Chính phủ Mỹ đang xem xét hạn chế hoặc cấm xuất khẩu diesel nhằm tăng nguồn cung trong nước khi giá nhiên liệu leo thang. Giá diesel bình quân tại Mỹ đã gần 6,45 USD/gallon. Biện pháp này có thể giúp người tiêu dùng trong nước giảm áp lực trong ngắn hạn, nhưng đồng thời khiến các khách hàng ở Mỹ Latinh và châu Âu phải tìm nguồn thay thế, làm tăng chi phí vận tải, thực phẩm và sản xuất công nghiệp.
Mỹ xuất khẩu 1,2–1,5 triệu thùng diesel mỗi ngày
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), các nhà máy lọc dầu tại nước này sản xuất khoảng 4–5 triệu thùng diesel mỗi ngày, trong khi tiêu thụ trong nước bình quân khoảng 3,6 triệu thùng. Phần sản lượng dư chủ yếu được xuất khẩu, khiến Mỹ trở thành một nguồn cung quan trọng trên thị trường diesel toàn cầu.
Khoảng 60–70% lượng diesel xuất khẩu của Mỹ được đưa tới Mỹ Latinh. Mexico, Brazil, Chile và Ecuador phụ thuộc vào nguồn hàng này để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu cho vận tải, nông nghiệp và sản xuất. Tại châu Âu, Pháp, Hà Lan và Anh cũng nhập diesel từ Mỹ để bổ sung nguồn cung từ các thị trường khác.
Giá diesel làm tăng áp lực lên vận tải và chi phí sinh hoạt
Giá diesel tại Mỹ tăng gần 70% so với cùng kỳ năm trước, có thời điểm vượt 6,50 USD/gallon. Căng thẳng tại Trung Đông và tình trạng gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz đang gây sức ép lên nguồn cung năng lượng toàn cầu. Tuyến hàng hải này thường đảm nhận khoảng một phần năm lượng dầu và khí đốt được vận chuyển trên thế giới.
Diesel được sử dụng rộng rãi cho xe tải chở hàng, máy móc nông nghiệp và tàu chở hàng tại Mỹ. Khi nhiên liệu đắt hơn, chi phí vận chuyển hàng hóa có thể tăng theo, rồi phản ánh vào giá thực phẩm, các dự án xây dựng và nhiều mặt hàng khác.
Giá bán lẻ diesel tại Anh cũng lập kỷ lục, làm dấy lên lo ngại về chi phí logistics và ngân sách hộ gia đình. Bộ trưởng Tài chính Anh John Healey cho biết nước này đang trao đổi với phía Mỹ về khả năng áp dụng hạn chế xuất khẩu và chuẩn bị cho tình huống đó. Pháp cùng các nước châu Âu lục địa cũng chịu sức ép từ giá nhiên liệu tăng và chi phí sinh hoạt cao hơn.
Mỹ có thể giảm giá trong nước, nhưng chi phí nhập khẩu sẽ tăng
Các nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ hạn chế xuất khẩu, trong đó có Ashley Hinson và Dan Sullivan, cho rằng ưu tiên nguồn năng lượng cho người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ sẽ giúp bảo vệ kinh tế trong nước trước cú sốc nguồn cung ở nước ngoài. Theo lập luận này, giữ lại lượng diesel vốn dành cho xuất khẩu sẽ bổ sung hàng cho thị trường Mỹ, qua đó giảm áp lực lên tài xế, doanh nghiệp vận tải và các ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu.
Tuy nhiên, David Fyfe, nhà kinh tế trưởng tại Argus Media, cảnh báo việc Mỹ giảm nguồn cung cho thị trường quốc tế có thể nhanh chóng đẩy giá lên. Nếu hơn 1 triệu thùng diesel mỗi ngày bị rút khỏi dòng xuất khẩu, các nước nhập khẩu ở Mỹ Latinh và châu Âu sẽ phải cạnh tranh để tìm nguồn thay thế. Điều đó có thể làm tăng chi phí vận tải, thực phẩm và công nghiệp trên toàn cầu, đồng thời gây thêm áp lực lạm phát. Fyfe cũng cho rằng hạn chế xuất khẩu có thể làm suy giảm danh tiếng của Mỹ với vai trò nhà cung cấp năng lượng ổn định.
Sarah Lafleur, quản lý phân tích tại Argus Media, nhận định giá quốc tế tăng cuối cùng có thể kìm hãm nhu cầu. Nhưng trong ngắn hạn, thiếu hụt nguồn cung sẽ gây sức ép lên quan hệ thương mại và đẩy chi phí lan rộng trong nền kinh tế toàn cầu.
Hiện vẫn chưa rõ Mỹ có áp dụng hạn chế xuất khẩu hay không, phạm vi biện pháp sẽ ra sao và nguồn cung tăng thêm trong nước có thể kéo giá đến tay người tiêu dùng xuống mức nào.