Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Michael Barr cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể thúc đẩy kinh tế Mỹ trong dài hạn, nhưng việc công nghệ thay thế một số vị trí có thể gây xáo trộn đáng kể trên thị trường lao động trong ngắn hạn. Ông kêu gọi xã hội sớm chuẩn bị các chương trình tạo việc làm, đào tạo nghề và hỗ trợ người lao động chuyển sang vị trí mới khi AI vẫn đang ở giai đoạn tương đối sớm. Barr đồng thời ủng hộ đợt tăng lãi suất của Fed hồi đầu tháng và cho rằng chính sách tiền tệ có thể cần tiếp tục thắt chặt trước khi lạm phát trở lại mục tiêu 2%.
Barr kêu gọi chuẩn bị đào tạo và việc làm mới
Phát biểu tại Câu lạc bộ Kinh tế Detroit vào chiều thứ Ba, Barr cho biết mức độ AI thay thế lao động con người vẫn chưa thể hiện đầy đủ. Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách và xã hội cần chuẩn bị cho những thay đổi có thể xảy ra.
Theo ông, quy mô tác động cuối cùng lên việc làm sẽ phụ thuộc một phần vào việc xã hội có đầu tư để tạo ra vị trí mới, đào tạo người lao động, hỗ trợ họ chuyển sang công việc khác và triển khai các biện pháp hạn chế ảnh hưởng tiêu cực trong dài hạn hay không.
Barr cho rằng cần bắt đầu thảo luận ngay về cách ứng phó với những xáo trộn tiềm ẩn. Việc chuẩn bị sớm có thể giúp giảm chi phí điều chỉnh khi AI được ứng dụng rộng rãi hơn, đồng thời duy trì những lợi ích kinh tế và xã hội dài hạn mà công nghệ này có thể đem lại.
Thị trường lao động Mỹ hiện vẫn tương đối vững. Từ đầu năm, nền kinh tế tạo thêm trung bình khoảng 80.000 việc làm mỗi tháng. Barr gọi đây là tốc độ tuyển dụng cần thiết để duy trì cân bằng việc làm và cho biết tỷ lệ thất nghiệp đang ở khoảng 4,1%.
Tuy vậy, tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm lao động trẻ vẫn cao. Điều này khiến Barr quan tâm đến khả năng các ngành do AI dẫn dắt đang dùng công nghệ để thay thế một phần các vị trí đầu vào, thay vì chỉ sử dụng AI như công cụ hỗ trợ nhân viên.
Tác động của AI sẽ khác nhau giữa các công việc
Barr cho biết những nhiệm vụ có ranh giới tự động hóa rõ ràng và kết quả dễ dự đoán có thể sớm chứng kiến sự thay thế lao động. Ngược lại, các công việc đòi hỏi phán đoán, quản lý, phối hợp, tương tác giữa người với người, khả năng sáng tạo hoặc những kết quả khó định lượng nhiều khả năng sẽ được AI hỗ trợ và nâng cao năng lực của người lao động.
Tốc độ thay đổi cũng sẽ quyết định mức độ khó khăn của quá trình điều chỉnh trên thị trường lao động. Nếu các vị trí biến đổi quá nhanh, người lao động có thể không kịp chuyển việc và tình trạng lệch pha trên thị trường sẽ lớn hơn. Nếu AI được triển khai từng bước, nhân viên và doanh nghiệp sẽ có thêm thời gian để thích nghi.
Theo Barr, tác động khó đánh giá nhất của AI đối với chính sách tiền tệ nằm ở trung hạn, tức khoảng hai đến năm năm tới.
Đầu tư trung tâm dữ liệu làm tăng áp lực lạm phát
Barr nhận định cạnh tranh về các linh kiện công nghệ cao và làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu đang tạo thêm áp lực lạm phát từ phía cầu. Trong khi đó, nguồn cung dầu bị hạn chế và các rào cản thương mại ở mức cao đang kìm hãm tổng cung, khiến áp lực giá trở nên phức tạp hơn.
Các chỉ số lạm phát đã duy trì trên mục tiêu 2% của Fed trong hơn năm năm liên tiếp. Vì vậy, Barr ủng hộ quyết định tăng lãi suất của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang hồi đầu tháng và nhắc lại rằng Fed có thể cần tiếp tục điều chỉnh chính sách để đưa lạm phát về mục tiêu đúng thời điểm.
Ông cho biết Fed muốn hỗ trợ tăng trưởng bền vững và việc làm tối đa, nhưng ổn định giá là điều kiện quan trọng để đạt được các mục tiêu đó.
Thị trường hiện có những cách nhìn khác nhau về việc liệu năng suất cao hơn nhờ AI có nên được đưa vào các dự báo kinh tế hay không. Một số người ủng hộ AI cho rằng năng suất tăng có thể làm giảm lạm phát và tạo điều kiện cho lãi suất thấp hơn.
Barr lưu ý rằng nếu tăng trưởng kinh tế nhanh hơn, kỳ vọng lợi nhuận của nhà đầu tư có thể tăng. Các hộ gia đình dự đoán thu nhập cả đời cao hơn cũng có thể giảm tiết kiệm. Những thay đổi này, ngược lại, có thể đẩy lãi suất cân bằng lên cao hơn và dẫn tới mức lãi suất quỹ liên bang cao hơn.
Theo Barr, cả hai cách giải thích đều có thể đúng, nhưng hiện chưa thể xác định những thay đổi đó đã thực sự xảy ra hay chưa. Điều có thể khẳng định là lạm phát vẫn ở mức cao, vì vậy trọng tâm chính sách hiện vẫn là xử lý các điều kiện kinh tế trước mắt.
Barr kêu gọi phối hợp chống gian lận tài chính
Trong phần hỏi đáp sau bài phát biểu, Barr đề cập đến các vụ lừa đảo truyền thống và những vụ gian lận có liên quan đến tiền mã hóa. Ông dẫn một ước tính cho rằng tiền mã hóa được sử dụng để hỗ trợ các hoạt động lừa đảo với giá trị khoảng 600-700 triệu USD mỗi năm, đồng thời cho rằng việc giảm các hoạt động này cần sự phối hợp của các cơ quan chính phủ và toàn bộ ngành tài chính.
Ông cho biết các cơ quan quản lý có thể yêu cầu ngân hàng củng cố biện pháp chống gian lận, an ninh mạng và quản trị rủi ro bên thứ ba. Các ngân hàng cũng cần giúp khách hàng, giao dịch viên và nhân viên nhận diện những thủ đoạn lừa đảo phổ biến. Cơ quan thực thi pháp luật cần coi gian lận là một ưu tiên trong công tác đấu tranh.
Barr nói rằng giá trị của từng vụ việc có thể không lớn nếu xem riêng lẻ, nhưng tổng thiệt hại đối với xã hội có thể làm suy yếu hệ thống tài chính.
Tính độc lập của Fed cần sự ủng hộ của công chúng
Barr cũng đề cập đến tính độc lập của Fed. Theo ông, các quan chức Fed cần được bảo vệ khỏi áp lực liên quan đến việc bổ nhiệm mang tính chính trị để có thể đưa ra những quyết định khó khăn về chính sách mà không phải lo ngại bị trả đũa.
Việc duy trì tính độc lập này cần sự ủng hộ của Quốc hội và sự hiểu biết từ công chúng. Barr cho rằng công chúng càng hiểu rõ việc Fed độc lập giúp cơ quan này phục vụ xã hội như thế nào, nền tảng cho sự độc lập đó càng vững chắc.