Một dự luật lưỡng đảng tại Mỹ nhằm đẩy nhanh phê duyệt các dự án năng lượng đang đưa các doanh nghiệp nhiên liệu hóa thạch và ngành năng lượng tái tạo vào cùng một mặt trận, đồng thời vấp phải phản đối từ một số tổ chức môi trường và những người ủng hộ năng lượng xanh. Khi hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu làm nhu cầu điện tăng nhanh, tranh luận tại Quốc hội về cơ chế cấp phép hạ tầng có thể ảnh hưởng đến tốc độ mở rộng ngành trí tuệ nhân tạo (AI), giá điện và tiến độ triển khai các dự án năng lượng trong những năm tới.
Dự luật muốn rút ngắn thời gian cấp phép
Dự luật có tên Đạo luật Việc làm và Khả năng Chi trả của nước Mỹ Lưỡng đảng (Bipartisan American Affordability and Jobs Act, viết tắt là BAAJA). Văn bản này do Thượng nghị sĩ Cộng hòa bang Utah Mike Lee, Thượng nghị sĩ Dân chủ bang Rhode Island Sheldon Whitehouse, Thượng nghị sĩ Dân chủ bang New Mexico Martin Heinrich và Thượng nghị sĩ Cộng hòa bang West Virginia Shelley Moore Capito cùng soạn thảo. Bốn người tự gọi nhóm của mình là “Liên minh Four Corners”.
Phạm vi của dự luật bao gồm trang trại điện mặt trời, đường dây truyền tải, đường ống dầu khí và nhiều loại hạ tầng năng lượng khác. Các đề xuất chính gồm rút ngắn thời gian phê duyệt, hạn chế khả năng chính quyền tổng thống thu hồi giấy phép đã cấp, thu hẹp một phần phạm vi đánh giá môi trường và đưa các vụ kiện liên quan nhiều hơn vào hệ thống tòa án liên bang.
Nhu cầu điện tại Mỹ đang tăng với tốc độ gần như chưa từng có, trong đó việc xây dựng các trung tâm dữ liệu là một động lực lớn nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Lưới điện cũ, hạ tầng năng lượng thiếu hụt và những thay đổi trong cung - cầu cũng đang đẩy chi phí điện và dịch vụ tiện ích lên cao. Những người ủng hộ dự luật cho rằng nếu các dự án phát điện và truyền tải được đưa vào vận hành nhanh hơn, nguồn cung bổ sung có thể giảm bớt một phần áp lực giá và tạo nền tảng điện năng cho ngành AI mở rộng.
Đường dây truyền tải quyết định khả năng mở rộng điện tái tạo
Một trong những lĩnh vực có thể hưởng lợi trực tiếp nhất là xây dựng hệ thống truyền tải quy mô lớn. Đường dây thường phải đi qua đất đai của nhiều chủ sở hữu, trong khi khâu lựa chọn địa điểm, xin phê duyệt và xử lý kiện tụng có thể kéo dài nhiều năm. Đây là lý do các dự án truyền tải thường khó triển khai.
Khi năng lực truyền tải tăng lên, điện gió và điện mặt trời từ các khu vực xa có thể được đưa dễ dàng hơn tới những trung tâm tiêu thụ đông dân. Chẳng hạn, các vùng nông thôn giàu tiềm năng gió như Kansas có thể mở rộng phạm vi cung cấp điện gió sang các thị trường lớn hơn nếu được kết nối với các bang khác thông qua mạng lưới truyền tải mới.
Sự phát triển năng lượng tái tạo tại Texas cũng cho thấy vai trò của hạ tầng truyền tải. Cơ quan lập pháp bang trước đây đã thúc đẩy xây dựng các đường dây kết nối những khu vực giàu gió ở phía tây với các thành phố lớn như Houston và Dallas. Texas hiện thuộc nhóm dẫn đầu nước Mỹ về điện gió và điện mặt trời quy mô tiện ích, đồng thời gần đây đã vượt California về quy mô điện mặt trời.
Ben Norris, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách các vấn đề quản lý của Hiệp hội Công nghiệp Điện mặt trời, cho rằng dự luật đã tập hợp nhiều biện pháp đơn giản hóa thủ tục trong một thỏa thuận lưỡng đảng. Theo ông, cách tiếp cận này có thể mở đường cho thêm công suất điện sạch và truyền tải. Dự luật chấp nhận những đánh đổi giữa các lĩnh vực khác nhau để tạo điều kiện đưa thêm nguồn điện vào vận hành, qua đó có thể tạo áp lực giảm giá điện.
Các nhóm môi trường lo ngại về nước và đa dạng sinh học
Quan điểm của các tổ chức môi trường không hoàn toàn thống nhất, nhưng nhiều tổ chức vẫn nghiêng về phản đối. Abigail Dillen, Chủ tịch Earthjustice Action, thừa nhận dự luật có bước tiến về truyền tải và hiện đại hóa lưới điện. Tuy nhiên, bà cho rằng các điều khoản này có thể làm suy yếu cơ chế bảo vệ nguồn nước, vùng đất ngập nước, các loài có nguy cơ tuyệt chủng và tính minh bạch của thông tin môi trường.
Dillen lo ngại dự luật sẽ giúp các dự án đường ống khí đốt, nhà máy điện khí và trung tâm dữ liệu quy mô lớn được triển khai dễ hơn, trong khi thu hẹp không gian để các tổ chức môi trường phản đối tại tòa. Bà cũng cho rằng việc đẩy nhanh xây dựng có thể kéo theo các vấn đề về ô nhiễm và sức khỏe cộng đồng, nhưng dự luật chưa đưa ra cơ chế đánh giá tương xứng đối với những tác động này.
Các chỉ trích tập trung vào Đạo luật Chính sách Môi trường Quốc gia, Đạo luật Các loài có nguy cơ tuyệt chủng và Đạo luật Nước sạch. Câu lạc bộ Sierra cho rằng dự luật có thể làm giảm các yêu cầu bảo vệ môi trường ở cấp liên bang, đồng thời hạn chế khả năng các bang sử dụng tòa án bang để bảo vệ nguồn nước trong phạm vi lãnh thổ của mình.
Sự ủng hộ trong nội bộ đảng Dân chủ cũng gắn với diễn biến chính sách trước đó. Một số nghị sĩ Dân chủ cho rằng chính quyền Donald Trump từng thu hồi giấy phép của các dự án điện gió ngoài khơi và có ý định làm chậm thủ tục đối với điện gió trên bờ và điện mặt trời. Chính quyền Trump cùng Quốc hội cũng đã hủy phần lớn các khoản tín dụng thuế liên bang áp dụng cho các dự án năng lượng tái tạo. Trong bối cảnh này, một số người ủng hộ năng lượng sạch xem cải cách cấp phép là cách bảo vệ các dự án liên quan, nhưng đồng thời lo ngại dự luật có lợi quá nhiều cho ngành dầu khí.
Ngành dầu khí ủng hộ thu hẹp rào cản kiện tụng
Ngành nhiên liệu hóa thạch cho rằng chính quyền các bang và các tổ chức môi trường đôi khi sử dụng thủ tục tố tụng để ngăn chặn dự án năng lượng vì những lý do không được luật liên bang quy định rõ. Ngành này ủng hộ việc giới hạn phạm vi kiện tụng nhằm tạo ra dự báo ổn định hơn cho doanh nghiệp khi xây dựng dự án.
Toby Rice, Giám đốc điều hành nhà sản xuất khí đốt Mỹ EQT, cho rằng dự luật có thể giúp giảm chi phí dịch vụ tiện ích và áp lực lạm phát, đồng thời nâng mức độ chắc chắn cho các khoản đầu tư vào hạ tầng năng lượng. EQT có trụ sở tại Pennsylvania. Dự án Mountain Valley Pipeline dài 303 dặm của công ty từng trải qua quá trình triển khai kéo dài 10 năm, nhiều lần bị đình trệ và đối mặt với các vụ kiện trước khi được hoàn tất nhờ một đạo luật do Quốc hội thông qua.
Rice cho biết các dự án mở rộng đường ống hiện có hoặc tận dụng hành lang tuyến đã được sử dụng đáng lẽ phải dễ triển khai hơn dự án xây mới, nhưng trên thực tế vẫn có thể mất nhiều năm. Theo ông, đường dây truyền tải thường còn khó xây dựng hơn đường ống, vì vậy cải cách cấp phép ít nhất có thể giúp doanh nghiệp khôi phục niềm tin vào khả năng hoàn thành dự án.
Ông ủng hộ chính sách năng lượng trung lập về công nghệ, trong đó khí đốt, điện gió, điện mặt trời, địa nhiệt thế hệ mới và điện hạt nhân cùng cạnh tranh trên thị trường. Ngay cả khi các dự án địa nhiệt hoặc hạt nhân mới cạnh tranh với khí đốt, Rice cho rằng điều đó không phải vấn đề, bởi khí đốt vẫn có thể được hóa lỏng và xuất khẩu tới các thị trường nước ngoài có nhu cầu năng lượng cao.
Lịch bỏ phiếu và khác biệt chính sách chưa rõ ràng
Nếu được thông qua, dự luật có thể bảo vệ hoạt động cấp phép cho nhiều dự án năng lượng tái tạo và truyền tải hơn trong nhiệm kỳ của chính quyền Trump. Tuy nhiên, với cùng một bộ quy tắc, việc chính quyền Joe Biden tạm dừng phê duyệt các dự án xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng vào năm 2024 cũng có thể khó lặp lại.
Rice cho rằng các dự án năng lượng trong quá khứ thường chịu ảnh hưởng của chính trị. Đường ống, trang trại điện gió, trang trại điện mặt trời, mỏ và đường dây truyền tải đều có thể bị đình chỉ khi chính sách chính phủ thay đổi. Ông cho rằng chính phủ nên chịu trách nhiệm xây dựng quy tắc, nhưng các yếu tố thị trường cần có vai trò trong việc phân bổ cơ hội giữa các dự án năng lượng khác nhau.
Đảng Dân chủ sẽ phải lựa chọn giữa việc ủng hộ dự luật hiện tại và chờ soạn lại một phiên bản phù hợp hơn với quan điểm của mình. Nếu chờ tới năm sau, một dự luật mới tại Thượng viện vẫn cần 60 phiếu ủng hộ. Một văn bản bị phe Cộng hòa đánh giá là quá thiên tả cũng có thể đối mặt với quyền phủ quyết của Tổng thống Trump.
Dự kiến Quốc hội sẽ chưa bắt đầu bỏ phiếu trước cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11. Những người ủng hộ dự luật nhìn thấy động lực lưỡng đảng hiện nay, nhưng khả năng văn bản được đàm phán xong, thông qua tại cả hai viện và nhận phê chuẩn cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc các bên có đạt được cân bằng mới giữa bảo vệ môi trường, quyền cấp phép của các bang và tốc độ xây dựng hạ tầng năng lượng hay không.