Chủ tịch Microsoft Brad Smith kêu gọi sớm xây dựng các quy tắc an toàn AI trên phạm vi toàn cầu. Ông đề xuất doanh nghiệp phải có “phanh khẩn cấp” để dừng các hệ thống mất kiểm soát, báo cáo sự cố theo quy định, thông báo cho những người bị ảnh hưởng và cho phép đánh giá độc lập trước khi một số sản phẩm được phát hành. Smith cho rằng hiện máy giặt và sữa còn chịu nhiều quy định an toàn hơn AI; các quy tắc mới sẽ tác động trực tiếp đến trách nhiệm của doanh nghiệp khi triển khai công nghệ và quyền được biết của người dùng khi hệ thống xảy ra lỗi.
Brad Smith đề xuất báo cáo sự cố và cơ chế dừng khẩn cấp
Trong cuộc phỏng vấn của chương trình “Big Boss Interview”, Smith mô tả AI vừa là “công cụ”, vừa có thể trở thành “vũ khí”, đồng thời cho rằng công việc xây dựng quy định cần được bắt đầu ngay. Ông đề nghị doanh nghiệp phải có khả năng tạm dừng hoặc giảm tốc độ vận hành khi hệ thống AI mất kiểm soát hoặc phát sinh vấn đề nghiêm trọng. Trong ngành, cơ chế này thường được gọi là “kill switch”, tức công tắc tắt khẩn cấp.
Về việc xác định trách nhiệm, Smith ủng hộ nghĩa vụ pháp lý buộc doanh nghiệp báo cáo sự cố. Khi một AI agent gây thiệt hại hoặc hệ thống bị xâm nhập, doanh nghiệp cũng phải thông báo cho những “nạn nhân” bị ảnh hưởng. Ông đồng thời đề xuất một số sản phẩm AI mới cần được các chuyên gia đánh giá độc lập do chính phủ chỉ định kiểm tra trước khi đưa ra thị trường.
Smith cho rằng các lĩnh vực sản phẩm khác đã tích lũy kinh nghiệm quản lý an toàn, có thể làm cơ sở tham khảo cho AI. Ông lấy máy giặt và thực phẩm làm ví dụ: “Hiện máy giặt chịu nhiều quy tắc an toàn hơn AI. Mỗi hộp sữa trong cửa hàng tạp hóa đều phải tuân thủ các quy định an toàn và trải qua kiểm tra.”
Mỹ và Anh còn khác biệt về cách quản lý AI
Quan điểm của Smith khác với lập trường ủng hộ tự quản trong ngành của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trump từng cảnh báo các doanh nghiệp Mỹ không nên để quy định khiến họ tụt lại trước các đối thủ Trung Quốc, đồng thời nhiều lần nhấn mạnh rằng “ai giành chiến thắng trong AI sẽ giành chiến thắng trong mọi thứ”. Smith cho rằng chỉ dựa vào việc doanh nghiệp tự kiềm chế là chưa đủ, đặc biệt khi cách tiếp cận này khó bao phủ những công ty không muốn chịu trách nhiệm.
Tranh luận về tốc độ phát triển AI và mức độ giám sát an toàn đã nóng lên trong thời gian gần đây. Lãnh đạo các công ty AI Mỹ như Anthropic, OpenAI và Google DeepMind từng ủng hộ ý tưởng làm chậm tốc độ phát triển AI, trong khi Trump phản đối việc giảm tốc. Smith cảnh báo thời điểm xây dựng quy tắc đã đến nếu các AI agent thoát khỏi sự kiểm soát của con người hoặc trở nên đủ mạnh để đe dọa an ninh mạng toàn cầu.
Theo Smith, Anh có điều kiện thúc đẩy thảo luận về các quy tắc xuyên biên giới, nhờ năng lực nghiên cứu an toàn AI. Cơ quan nghiên cứu an toàn AI của Anh ban đầu được thành lập dưới tên AI Safety Institute trong nhiệm kỳ của cựu Thủ tướng Rishi Sunak và hiện mang tên AI Security Institute. Smith nói rằng trong giới công nghệ, Anh được xem là quốc gia dẫn đầu về năng lực công nghệ liên quan.
Khi được hỏi Washington sẽ tiếp nhận các quy tắc do London dẫn dắt ra sao, Smith cho rằng giới chính trị Mỹ nhìn Anh khác với Brussels. Điều này có thể giúp các tiêu chuẩn do Anh đề xuất dễ nhận được sự chấp thuận hơn từ Mỹ. Tuy nhiên, ông không cho biết Washington và London đã đạt đồng thuận về một phương án quản lý cụ thể.
Cam kết tại Nhà Trắng được xem là cần thiết nhưng chưa đủ
Cuối tháng trước, Trump đã gặp lãnh đạo OpenAI, Anthropic, Nvidia, SpaceX, Meta và Google tại Nhà Trắng. Các doanh nghiệp tham dự ký một văn bản mang tính cam kết đạo đức, trong đó hứa hợp tác với “kiểm toán viên độc lập” để kiểm tra xem các hệ thống AI có hoạt động đúng như thiết kế hay không, đồng thời bảo đảm hệ thống không xâm nhập hoặc truy cập các cơ sở công nghệ theo cách ngoài dự kiến.
Smith đánh giá tuyên bố này là “một bước đi tốt và cần thiết”, đồng thời cho biết Microsoft sẵn sàng ký. Dù vậy, ông cho rằng các cam kết tự nguyện không còn đủ để xử lý những vấn đề hiện nay. Hạn chế của cơ chế tự quản là các doanh nghiệp tuân thủ thường đã thực hiện những biện pháp cần thiết, trong khi rủi ro lớn hơn nằm ở những công ty có ý thức trách nhiệm yếu hơn.
Với các doanh nghiệp AI và người sử dụng, trọng tâm tranh luận vì vậy không chỉ là cách đánh giá mô hình. Các câu hỏi còn bao gồm bên nào thực hiện đánh giá, doanh nghiệp phải báo cáo và thông báo những gì sau khi xảy ra sự cố, cũng như liệu quy định có thể bao phủ các công ty không chủ động tự quản hay không. Những quy tắc an toàn AI toàn cầu mà Smith đề xuất hiện vẫn mới dừng ở cấp độ chính sách; cấu trúc và yêu cầu cụ thể chưa được xác định.