Tiểu phẩm “Sister” của chương trình Saturday Night Live chế giễu việc con gái mặc định phải chăm sóc cha mẹ. Đằng sau tiếng cười là thực tế hàng chục triệu người Mỹ đang gánh trách nhiệm chăm sóc người thân, trong đó phụ nữ chiếm đa số. Công việc không lương này có thể ảnh hưởng đến thu nhập, khoản tiết kiệm hưu trí và quan hệ trong gia đình, khiến việc phân chia trách nhiệm và lập kế hoạch thừa kế trở thành vấn đề tài chính thiết thực.
63 triệu người Mỹ chăm sóc người thân
Tiểu phẩm mở đầu bằng một quảng cáo thuốc giả tưởng. Nhân vật người con trai do John Mulaney thủ vai không muốn đưa cha vào viện dưỡng lão nhưng không đủ khả năng thuê người chăm sóc tại nhà. Giải pháp được quảng cáo là dịch vụ “chăm sóc tại nhà miễn phí 24/7”: người chị em gái của anh. Quảng cáo châm biếm định kiến giới đã ăn sâu, khiến các chị em nghĩ rằng chăm sóc cha mẹ là trách nhiệm của mình.
Báo cáo của Liên minh Chăm sóc Mỹ và Hiệp hội Người về hưu Mỹ (AARP) cho biết hiện có 63 triệu người Mỹ chăm sóc người thân. Trong số đó, 61% là nữ và 38% là nam. Gánh nặng không chỉ nằm ở thời gian: 64% người chăm sóc chịu áp lực cảm xúc ở mức cao. Trong nhóm được khảo sát, 56% nói rằng họ buộc phải nhận trách nhiệm này; những người cảm thấy bị ép buộc cũng có sức khỏe tinh thần kém hơn.
Chăm sóc không lương có thể làm giảm thu nhập hưu trí
Việc chăm sóc cha mẹ có thể để lại tổn thất tài chính kéo dài. AARP ước tính người chăm sóc có thể mất trung bình 120.500 USD trong suốt cuộc đời do thu nhập bị giảm và quyền lợi An sinh Xã hội trong tương lai thấp hơn. Dữ liệu của Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Xã hội cho thấy phụ nữ từ 50 tuổi trở lên từng chăm sóc người thân có tài sản hưu trí ít hơn 58% so với những phụ nữ không đảm nhận công việc này.
Rob Klein, cố vấn hoạch định chăm sóc dài hạn tại CAREfidence, cho biết trong nhiều gia đình, con gái—đặc biệt là con gái út—thường trở thành người chăm sóc mặc định khi cha mẹ chưa lập kế hoạch bằng văn bản. Người gánh phần lớn công việc có thể phải trì hoãn sự nghiệp hoặc dành ít thời gian hơn cho gia đình riêng.
Klein cũng lưu ý rằng khi anh chị em đóng góp không đồng đều, quan hệ giữa người chăm sóc và những người còn lại có thể xấu đi. Sau khi cha mẹ qua đời, những người không tham gia chăm sóc vẫn có thể được chia thừa kế theo tỷ lệ như trước. Tiểu phẩm nhấn mạnh nghịch lý này: người chăm sóc không tự động được hưởng phần thừa kế lớn hơn, dù đã bỏ công sức quản lý nhà cửa và tài sản. Trên thực tế, cách phân chia phụ thuộc vào hoàn cảnh gia đình và giấy tờ pháp lý; nếu cha mẹ không nêu rõ nguyện vọng khi còn sống, đóng góp chăm sóc và quyền thừa kế có thể trở thành nguồn bất đồng.
Thỏa thuận trước về chi phí chăm sóc và thừa kế
Andrew Hope, luật sư sáng lập hãng luật Hope, cho biết cha mẹ có thể lập thỏa thuận chính thức để bù đắp cho người con chăm sóc mình. Tốt nhất nên thực hiện khi cha mẹ còn đủ năng lực quyết định và ghi nhận thỏa thuận. Một lựa chọn là lập hợp đồng chăm sóc trong gia đình, nêu rõ dịch vụ người con cung cấp, phạm vi trách nhiệm và khoản tiền cha mẹ trả. So với lời hứa miệng rằng sau này người chăm sóc sẽ được chia thừa kế nhiều hơn, văn bản giúp xác định rõ cam kết và giá trị công việc.
Gia đình cũng có thể tính đến phần thừa kế lớn hơn cho người con đảm nhận trách nhiệm chăm sóc trong kế hoạch phân chia tài sản. Hope nhấn mạnh cần đưa việc chăm sóc vào kế hoạch thừa kế của cha mẹ, thay vì chờ đến sau khi họ qua đời mới giải quyết. Một số chương trình Medicaid cho phép trả công cho con trưởng thành chăm sóc cha mẹ tại nhà, nhưng điều kiện tham gia khá chặt chẽ và khác nhau tùy bang.
Thống nhất trách nhiệm và cân nhắc thuê người chăm sóc
Với những người đang chăm sóc cha mẹ, Klein và Hope khuyến nghị xác định rõ mình có thể đảm nhận những gì, trao đổi thẳng thắn với cha mẹ và anh chị em, đồng thời tổ chức họp gia đình sớm để thống nhất kế hoạch. Nếu anh chị em sống xa hoặc bận công việc, gia đình có thể bàn cách họ góp chi phí thuê nhân viên chăm sóc tại nhà, qua đó giảm bớt thời gian mà người chăm sóc chính phải bỏ ra.
Gia đình nên trao đổi trước khi nhu cầu chăm sóc trở nên thường xuyên về bảo hiểm chăm sóc dài hạn, nhà ở hỗ trợ sinh hoạt và dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp. Thống nhất sớm về dịch vụ, nguồn chi trả và phân công công việc giúp tránh tình trạng trách nhiệm mặc nhiên dồn lên một người. Các thỏa thuận và kế hoạch thừa kế cũng nên được lập khi cha mẹ còn đủ năng lực đưa ra quyết định.