Lạm phát Mỹ tăng trở lại trong lúc định giá cổ phiếu vẫn ở mức cao, làm dấy lên lo ngại về sức ép đối với thị trường. S&P 500 và Nasdaq Composite, từng được hỗ trợ bởi tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp và làn sóng AI, gần đây đều giảm hơn 10% so với đỉnh, bước vào vùng điều chỉnh theo cách gọi phổ biến. Lạm phát dai dẳng có thể giữ lãi suất ở mức cao, còn các thước đo định giá cho thấy S&P 500 đang ở vùng hiếm gặp trong lịch sử. Hai yếu tố này có thể tiếp tục ảnh hưởng đến định giá cổ phiếu và chi phí huy động vốn của doanh nghiệp.
CPI Mỹ tháng 9 lên 3,7%, giá năng lượng gây sức ép
Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ tăng 3,7% so với cùng kỳ trong tháng 9, cao hơn mức 3,4% của tháng 8 và là mức cao nhất kể từ tháng 5. Đà lạm phát tăng khiến nhiệm vụ đưa giá cả ổn định trở nên phức tạp hơn với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Nghiên cứu của Fed chi nhánh St. Louis và Minneapolis cho rằng thuế quan hồi đầu năm là một trong những nguyên nhân chính khiến lạm phát tăng; sau đó, cú sốc nguồn cung do giá năng lượng trở thành yếu tố quan trọng hơn. Chiến sự Iran làm gián đoạn vận chuyển dầu ở Trung Đông, đẩy giá dầu thô và chi phí vận tải lên cao.
Triển vọng lạm phát vẫn chưa rõ ràng. Fed chi nhánh Cleveland ước tính lạm phát CPI toàn phần có thể lên 3,9% vào tháng 11. CPI lõi, không tính thực phẩm và năng lượng, được dự báo tăng từ 2,6% trong tháng 9 lên 2,9%. Diễn biến này cho thấy tác động của giá năng lượng cao có thể lan dần sang các hàng hóa và dịch vụ khác.
Fed đã nâng lãi suất điều hành trong tháng 9, lần tăng đầu tiên sau ba năm. Trước áp lực giá cả kéo dài, các bên tham gia thị trường dự đoán Fed có thể tăng lãi suất thêm một lần vào tháng 12. Chi phí vay cao hơn làm tăng gánh nặng tài chính của hộ gia đình và doanh nghiệp, có khả năng kìm hãm hoạt động kinh tế và gây sức ép lên lợi nhuận công ty. Trong khi đó, trái phiếu có thể trở nên hấp dẫn hơn so với cổ phiếu, tạo thêm áp lực giảm lên định giá chứng khoán.
CAPE của S&P 500 duy trì trên 40 tháng thứ sáu
Một thước đo định giá phổ biến là hệ số giá trên lợi nhuận (P/E), so sánh giá cổ phiếu với lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu trong 12 tháng gần nhất. Tỷ lệ P/E điều chỉnh theo chu kỳ của Shiller (CAPE) lấy giá cổ phiếu đã điều chỉnh theo lạm phát chia cho lợi nhuận bình quân 10 năm, cũng đã điều chỉnh theo lạm phát. Cách tính này nhằm giảm ảnh hưởng của biến động lợi nhuận theo chu kỳ kinh tế.
CAPE của S&P 500 đạt 40,1 trong tháng 10 và duy trì trên ngưỡng 40 tháng thứ sáu liên tiếp. Lần gần nhất chỉ số vượt ngưỡng này là vào tháng 9/2000, trong giai đoạn bong bóng dot-com. Thống kê lịch sử cho thấy, trong các tháng CAPE trên 40, lợi suất bình quân của S&P 500 trong sáu tháng tiếp theo là 0%; mức bình quân sau một năm là âm 3% và sau hai năm là âm 19%.
Biên độ giữa kết quả tốt nhất và tệ nhất trong các mẫu thống kê cũng rất rộng. Sau sáu tháng, chỉ số từng tăng 16% hoặc giảm 20%; sau một năm, tăng 16% hoặc giảm 28%; còn sau hai năm, tăng 8% hoặc giảm 43%. Các số liệu này do Robert Shiller và YCharts cung cấp.
Tuy nhiên, CAPE là chỉ báo nhìn lại quá khứ và không tính đến dự báo lợi nhuận trong tương lai. Khi lợi nhuận doanh nghiệp tăng nhanh, chỉ số này có thể phóng đại áp lực định giá. AI đã giúp một số công ty trong S&P 500 cải thiện biên lợi nhuận và tốc độ tăng lợi nhuận; xu hướng này cũng được dự báo sẽ tiếp diễn.
Ngoài ra, các giai đoạn quan sát trong thống kê lịch sử có sự chồng lấn và chủ yếu tập trung quanh thời kỳ bong bóng dot-com, nên không đại diện cho nhiều chu kỳ thị trường độc lập. Vì vậy, những con số này cho thấy định giá cực cao có thể đi cùng rủi ro, nhưng không đủ để khẳng định hướng đi tiếp theo của thị trường.
Định giá S&P 500 vẫn gần vùng cao trong lịch sử, và lãi suất tăng thêm có thể tiếp tục thu hẹp hệ số định giá. Nhà đầu tư vì thế không chỉ theo dõi lạm phát có hạ nhiệt hay không, mà còn quan tâm liệu lợi nhuận doanh nghiệp có đủ sức nâng đỡ mức giá cổ phiếu hiện tại. Thống kê quá khứ phản ánh diễn biến đã xảy ra, không đảm bảo chỉ số sẽ giảm hoặc phục hồi với mức độ tương tự trong tương lai.