Vào thời gian địa phương ngày 26 tháng 4, cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng tải trên nền tảng xã hội Truth Social của mình, tuyên bố rằng tàu chiến và thương mại của Mỹ nên được phép qua lại miễn phí tại kênh đào Panama và kênh đào Suez. Ông nhấn mạnh: “Nếu không có nước Mỹ, sẽ không có những kênh đào này.” Tuy nhiên, Trump không đưa ra bất kỳ cơ sở cụ thể nào cho tuyên bố này.
Ông còn cho biết đã yêu cầu Ngoại trưởng Mỹ Rubio "xử lý và ghi nhận ngay tình hình này", nhằm thúc đẩy quyền lợi của Mỹ trên hai tuyến hàng hải quan trọng toàn cầu này. Trên thực tế, đây không phải là lần đầu tiên Trump lên tiếng về vấn đề kênh đào Panama. Trong vài tháng qua, ông nhiều lần đề cập đến việc tái kiểm soát kênh đào Panama, thậm chí không loại trừ sử dụng biện pháp quân sự.
Đáp lại bình luận của Trump, phía Panama nhanh chóng lên tiếng. Tổng thống Panama José Molino nhấn mạnh, chủ quyền của kênh đào Panama là “bất khả xâm phạm”, và cho biết từ năm 1999, Panama đã hoàn toàn kiểm soát kênh đào này. Molino còn đặc biệt làm rõ những phát ngôn vào đầu tháng này trong chuyến thăm của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth. Hegseth từng tuyên bố tàu chiến Mỹ có thể qua lại kênh đào Panama miễn phí và ưu tiên, nhưng Molino bác bỏ rằng tuyên bố này không có căn cứ thực tế, và hai bên chưa đạt được bất kỳ thỏa thuận chính thức nào, ý kiến của Hegseth chỉ là quan điểm cá nhân.
Kênh đào Panama là tuyến đường hàng hải quan trọng nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, có vai trò vô cùng quan trọng với vận tải biển của Mỹ. Khoảng 40% lượng container Mỹ cần đi qua kênh đào Panama, đặc biệt là tuyến thương mại xuất phát hoặc đến các cảng ở Vịnh Mexico và Bờ Đông, phụ thuộc rất cao. Trong lịch sử, Mỹ thực sự từng chủ đạo xây dựng và kiểm soát lâu dài kênh đào và khu vực xung quanh cho đến khi ký kết Hiệp ước Torrijos-Carter năm 1977, đặt nền móng cho việc chuyển giao quyền kiểm soát cho Panama, và năm 1999 chính thức bàn giao.
Đồng thời, Trump còn lên tiếng chỉ trích Ai Cập, yêu cầu tàu chiến và thương mại của Mỹ nên có quyền đi qua miễn phí kênh đào Suez. Kênh đào Suez, là tuyến thương mại quan trọng giữa châu Á và châu Âu, từ khi thông thương vào năm 1869 luôn đóng vai trò chiến lược quan trọng, đảm nhận khoảng 12%-15% lượng thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, Mỹ chưa bao giờ trực tiếp tham gia xây dựng kênh đào Suez, cũng như chưa từng sở hữu kênh đào này. Gần đây, do các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Yemen tại Biển Đỏ và các vùng nước lân cận, khiến lượng hàng hóa qua kênh đào Suez giảm mạnh, làm tăng thêm tính nhạy cảm địa chính trị của tuyến đường này.
Tổng thể mà nói, dù là kênh đào Panama hay Suez, đều thuộc quyền kiểm soát của các quốc gia có chủ quyền, và tiếng nói của Mỹ trong đó thấp hơn nhiều so với những gì Trump tuyên bố. Hiện tại, cả Panama và Ai Cập đã tuyên bố rõ ràng rằng, họ không chấp nhận bất kỳ yêu cầu đơn phương nào hoặc các sắp xếp "ưu tiên thông qua" mà không có sự thỏa thuận.
