Số ca tử vong do quá liều tại Mỹ đã giảm từ khoảng 110.000 ca năm 2022 xuống khoảng 70.000 ca năm ngoái, nhưng khủng hoảng opioid chưa kết thúc. Fentanyl ngày càng được trộn với thuốc an thần dùng trong thú y, chất kích thích và các hóa chất tổng hợp khác, làm thay đổi nguồn cung ma túy đường phố và khiến việc xử lý các ca quá liều phức tạp hơn.
Tại khu Linden, thành phố Columbus, bang Ohio, Mike, cựu quân nhân 48 tuổi, vẫn sử dụng fentanyl sau 20 năm lệ thuộc opioid. Ông sống bằng những công việc thời vụ tại tiệm cầm đồ và trạm xăng. Mike cho biết một lượng nhỏ ma túy có giá khoảng 3-4 USD, nhưng nếu dùng quá liều thì không thể cứu vãn, như “viên đạn đã bắn ra thì không thể thu lại”.
Fentanyl là opioid tổng hợp, mạnh gấp khoảng 50-100 lần heroin. Các mẫu ma túy đường phố hiện thường có thêm những thuốc an thần tổng hợp khác, khiến người dùng khó tỉnh lại và làm cho việc cấp cứu khó lường hơn.
Naloxone không xử lý được mọi thành phần trong hỗn hợp
Thuốc xịt mũi naloxone được sử dụng rộng rãi tại Mỹ có thể nhanh chóng đảo ngược tình trạng quá liều opioid và đã cứu sống nhiều người. Tuy nhiên, mẫu ma túy Mike sử dụng có thể không chỉ chứa fentanyl. Đồng tử của ông co lại bất thường; sau đó, ông nói mẫu này có thể có xylazine và một chất khó phát âm là medetomidine.
Xylazine và medetomidine đều là thuốc an thần tổng hợp dùng trong thú y. Chúng có thể kéo dài cảm giác do fentanyl gây ra, đồng thời ức chế hô hấp. Naloxone không trực tiếp hóa giải tác dụng của những thuốc an thần này. Xylazine còn có thể gây loét da hoại tử; trong trường hợp nặng, tổn thương ăn sâu đến xương và cần thời gian điều trị kéo dài.
Tại nhà thờ Glenwood ở Columbus, tổ chức phục hồi Hope Dealer Community tổ chức họp hằng tuần để các thành viên chia sẻ trải nghiệm về quá liều, cai nghiện và mất người thân. Một người đàn ông kể rằng sau khi quá liều vào tháng 7/2022, ông được nhân viên cấp cứu dùng naloxone ba lần nhưng không có tác dụng; đến lần thử cuối cùng, ông mới được cứu sống.
Một thành viên khác, Tonya, kể về người cháu trai tử vong do quá liều. Khi đó, chính bà cũng rơi vào tình trạng quá liều sau khi dùng cocaine pha fentanyl. Tonya nói việc mình sống sót không phải điều có thể xem là đương nhiên.
Người dùng chất kích thích cũng đối mặt nguy cơ quá liều
Scott Sanders, người đứng đầu Hope Dealer Community, cho biết 78% số ca quá liều gây tử vong tại hạt Franklin, nơi có thành phố Columbus, trong 12 tháng qua có liên quan đến chất kích thích. Theo ông, một số người nghĩ rằng họ mua cocaine hoặc chất kích thích khác, nhưng sản phẩm lại pha fentanyl hoặc opioid khác, khiến họ quá liều mà không biết.
Hope Dealer Community phối hợp với Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) để lấy mẫu ma túy. Người tham gia có thể gửi kim tiêm hoặc ống hút để lấy mẫu bằng phương pháp quệt; các mẫu sau đó được chuyển đến phòng thí nghiệm ở bang North Carolina. Một mẫu Mike mang đến có kết quả dương tính với medetomidine, củng cố nghi ngờ của ông về thành phần trong số ma túy đã sử dụng.
Sanders cho biết nguồn cung ma túy đường phố năm 2026 không còn chỉ là việc “pha tạp” theo cách truyền thống. Nhiều chất được trộn trực tiếp với nhau, gồm fentanyl, methamphetamine và các chất phụ gia khác được sản xuất trong môi trường bất hợp pháp. Ông cũng nói số nam giới da đen tử vong do quá liều tại Ohio vẫn đang tăng.
Nhà tù ở Chicago phát hiện ma túy tẩm vào giấy
Các dạng ma túy tổng hợp mới cũng xuất hiện trong hệ thống nhà tù. Nhà tù hạt Cook ở Chicago thường ghi nhận một đến hai ca tử vong do quá liều mỗi năm, nhưng năm 2023 có tới 8 người bị giam tử vong sau các cơn co giật gây chết người.
Cảnh sát trưởng hạt Cook Tom Dart cho biết camera giám sát ghi lại cảnh một số tù nhân đốt giấy trong lò vi sóng ở khu bếp của phòng giam. Điều tra cho thấy ma túy được tẩm vào trang sách và thư từ, sau đó người dùng đốt giấy để hít khói. Các chất liên quan gồm K2, một sản phẩm cannabinoid tổng hợp hoàn toàn, có liên quan đến những ca co giật gây tử vong trong năm đó.
Nhà tù sau đó siết kiểm tra thư từ. Tất cả bưu kiện và thư gửi vào đều được kiểm tra độ ẩm; khoảng một phần năm đến một phần tư số thư bị phát hiện có dấu hiệu ẩm bất thường và bị từ chối. Khi khám phòng giam, nhân viên cũng chú ý tìm sách, thư và vết cháy gần các lỗ thông gió.
Sản xuất tổng hợp khiến chuỗi cung ứng khó lần theo
Một người bán ma túy tại Chicago làm việc cho các băng nhóm buôn bán ma túy Mexico cho biết nguồn cung từ Mexico vẫn tiếp tục, dù chính phủ Mỹ xếp một số băng nhóm vào danh sách tổ chức khủng bố và gọi fentanyl là vũ khí hủy diệt hàng loạt. Theo người này, nếu hàng không thể qua biên giới theo tuyến cũ, các nhóm có thể chuyển sang đường hầm hoặc những tuyến khác; chuỗi cung ứng liên tục thay đổi.
Người bán này cho rằng thay đổi lớn nằm ở quy mô và chủng loại ma túy tổng hợp. Ông thừa nhận hoạt động buôn bán đã gây ra nhiều ca tử vong, nhưng vẫn tiếp tục với lập luận rằng mục đích biện minh cho phương tiện.
Dart đã làm công việc này 20 năm. Ông nhận định trước đây lực lượng thực thi pháp luật chủ yếu tập trung vào vận chuyển xuyên biên giới và các nguồn ma túy truyền thống, như vùng trồng trọt ở Colombia, Mexico, Trung Quốc hoặc Afghanistan. Khi ma túy tổng hợp lan rộng, hoạt động sản xuất có thể chuyển vào nhà ở, tầng hầm, thậm chí phòng tắm, khiến việc chỉ chặn các tuyến cung ứng không thể bao quát toàn bộ quá trình.
Dart cho rằng giảm nhu cầu trên thị trường cũng đòi hỏi mở rộng các chương trình điều trị lạm dụng chất gây nghiện và phục hồi. Nhà tù hạt Cook đang triển khai nhiều chương trình phục hồi; theo ông, giải quyết tình trạng nghiện kéo dài mà người sử dụng phải đối mặt là yếu tố cần thiết để giảm nguy cơ quá liều lặp lại và tử vong.
Tại vùng ngoại ô Chicago, nhân viên phục hồi Karen Bell hỗ trợ một người đàn ông bị thương nặng ở chân. Bà từng sử dụng heroin và đã 17 năm không dùng các loại ma túy nặng. Bell nói người dùng hiện nay khó biết chính xác bên trong mỗi túi ma túy có gì; các hỗn hợp cũng khiến tổn thương cơ thể, triệu chứng cai và những hệ quả khác trở nên phức tạp hơn.
Các tổ chức phục hồi đang phát các que thử để nhận biết fentanyl, medetomidine, xylazine và những thành phần khác. Với nhân viên cấp cứu, cơ sở phục hồi và người sử dụng, sự bất định về thành phần ma túy vẫn là vấn đề trực tiếp: naloxone có thể đảo ngược quá liều opioid, nhưng không thể tự mình xử lý mọi tác động của thuốc an thần tổng hợp.