Peter Csathy từng có sự nghiệp ổn định trong ngành giải trí, từ luật sư tại một hãng luật lớn đến vị trí quản lý cấp cao ở Universal Pictures. Nhưng khi gia đình sắp đón con đầu lòng, ông rời bỏ công việc lương cao để gia nhập một startup thiệp điện tử. Công ty thất bại sau khi bong bóng dot-com vỡ, gây áp lực lên tài chính gia đình; nhiều năm sau, Csathy nhìn nhận đây là bước ngoặt đưa ông đến con đường khởi nghiệp nhiều biến động nhưng cũng chủ động và sáng tạo hơn.
Rời Universal để đặt cược vào startup internet
Khởi đầu là luật sư chuyên về ngành giải trí, Csathy luôn muốn làm việc tại một hãng phim lớn ở Hollywood. Sau nhiều lần bị từ chối, ông vào được Universal Pictures và tiến lên cấp quản lý. Công việc đem lại thu nhập tốt cùng lộ trình thăng tiến tương đối rõ ràng.
Vài năm sau, ông quyết định rời Universal, hòa vào làn sóng khởi nghiệp internet cuối thập niên 1990. Csathy tin rằng mình có thể nhanh chóng thành công tại một công ty thiệp điện tử và thu về khoản lợi nhuận từ đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trong tương lai. Nhưng thị trường internet nhanh chóng suy thoái, kéo theo sự thất bại của startup.
Khi đó, vợ ông, Luisa, đang mang thai con đầu lòng Hunter. Hai người chưa có khoản tiết kiệm đáng kể, trong khi Csathy đã có mức lương tốt ở Hollywood và vẫn còn cơ hội được tăng lương, thăng chức. Rủi ro càng rõ hơn khi lãnh đạo Universal đề nghị ông đảm nhận một vị trí quan trọng, danh giá hơn với mức đãi ngộ cao hơn đáng kể. Dù vậy, Csathy vẫn chọn ra đi.
Sau khi công ty thất bại, Luisa phải đối mặt với thu nhập gia đình và triển vọng nghề nghiệp bất định. Nhìn lại, Csathy thừa nhận quyết định ấy có vẻ bốc đồng và gây tổn thất lớn.
Sau thất bại, Csathy chuyển sang Musicmatch
Cú vấp đó không chấm dứt sự nghiệp của Csathy. Rời Hollywood, ông cùng gia đình chuyển đến San Diego và gia nhập công ty âm nhạc trực tuyến Musicmatch. Về sau, Yahoo mua lại công ty với giá 160 triệu USD.
Tại San Diego, Csathy và Luisa đón người con thứ hai, Luca, rồi định cư ở Rancho Santa Fe. Con đường này kém ổn định và khó đoán hơn việc ở lại Los Angeles để tiếp tục thăng tiến trong hệ thống hãng phim. Đổi lại, Csathy có cơ hội tham gia nhiều dự án khởi nghiệp hơn và đảm nhận trách nhiệm lớn hơn ở giao điểm giữa truyền thông, công nghệ và giải trí.
Nhìn lại, ông cho biết việc rời Universal không đem lại sự giàu có nhanh chóng như kỳ vọng, nhưng mở ra những lựa chọn nghề nghiệp mà trước đó ông chưa hình dung được. Khởi nghiệp mang lại quyền tự chủ và không gian sáng tạo lớn hơn, song đi kèm áp lực và bất ổn tài chính thường xuyên. Với Csathy, điều quan trọng không phải dự án nào cũng thành công, mà là quyết định ấy đã thay đổi hướng đi của cả gia đình.
Dự án của Luisa không đi theo kế hoạch
Sau này, Luisa cũng thử xây dựng một tổ chức kinh doanh hướng đến trao quyền và kết nối cộng đồng cho giới trẻ. Bà muốn biến những niềm tin cá nhân tích lũy lâu năm và kinh nghiệm hoạt động cộng đồng thành một công việc có tác động xã hội.
Dự án có mục đích rõ ràng và giúp bà tạo dựng những mối quan hệ mới, nhưng cuối cùng chiếm quá nhiều thời gian mà không đem lại sự thỏa mãn như mong đợi. Luisa quyết định rời dự án, rồi cùng gia đình đi du lịch khắp nước Mỹ bằng một chiếc xe van Sprinter. Với bà, dù công việc không đi đến đích, trải nghiệm đó vẫn đem lại những mối quan hệ và kinh nghiệm mới, đồng thời giúp giảm cảm giác nuối tiếc về điều mình chưa từng thử.
Câu chuyện cho thấy thất bại trong khởi nghiệp không đồng nghĩa mọi nguồn lực bỏ ra đều mất trắng. Một dự án có thể không đạt mục tiêu doanh thu hay nghề nghiệp nhưng vẫn giúp người tham gia có thêm quan hệ, kỹ năng và lựa chọn sống mới. Tuy nhiên, thời gian, tiền bạc, sự ổn định và sức lực dành cho gia đình cũng là những chi phí thực tế không thể xem nhẹ.
Hai người con cũng chọn lối đi riêng
Hai con của Csathy và Luisa hiện theo đuổi những hướng đi riêng. Hunter, 26 tuổi, làm công việc sáng tạo trong ngành giải trí; Luca, 24 tuổi, là nhà làm phim. Cả hai không đi theo lộ trình nghề nghiệp truyền thống với một điểm khởi đầu rõ ràng và đích đến ổn định.
Csathy cho rằng lựa chọn khác thường có thể làm tăng bất định, nhưng cũng giúp người trẻ tiếp xúc với nhiều ngành nghề và trải nghiệm sống. Với gia đình, ủng hộ lựa chọn đó không có nghĩa là bỏ qua thu nhập, tiết kiệm hay rủi ro việc làm; điều đó chỉ thừa nhận rằng thành quả nghề nghiệp không chỉ được đo bằng mức lương trước mắt.
Trong sách, ông nhắc đến quan điểm “tận hưởng niềm vui của thất bại” của nhà văn Gretchen Rubin: nếu một người chưa từng trải qua thất bại hay áp lực đáng kể, có thể mục tiêu đặt ra chưa đủ cao. Công ty thiệp điện tử của Csathy cuối cùng không thành công, nhưng trải nghiệm ấy buộc ông đánh giá lại khả năng chấp nhận rủi ro, mục tiêu nghề nghiệp và nhu cầu an toàn tài chính của gia đình.
Nhà tâm lý học về quan hệ Eli Finkel đưa ra khái niệm “hiệu ứng Michelangelo”, mô tả cách các cặp đôi hỗ trợ và khích lệ nhau để mỗi người tiến gần hơn tới con người lý tưởng của mình. Csathy cho rằng khi cân nhắc khởi nghiệp, đổi nghề hay những lựa chọn rủi ro cao khác, hai vợ chồng cần cùng bàn cả cái giá của ước mơ lẫn cách gia đình sẽ ứng phó nếu kế hoạch thất bại.
Chuyển ước mơ thành kế hoạch có thể cân đối
Csathy không khuyên mọi người nghỉ việc để khởi nghiệp. Thay vào đó, ông đề nghị biến mong muốn thành kế hoạch cụ thể, có thể thảo luận và cân nhắc.
Trước hết, hãy cùng bạn đời trao đổi nghiêm túc về những mục tiêu chưa từng thử sức. Lắng nghe điều người kia mong muốn trước khi vội đánh giá tính thực tế. Tiếp đó, cần làm rõ mục tiêu sẽ tiêu tốn bao nhiêu thời gian, tiền bạc, giấc ngủ và thu nhập ổn định, thay vì đợi đến khi phát sinh vấn đề mới tính đến chi phí. Cuối cùng, hãy dành riêng thời gian và ngân sách cho kế hoạch, thay vì trì hoãn vô thời hạn đến lúc “cuộc sống nhẹ nhàng hơn”.
Ông cũng khuyến khích các thành viên gia đình nói rõ sự ủng hộ để bạn đời và con cái biết rằng lựa chọn của họ được thấu hiểu. Đồng thời, nên đánh giá ước mơ tách biệt với kết quả cuối cùng: doanh nghiệp của Luisa không phát triển như dự tính, còn startup thiệp điện tử của Csathy cũng thất bại, nhưng cả hai vẫn có thêm trải nghiệm, quan hệ và định hướng sống mới.
Với Csathy, việc rời Universal không phải công thức thành công có thể áp dụng cho tất cả. Quyết định đó dẫn đến thất bại của công ty, thu nhập bất ổn và áp lực gia đình, nhưng sau đó cũng đưa ông đến Musicmatch và tiếp tục phát triển trong các lĩnh vực truyền thông, công nghệ và giải trí. Câu hỏi tài chính mà câu chuyện để lại là cách một gia đình cân nhắc rủi ro khi theo đuổi cơ hội nghề nghiệp, duy trì khoản dự phòng và chấp nhận rằng kết quả có thể khác kế hoạch ban đầu.