Cơ quan Điều tra An ninh Nội địa Mỹ (HSI) ngày 12/10 đã khám xét nơi ở của nghị sĩ bang Minnesota Ilhan Omar tại Washington, thu giữ điện thoại, máy tính xách tay, máy tính và hộ chiếu. Bộ Tư pháp Mỹ cho biết đây là một cuộc điều tra hình sự liên bang đang diễn ra, nhưng chưa công bố cáo buộc cụ thể. Vụ việc có thể liên quan đến điều kiện nhập tịch, kê khai tài chính cá nhân và hồ sơ nhập cư của Omar, qua đó đặt ra câu hỏi về quy trình thực thi pháp luật liên bang cũng như rủi ro pháp lý đối với quan chức dân cử.
Omar có mặt tại nhà cùng chồng khi cuộc khám xét diễn ra. Lệnh khám xét được tòa án phê chuẩn, sau đó các điều tra viên gửi hơn 10 trát hầu tòa cho người thân của bà. Thông tin được công khai hiện cho thấy một trọng tâm điều tra là các giấy tờ Omar nộp khi trở thành công dân Mỹ vào năm 2000, cùng việc thông tin về tuổi của bà lúc đến Mỹ năm 1995 có chính xác hay không.
Hồ sơ nhập tịch là trọng tâm điều tra
Omar sinh tại Somalia và sau đó cùng gia đình sống trong một trại tị nạn ở Kenya. Bà đến Mỹ năm 1995 cùng cha và các thành viên khác trong gia đình, rồi hoàn tất thủ tục nhập tịch vào năm 2000. Một câu hỏi trọng yếu là liệu cha bà có ghi Omar 17 tuổi trong hồ sơ hay không, trong khi bà trên thực tế đã đủ 18 tuổi vào thời điểm đó.
Nếu người nộp đơn đã đủ 18 tuổi, thủ tục nhập cư áp dụng có thể khác với trường hợp trẻ vị thành niên đi cùng cha mẹ. Các điều tra viên đang xác minh ngày sinh, thông tin về độ tuổi và quy trình nộp hồ sơ để xem các tài liệu liên quan có chứa thông tin sai lệch nghiêm trọng hay không. Tuy nhiên, Bộ Tư pháp chưa công bố bằng chứng đủ để chứng minh hành vi vi phạm, cũng chưa cho biết cuộc điều tra có dẫn đến cáo trạng hình sự hay không.
Quan hệ hôn nhân của Omar cũng nằm trong phạm vi những nghi vấn được nêu ra. Tổng thống Mỹ Donald Trump và một số người khác từng cáo buộc bà kết hôn với anh trai để đạt được tình trạng nhập cư. Omar phủ nhận cáo buộc này và gọi cuộc điều tra nhằm vào bà là một cuộc tấn công chính trị không có cơ sở.
Rà soát các bản kê khai tài chính
Cuộc điều tra cũng xem xét tình hình tài chính của Omar trong thời kỳ bà kết hôn với người chồng hiện tại, Timothy Mynett, một cựu cố vấn chính trị của đảng Dân chủ. Công tố viên Mỹ Jeanine Pirro cho biết văn phòng của bà đang rà soát các bản kê khai tài chính do Omar nộp. Thông tin công khai chưa nêu rõ tài sản, giao dịch hay mục kê khai nào đang được xem xét, đồng thời chưa cho thấy cơ quan chức năng đã kết luận có vi phạm.
Nội dung này có ý nghĩa đối với trách nhiệm pháp lý của quan chức liên bang, việc kiểm tra xung đột lợi ích và đánh giá của công chúng về tính minh bạch của chính quyền. Trong khi cuộc điều tra vẫn ở giai đoạn thu thập chứng cứ, các hồ sơ bị xem xét chưa thể được đồng nhất với một kết luận vi phạm.
Tranh cãi về quá khứ của cha Omar
Cha của Omar, ông Nur Omar Mohamed, ban đầu định cư tại Washington sau khi gia đình đến Mỹ, rồi chuyển đến bang Minnesota. Ông từng làm tài xế taxi và nhân viên bưu điện. Omar từng nói cha mình là một nhà giáo dục. Ông qua đời năm 2020 do các biến chứng liên quan đến COVID-19.
Những tranh cãi về quá khứ của ông Mohamed cũng được đưa vào việc rà soát lại hoàn cảnh nhập cư của Omar. Một nhà sử học và nghiên cứu viên cho rằng Mohamed từng giữ quân hàm đại tá trong quân đội của cựu Tổng thống Somalia Siad Barre, đồng thời đặt câu hỏi liệu ông có từng làm việc lâu dài trong ngành giáo dục hay không. Một cáo buộc khác cho rằng ông đã khai không đúng về quá trình cá nhân khi xin quy chế tị nạn.
Các thông tin về quá trình quân ngũ và danh tính của cha Omar hiện chưa tạo thành kết luận trực tiếp, được xác nhận công khai, về việc bản thân bà có vi phạm luật nhập cư Mỹ hay không. Bộ Tư pháp và các điều tra viên vẫn phải đối chiếu hồ sơ nhập cư gốc, giấy tờ nhập tịch cùng các chứng cứ khác để xác định liệu có tồn tại lời khai sai có giá trị pháp lý hay không.
Hủy nhập tịch có thể phải qua tòa án
Chính quyền Trump gần đây tăng cường bắt giữ và trục xuất những người bị cáo buộc cư trú bất hợp pháp; người có thẻ xanh và thường trú nhân cũng chịu tác động. Số vụ kiện do chính quyền khởi xướng nhằm hủy bỏ quốc tịch nhập tịch cũng tăng lên. Hủy nhập tịch là việc thu hồi tư cách công dân được cấp qua thủ tục nhập tịch đối với một người không phải công dân Mỹ từ khi sinh ra. Thông thường, Bộ Tư pháp phải thuyết phục tòa án rằng người đó đã đưa ra thông tin sai lệch nghiêm trọng, có liên quan đến điều kiện nhập tịch, trong quá trình nộp đơn.
Nếu cuộc điều tra Omar chuyển sang thủ tục hủy nhập tịch, Bộ Tư pháp sẽ phải chứng minh rằng thông tin liên quan không chỉ sai, mà còn đủ quan trọng để ảnh hưởng đến quyết định nhập tịch tại thời điểm đó. Ngay cả khi có vụ kiện, hủy nhập tịch và trục xuất ngay lập tức vẫn là hai quy trình khác nhau; vụ việc có thể tiếp tục qua xét xử tại tòa và các bước pháp lý về nhập cư khác.
Omar cho rằng cuộc khám xét là diễn biến mới nhất cho thấy các cơ quan thực thi pháp luật liên bang bị sử dụng để nhắm vào đối thủ chính trị, đồng thời khẳng định bà sẽ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ của một nghị sĩ Quốc hội. Trump phủ nhận việc tham gia cuộc điều tra, nhưng từng công khai yêu cầu Omar “quay về” Somalia và đề cập đến cuộc khám xét tại một cuộc vận động ở Ohio. Vụ việc xảy ra vài tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11, trong khi một số nghị sĩ đảng Dân chủ cho rằng các cáo buộc nhằm vào Omar từ lâu vẫn thiếu cơ sở.
Đến nay, Bộ Tư pháp chỉ xác nhận cuộc điều tra đang diễn ra, chưa công bố đầy đủ lệnh khám xét, nội dung cụ thể của các trát hầu tòa hoặc hồ sơ truy tố chính thức. Việc Omar có phải đối mặt với truy tố hình sự, hình phạt liên quan đến kê khai tài chính, vụ kiện hủy nhập tịch hay một thủ tục nhập cư khác sẽ phụ thuộc vào chứng cứ thu thập được và các quyết định tư pháp tiếp theo.