Mỹ cần khoảng 48.000 tấn nam châm vĩnh cửu đất hiếm phổ biến trong năm ngoái, nhưng nguồn cung nội địa chỉ đạt khoảng 300 tấn. Phần thiếu hụt chủ yếu phải bù bằng hàng nhập khẩu, trong khi Trung Quốc sản xuất hơn 90% nam châm đất hiếm toàn cầu. Từ ngày 1/1/2027, quy định mua sắm quốc phòng của Mỹ sẽ truy xuất toàn bộ chuỗi cung ứng nam châm. Chín ngày sau đó, thời hạn đình chiến thương mại Mỹ - Trung cũng kết thúc. Hai mốc thời gian liền nhau đang tạo áp lực cho các nhà thầu quốc phòng trong việc tìm kiếm và chứng nhận nhà cung cấp vật liệu đất hiếm bên ngoài Trung Quốc.
Quy định mới của Lầu Năm Góc truy xuất từ nguồn quặng
Bộ Quốc phòng Mỹ từ lâu đã dùng Quy định bổ sung về mua sắm liên bang trong lĩnh vực quốc phòng (DFARS) để hạn chế việc mua nam châm từ Trung Quốc. Tuy nhiên, các quy định trước đây chủ yếu tập trung vào những công đoạn cuối của quá trình sản xuất. Từ ngày 1/1/2027, phạm vi kiểm soát sẽ bao phủ toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khai thác quặng đến sản xuất nam châm thành phẩm.
Nếu bất kỳ công đoạn nào diễn ra tại Trung Quốc, Nga, Iran hoặc Triều Tiên, nhà thầu quốc phòng liên quan sẽ không được giao loại nam châm đó cho Lầu Năm Góc. Điều này buộc các doanh nghiệp sản xuất hệ thống dẫn đường tên lửa, động cơ máy bay không người lái hoặc máy bay chiến đấu phải nắm được nguồn gốc vật liệu từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm hoàn chỉnh, đồng thời chứng minh chuỗi cung ứng đáp ứng yêu cầu.
Sắc lệnh được Nhà Trắng ký vào tháng 7/2026 tiếp tục thu hẹp khả năng miễn trừ. Khi thời hạn mới có hiệu lực, Bộ Quốc phòng sẽ dừng cấp các miễn trừ thông thường. Việc chưa chứng nhận được nhà cung cấp trong nước cũng không đủ để chứng minh rằng nguồn cung nội địa không thể đáp ứng nhu cầu. Với các nhà thầu, tiến độ phê duyệt chậm không mặc nhiên cho phép tiếp tục mua nam châm từ Trung Quốc; vì vậy, các nguồn thay thế có thể cung ứng thực tế và đã được chứng nhận trở nên đặc biệt quan trọng.
REalloys (Nasdaq: ALOY) cho biết đã bắt đầu quá trình chứng nhận vào tháng 6/2026, với mục tiêu chứng nhận các vật liệu đất hiếm nặng như dysprosi và terbi có nguồn gốc Bắc Mỹ cho nam châm vĩnh cửu dùng trong quốc phòng và công nghiệp. Lô vật liệu độ tinh khiết cao đầu tiên từ Saskatchewan, Canada, dự kiến có thể được đưa đi chứng nhận sớm nhất vào quý IV/2026, còn mục tiêu giao hàng thương mại là quý III/2027. Khả năng hoàn tất chứng nhận đúng hạn sẽ ảnh hưởng đến việc công ty có kịp đáp ứng nhu cầu sau khi quy định mua sắm có hiệu lực hay không.
Đình chiến thương mại Mỹ - Trung hết hạn ngày 10/1/2027
Trung Quốc công bố bộ quy định xuất khẩu đất hiếm nghiêm ngặt hơn vào tháng 10/2025. Quy định siết cấp phép đối với các doanh nghiệp có liên hệ với quân đội nước ngoài và yêu cầu tự động từ chối những hồ sơ xin xuất khẩu đất hiếm cho mục đích quân sự. Các biện pháp kiểm soát này cũng có thể tác động đến nam châm sản xuất bên ngoài Trung Quốc: nếu sản phẩm chứa một lượng nhỏ đất hiếm Trung Quốc, việc xuất khẩu vẫn có thể cần được Bắc Kinh phê duyệt.
Các quy định trên hiện được tạm hoãn trong thời gian đình chiến thương mại Mỹ - Trung. Cuối tháng 9/2026, hai bên nhất trí gia hạn đình chiến đến ngày 10/1/2027, tức chỉ thêm hai tháng, ngắn hơn kỳ vọng trước đó của thị trường là sáu tháng hoặc lâu hơn. Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết hai bên sẽ tiếp tục thúc đẩy việc gia hạn, nhưng kế hoạch tiếp theo vẫn chưa rõ ràng đối với các nhà thầu quốc phòng phải lập kế hoạch chuỗi cung ứng dài hạn.
Các nhà thầu vì vậy phải theo dõi hai mốc sát nhau. Từ ngày 1/1, Lầu Năm Góc yêu cầu chuỗi cung ứng của các loại nam châm thuộc diện quản lý phải tránh một số quốc gia. Sau ngày 10/1, Trung Quốc có thể khôi phục các quy định xuất khẩu nghiêm ngặt hơn. Dù đình chiến có được kéo dài hay không, những kênh cung ứng đã hoàn tất chứng nhận và không phụ thuộc vào khâu gia công nguyên liệu tại Trung Quốc nhiều khả năng sẽ được bên mua chú ý hơn.
Các biện pháp kiểm soát năm 2025 đã ảnh hưởng xuất khẩu
Tháng 4/2025, Trung Quốc áp dụng chế độ cấp phép xuất khẩu đối với một loạt nguyên tố đất hiếm, trong đó có dysprosi và terbi, đồng thời đưa 16 doanh nghiệp Mỹ vào danh sách kiểm soát xuất khẩu. Phần lớn các doanh nghiệp này hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng và hàng không vũ trụ. Trong những tuần sau đó, các nhà cung cấp linh kiện ô tô tại châu Âu cho biết một số dây chuyền phải tạm dừng do chờ Bắc Kinh cấp phép. Các biện pháp kiểm soát ban hành vào tháng 4 vẫn có hiệu lực trong thời gian đình chiến thương mại.
Dữ liệu xuất khẩu cũng cho thấy tác động của tình trạng nguồn cung bị hạn chế. Trong tháng 1/2026, lượng dysprosi và terbi Trung Quốc xuất khẩu giảm khoảng 83% so với cùng kỳ năm trước. Đến cuối tháng 8, giá oxit dysprosi tại Rotterdam gần gấp năm lần giá trong nước Trung Quốc. Với những khách hàng không thể chờ giấy phép xuất khẩu, vật liệu ngoài Trung Quốc có thể khiến chi phí mua vào tăng do mức chênh lệch giá. Khoảng cách này phản ánh sự khan hiếm của nguồn cung ngoài Trung Quốc, nhưng không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều có thể lập tức chuyển sang nguồn thay thế.
Công suất Mỹ vẫn thấp hơn nhiều so với nhu cầu
Chính phủ Mỹ đã rót hàng chục tỷ USD để hỗ trợ các doanh nghiệp khoáng sản quan trọng, nhưng công suất mới khó nhanh chóng xóa bỏ khoảng cách cung - cầu. Công suất sản xuất nam châm của Mỹ dự kiến đạt khoảng 5.000 tấn vào cuối năm 2026, thấp hơn rất nhiều so với nhu cầu khoảng 48.000 tấn. Khâu tách đất hiếm cũng là một điểm nghẽn khác: việc tách và tinh luyện các nguyên tố đất hiếm nặng đòi hỏi xử lý riêng từng nguyên tố, trong khi Trung Quốc chiếm khoảng 99% năng lực xử lý liên quan trên toàn cầu.
Tháng 9/2026, REalloys bổ nhiệm tiến sĩ Muhammad Imran làm giám đốc vận hành. Trước đó, Imran phụ trách bộ phận đất hiếm của Hội đồng Nghiên cứu Saskatchewan (SRC). Nhóm của ông đã thiết kế và xây dựng hơn 400 hệ thống tách tùy chỉnh, cùng một hạ tầng hoàn chỉnh từ xử lý quặng đất hiếm đến sản xuất kim loại. Kinh nghiệm này liên quan đến kế hoạch REalloys nhận vật liệu từ SRC, nhưng việc thiết bị mới có thể đi vào vận hành đúng tiến độ và sản phẩm có vượt qua chứng nhận của khách hàng hay không vẫn là những yếu tố then chốt đối với quá trình thương mại hóa.
SRC dự kiến cung cấp lô vật liệu đất hiếm đầu tiên để chứng nhận sớm nhất vào quý IV/2026, với mục tiêu giao hàng thương mại trong quý III/2027. Cơ quan này cũng đang mở rộng năng lực chuyển đổi neodymium-praseodymium (NdPr) thành kim loại và đặt mục tiêu bắt đầu chạy thử vào quý I/2027. Nhà máy của REalloys tại Ohio đã sản xuất kim loại đất hiếm và vật liệu nam châm, với khách hàng trong đó có Cơ quan Hậu cần Quốc phòng Mỹ.
REalloys cho biết công ty có 122,4 triệu USD tiền mặt tính đến ngày 30/6/2026 và đã hoàn tất một đợt huy động vốn riêng lẻ trị giá 100 triệu USD trong tháng 6 cùng năm. Cũng trong tháng 6, Lục quân Mỹ lựa chọn REalloys để đàm phán thuê khu vực chế biến dysprosi và terbi tại Kho Quân nhu Tooele ở Utah. Tuy nhiên, việc trao quyền vẫn phụ thuộc vào hợp đồng thuê cuối cùng. Nếu hợp đồng được ký kết, cơ sở chế biến sẽ được đặt trong một căn cứ quân sự của Mỹ.
Nhà thầu quốc phòng phải theo dõi nguồn gốc nam châm
Nam châm đất hiếm được sử dụng trong nhiều loại động cơ, cảm biến, bộ truyền động và linh kiện điện tử. Đối với các nhà thầu quốc phòng, yêu cầu truy xuất mới không chỉ áp dụng cho nam châm mua trực tiếp mà còn làm tăng nhu cầu kiểm tra hồ sơ của nhà cung cấp và nguồn gốc linh kiện. RTX, Northrop Grumman, Lockheed Martin và GE Aerospace đều có các chương trình quốc phòng hoặc hàng không quy mô lớn, nhưng các tài liệu hiện có chưa cho thấy cụ thể quy định mới sẽ tác động đến hoạt động mua sắm của từng doanh nghiệp ra sao.
RTX sản xuất hệ thống phòng không Patriot, tên lửa, radar và công nghệ hàng không. Doanh thu quý II/2026 của công ty đạt 24,7 tỷ USD, tăng 14% so với cùng kỳ; tổng giá trị đơn hàng tồn đọng là 289 tỷ USD, trong đó các đơn hàng quốc phòng chiếm 119 tỷ USD. Northrop Grumman tham gia các chương trình máy bay ném bom tàng hình B-21 Raider, tên lửa đạn đạo xuyên lục địa Sentinel và phòng thủ tên lửa. Doanh thu quý II đạt 10,9 tỷ USD, tăng 5%, trong khi hợp đồng mới trong quý trị giá khoảng 20 tỷ USD đưa đơn hàng tồn đọng lên mức kỷ lục 105 tỷ USD.
Lockheed Martin sản xuất máy bay chiến đấu F-35, hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD và vũ khí dẫn đường chính xác. Doanh thu quý II/2026 của công ty đạt 20,1 tỷ USD, tăng 11%; lợi nhuận ròng đạt 1,8 tỷ USD, còn đơn hàng tồn đọng lên mức kỷ lục 230 tỷ USD. GE Aerospace cung cấp động cơ cho các máy bay quân sự như F-15 và F-16, đồng thời kinh doanh trong lĩnh vực hàng không thương mại. Doanh thu quý II đạt 13,3 tỷ USD, tăng 21%; lượng đơn hàng tăng 17% lên 16,5 tỷ USD, còn doanh thu từ mảng quốc phòng và động lực đạt 3,4 tỷ USD, tăng 16%. Những số liệu này cho thấy quy mô lớn của các chương trình liên quan, nhưng không đồng nghĩa quy định mới đã gây ra tác động cụ thể đến kết quả kinh doanh của từng công ty.
Cách Bắc Kinh xử lý thời hạn đình chiến thương mại trước ngày 10/1/2027 vẫn chưa rõ, và khả năng gia hạn vẫn còn. Các quy định nghiêm ngặt về đất hiếm mà Trung Quốc công bố trước đây cũng có thể được khôi phục. Trong khi đó, ngày có hiệu lực của quy định mua sắm quốc phòng Mỹ đã được ấn định là 1/1/2027. Với bên mua, vấn đề trước mắt là có kịp tìm được chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc có khả năng giao hàng, truy xuất được nguồn gốc và hoàn tất chứng nhận hay không.