Đồng tiền sụp đổ kích hoạt khủng hoảng kép tài chính và chính trị tại Iran
Khi năm 2025 sắp kết thúc, Iran đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng tiền tệ nghiêm trọng và bất ổn xã hội. Vào thứ Hai, ngày 29 tháng 12, tỷ giá hối đoái chính thức của Iran cho thấy đồng Rial đổi lấy 1 Đô la Mỹ đạt mức thấp kỷ lục 1,42 triệu Rial. Trước cú sốc này, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Mohammad Reza Farzin ngay lập tức tuyên bố từ chức. Tin tức này sau khi được xác nhận bởi truyền hình quốc gia, đã nhanh chóng gây ra phản ứng chuỗi trong xã hội Iran. Kể từ khi ông Farzin nhậm chức vào năm 2022, đồng Rial đã bị mất giá hơn 200% so với mức 430.000 ban đầu, khiến cho uy tín của đồng tiền bị sụp đổ dẫn đến tài sản của người dân bị mất giá nghiêm trọng và uy tín kinh tế của chính phủ giảm xuống mức thấp chưa từng thấy.
Đình công toàn quốc: Tầng lớp thương gia truyền thống xuống đường
Sự sụp đổ của tỷ giá đã thổi bùng cơn giận dữ tích tụ lâu ngày trong giới kinh doanh. Tại trung tâm Tehran trên đường Saadi và khu vực Shush gần chợ bazaar lớn truyền thống, nhiều thương nhân và chủ cửa hàng đã tự nguyện tham gia biểu tình và tuyên bố đóng cửa cửa hàng. Đáng chú ý là các thương nhân tại chợ bazaar lớn có vị thế quan trọng trong lịch sử chính trị Iran; họ từng đóng vai trò quyết định trong cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Nhân chứng cho biết, mặc dù một số cửa hàng phải duy trì hoạt động do áp lực, nhưng phần lớn các doanh nghiệp đã ngừng giao dịch và kêu gọi thêm nhiều đồng nghiệp tham gia vào hàng ngũ biểu tình. Những người biểu tình hô vang khẩu hiệu chống chính phủ, yêu cầu các nhà quản lý chịu trách nhiệm về thảm họa kinh tế hiện tại.
Làn sóng biểu tình lan rộng khắp cả nước với sự can thiệp cứng rắn từ cảnh sát
Quy mô cuộc biểu tình lần này được cho là lớn nhất kể từ sau sự kiện Amini năm 2022. Sự bất ổn không chỉ giới hạn ở Tehran, làn sóng biểu tình nhanh chóng lan sang các thành phố trung tâm như Isfahan, Shiraz ở miền Nam và Mashhad ở Đông Bắc. Hãng thông tấn chính thức IRNA cũng xác nhận tính phổ biến của các hoạt động biểu tình. Tại một số đoạn đường ở Tehran, tình hình trở nên mất kiểm soát, cảnh sát đã triển khai và bắn hơi cay để buộc những người biểu tình giải tán. Mặc dù vào thứ Hai, tỷ giá đã phục hồi lên gần 1,38 triệu, nhưng sự dao động yếu ớt này không thể làm dịu đi sự lo lắng của người dân về chi phí sinh hoạt ngày càng mất kiểm soát.
Bất ổn xã hội ẩn sau sự mất giá lịch sử
Trong tuần qua, những tin đồn về việc từ chức của ông Farzin đã làm lung lay nghiêm trọng niềm tin của thị trường. Từ mức tỷ giá cơ bản của năm 2022 đến mức ngưỡng triệu hiện nay, sức mua của đồng Rial gần như bằng không sau ba năm, lạm phát cực đoan này đã đẩy cuộc sống của người dân tầng lớp dưới vào cảnh khó khăn. Sự bất mãn ban đầu nhen nhóm từ thị trường điện thoại di động vào Chủ nhật đã nhanh chóng biến thành cuộc đình công và biểu tình trên toàn quốc chỉ trong vòng 24 giờ. Với chỗ trống trong lãnh đạo Ngân hàng Trung ương và tình hình căng thẳng của người dân, vào cuối năm 2025, chính phủ Iran đang phải đối mặt với thách thức cai trị nghiêm trọng nhất kể từ sau biến cố Amini, khi mâu thuẫn kinh tế đã chuyển hóa thành cuộc khủng hoảng chính trị sâu sắc.
