanh thu quảng cáo. Vì vậy, mối quan hệ giữa thiết kế thuật toán, an toàn người dùng và doanh thu của nền tảng trở thành trọng tâm tranh cãi.
Haugen xin được bảo vệ theo diện người tố giác của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), rồi công khai danh tính trong chương trình 60 Minutes. Bà nói sau khi nhóm Liêm chính Công dân bị giải thể, bà không còn tin công ty sẽ dành đủ nguồn lực để ngăn Facebook gây nguy hiểm. Bà cũng cho rằng nền tảng có thể hưởng lợi khi người dùng ở lại lâu hơn và nhấp vào quảng cáo, qua đó tạo động lực thúc đẩy họ tiêu thụ thêm nội dung.
Điều trần tại Thượng viện và Facebook đổi tên thành Meta
Tháng 10/2021, Haugen điều trần trước tiểu ban bảo vệ người tiêu dùng thuộc Ủy ban Thương mại Thượng viện Mỹ. Bà cáo buộc Facebook biết nền tảng có thể gây tổn hại nhưng không công khai đầy đủ các nghiên cứu nội bộ. Phần trình bày đề cập đến tình trạng chia rẽ xã hội, sự ổn định của nền dân chủ và hình ảnh cơ thể ở phụ nữ trẻ.
Haugen kêu gọi chính phủ tăng cường quản lý, viện dẫn các trường hợp thuốc lá, an toàn ô tô và thuốc giảm đau opioid, khi nhà chức trách hành động sau khi doanh nghiệp che giấu bằng chứng về tác hại. Phiên điều trần nhận được sự ủng hộ của các nghị sĩ thuộc cả hai đảng. Thượng nghị sĩ Dân chủ bang Massachusetts Ed Markey gọi bà là “người hùng Mỹ của thế kỷ 21”. Zuckerberg bác bỏ, nói rằng cách Haugen mô tả công ty là một “câu chuyện sai lệch”. Vài tuần sau phiên điều trần, Facebook Inc. đổi tên thành Meta.
Trong một cuộc phỏng vấn năm 2022, Haugen nói Meta khó cải thiện nếu Zuckerberg không rời vị trí lãnh đạo. Bốn năm sau, ông vẫn là Chủ tịch kiêm CEO Meta. Haugen tiếp tục chỉ trích thuật toán mạng xã hội và những người quản lý chúng; bà cũng từng lên tiếng về Twitter sau khi Elon Musk mua lại và đổi tên nền tảng thành X.
Các vụ kiện năm 2026 đưa trách nhiệm thuật toán ra tòa
Tháng 3/2026, Haugen bình luận về một vụ kiện đáng chú ý liên quan đến tình trạng nghiện mạng xã hội. Bồi thẩm đoàn kết luận Meta và Google phải chịu trách nhiệm về tổn hại sức khỏe tâm thần của một người dùng trẻ tuổi. Meta bị yêu cầu bồi thường 4,2 triệu USD cho nguyên đơn 20 tuổi, còn YouTube, thuộc Google, phải trả 1,8 triệu USD.
Haugen nói bồi thẩm đoàn xác định Facebook biết thuật toán của mình ưu tiên nội dung cực đoan hơn. Theo bà, thiết kế này không phải là điều không thể thay đổi, nhưng có thể khiến người dùng tiêu thụ nhiều nội dung hơn. Vụ kiện đưa mối liên hệ giữa thuật toán, tổn hại đối với người dùng, trách nhiệm doanh nghiệp và mô hình kinh doanh vào quy trình tư pháp. Mức bồi thường cũng khiến nhà đầu tư và các công ty công nghệ theo dõi sát rủi ro kiện tụng. Tuy nhiên, phán quyết trong một vụ việc không đồng nghĩa các nền tảng khác hoặc những vụ kiện tương tự sẽ có kết quả giống nhau.
Haugen tư vấn cho bộ phim, hiện sống tại Puerto Rico
Haugen từng tư vấn cho Sorkin khi ông viết The Social Reckoning, nhưng không trực tiếp tham gia viết kịch bản hay sản xuất. Tháng 9/2026, Sorkin cho biết ê-kíp đã chiếu phim cho bà vài tuần trước đó và bà rất thích tác phẩm. Madison đảm nhận vai Haugen. Sorkin nói nữ diễn viên từng cân nhắc nhuộm tóc vàng nhưng cuối cùng không thực hiện; hai người chọn để cô cắt tóc ngắn, tránh để việc tạo hình ảnh hưởng đến diễn xuất.
Hiện Haugen sống tại Puerto Rico cùng chồng Alex Newman và con gái một tuổi. Newman là doanh nhân, đồng sáng lập phần mềm bảo mật HCaptcha. Trong cuộc phỏng vấn tháng 8/2026, Haugen nói cuộc sống của bà bình lặng hơn hình dung phổ biến về một người tố giác và cho biết bà đang hạnh phúc. Bà vẫn tiếp tục quan tâm đến thuật toán và trách nhiệm của các nền tảng, trong khi các vụ kiện nhằm vào Meta và YouTube đưa tranh luận trở lại những vấn đề cụ thể: trách nhiệm pháp lý và mức bồi thường.