Việc hàng không Mỹ ngừng hoạt động trên toàn quốc trong vài giờ tuần trước, cùng các sự cố gần đây tại Microsoft, JPMorgan và United Airlines, làm dấy lên câu hỏi về độ ổn định của các hệ thống công nghệ. Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ cho rằng phần mềm AI mới được đưa vào hệ thống CNTT có thể liên quan, nhưng chưa đưa ra bằng chứng cụ thể. Khi nguyên nhân chưa được xác định, các doanh nghiệp và đơn vị cung cấp dịch vụ công chưa thể biết sự cố xuất phát từ việc triển khai AI, hạ tầng cũ hay những trục trặc riêng biệt.
Chưa có bằng chứng cho thấy AI gây ra các sự cố
Bộ trưởng cho biết giả thuyết này đến từ một người mà ông cho là am hiểu công nghệ, và nhận xét rằng lời giải thích nghe “có lý”. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận chưa chắc chắn. Hiện chưa có thông tin công khai chứng minh tình trạng đình trệ hàng không tuần trước và các sự cố gần đây tại Microsoft, JPMorgan, United Airlines có cùng nguyên nhân; càng chưa có bằng chứng cho thấy phần mềm AI mới là yếu tố chung.
Ông nói xã hội hiện đại ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, trong khi các hệ thống dự phòng cũ có thể bị lấn át bởi độ phức tạp của hệ thống mới. Bộ trưởng đánh giá khả năng Mỹ đang bị tấn công mạng vào khoảng 2%, tức ông tin gần như chắc chắn rằng đây không phải nguyên nhân. Dù vậy, nhận định này không đồng nghĩa nguyên nhân của tình trạng đình trệ và các sự cố khác đã được làm rõ.
Với hãng hàng không, tổ chức tài chính và nhà cung cấp dịch vụ đám mây, việc xác định nguyên nhân gốc rất quan trọng đối với khôi phục hệ thống, duy trì hoạt động và rà soát rủi ro. Một giả thuyết chưa được kiểm chứng không thể thay thế kết quả điều tra kỹ thuật.
Hạ tầng cũ và các hệ thống phụ thuộc lẫn nhau gây khó khăn cho việc điều tra
Tính dễ tổn thương của các hệ thống số không chỉ xuất hiện từ khi AI phát triển mạnh. Các chuyên gia công nghệ từ lâu đã cảnh báo một phần hạ tầng số và vật lý của Mỹ chưa được bảo trì đầy đủ, trong khi trục trặc tưởng như cục bộ có thể lan rộng qua những hệ thống phụ thuộc lẫn nhau. Vụ mất điện diện rộng ở Đông Bắc Mỹ năm 2003 thường được nhắc đến như một ví dụ: lỗi phần mềm tại Ohio dẫn đến phản ứng dây chuyền, khiến nhiều khu vực, trong đó có thành phố New York, mất điện.
AI bổ sung thêm một lớp phức tạp cho các hệ thống này. Các nhà phát triển vẫn đang nghiên cứu cách mô hình vận hành và cách kiểm soát chúng hiệu quả. Khi phần mềm mới được tích hợp vào môi trường CNTT hiện hữu, tương tác giữa các hệ thống có thể khó dự đoán hơn. Tuy nhiên, độ phức tạp về công nghệ tự nó không chứng minh AI gây ra một vụ gián đoạn dịch vụ. Cần có kết quả điều tra cụ thể để xác định liệu sự cố hàng không và các trục trặc tại doanh nghiệp có chung một chuỗi nguyên nhân hay không.
Phân biệt dữ kiện với suy đoán về nguyên nhân
Sau các sự cố lớn, công chúng và truyền thông có lý do để đặt câu hỏi về nguyên nhân. Những giải thích mơ hồ được đưa ra sau sự kiện không nên bị xem là kết luận. Nhưng nếu mỗi lần dịch vụ gián đoạn đều nhanh chóng bị quy cho tấn công mạng hoặc AI, công chúng có thể luôn ở trong trạng thái cảnh giác và dần ít chú ý đến những cảnh báo thực sự. Ngược lại, chờ đến khi mọi rủi ro được xác định hoàn toàn mới phát cảnh báo có thể khiến thời gian chuẩn bị bị thu hẹp. Điều quan trọng là tách bạch thông tin đã xác nhận, vấn đề còn đang điều tra và suy đoán.
Sự nhập nhằng thông tin tương tự cũng xuất hiện trên mạng xã hội. Một số người mô tả ngày 17/11 là thời điểm sẽ xảy ra mất điện trên toàn quốc, nhưng tuyên bố này không có căn cứ và không có bằng chứng cho thấy một sự kiện như “đại mất điện ngày 17/11” đã xảy ra. Ngay cả khi người chia sẻ nói rằng họ đang bác bỏ tin đồn, việc lặp lại thông tin chưa được xác thực vẫn có thể khiến nhiều người tiếp xúc với nó và tin là thật.
Hiện chưa có hành động cụ thể nào mà người dùng phổ thông có thể thực hiện để ứng phó với mối liên hệ chưa được làm rõ giữa các sự cố này. Những điều thiết thực hơn là theo dõi dịch vụ cụ thể đã khôi phục hay chưa, phạm vi ảnh hưởng ra sao và khi nào đơn vị vận hành hoặc nhóm điều tra công bố nguyên nhân. Cho đến nay, vai trò của AI trong tình trạng đình trệ hàng không và các sự cố tại Microsoft, JPMorgan, United Airlines vẫn chưa được xác nhận.