Trong lúc quản lý giấc ngủ, tắm nước lạnh và các phương pháp tối ưu sức khỏe trở thành thói quen phổ biến trong giới công nghệ, một bộ phận nhỏ nhà sáng lập startup Silicon Valley lại châm thuốc. Với họ, thuốc lá không chỉ là sản phẩm chứa nicotine mà còn là cách mở đầu quan hệ, rời bàn làm việc trong chốc lát hoặc thể hiện hình ảnh không đi theo số đông.
Stephen Campbell, 27 tuổi, đồng sáng lập Revamp AI, từng gặp một tập đoàn công nghệ lớn tại Thâm Quyến để bàn về hợp tác kinh doanh. Do các bên bị ràng buộc bởi thỏa thuận bảo mật, anh không tiết lộ tên công ty. Buổi gặp ban đầu khá căng thẳng vì rào cản ngôn ngữ và đàm phán thương mại, nhưng không khí thay đổi sau bữa thịt nướng, rượu Bạch Tửu và những điếu thuốc liên tiếp.
Sau đó, hai bên đến một quán cocktail cho phép hút thuốc rồi tiếp tục tới phòng karaoke. Campbell nhớ lại rằng cuối buổi tối, anh và các khách hàng tiềm năng cùng hút thuốc trong phòng riêng và hát những ca khúc Oasis mà phía đối tác yêu thích. Theo anh, trải nghiệm này khiến mối quan hệ giữa nhà cung cấp và khách hàng trở nên cá nhân hơn, đồng thời tạo ra không gian trao đổi ngoài các cuộc họp chính thức.
Tỷ lệ hút thuốc giảm nhưng chưa biến mất ở giới công nghệ
Tỷ lệ người trưởng thành hút thuốc tại Mỹ đã giảm mạnh. Dữ liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho thấy tỷ lệ này vượt 40% vào năm 1966, nhưng xuống còn 11,6% vào năm 2022. Trong ngành công nghệ, nơi tuổi thọ, hiệu suất và khả năng làm việc liên tục thường được đề cao, thuốc lá càng trở nên hiếm thấy. Những người muốn sử dụng nicotine thường chuyển sang thuốc lá điện tử hoặc túi nicotine như Zyn; tại một số văn phòng startup, mùi khói vị trái cây vẫn có thể bắt gặp.
Tuy vậy, thuốc lá chưa hoàn toàn biến mất khỏi San Francisco và các trung tâm công nghệ khác. Một số kỹ sư hút liên tục trong những phiên lập trình cường độ cao. Các nhà sáng lập và nhà đầu tư mạo hiểm có thể vừa bàn về tốc độ đốt tiền của một công ty vừa bước ra ngoài tòa nhà để châm thuốc. Sức hút của thuốc lá không nhất thiết nằm ở khả năng giúp tỉnh táo, mà thường đến từ vài phút rời khỏi công việc, cơ hội tình cờ gặp người lạ và việc xây dựng quan hệ trong bối cảnh không chính thức.
Jake Jolis, general partner tại Zeno Ventures ở Los Angeles, có nhiều năm tiếp xúc với các nhà sáng lập giai đoạn đầu. Ông cho rằng những nhà sáng lập hút thuốc thường ít quan tâm hơn đến việc làm vừa lòng các nhà đầu tư mạo hiểm. Thái độ không cố gắng chiều theo người khác đôi khi khiến họ nổi bật so với những nhà sáng lập thận trọng, an toàn và luôn tránh làm mất lòng bất kỳ ai.
Jolis không chủ động tìm kiếm những người hút thuốc và cũng không xem việc hút thuốc là một điểm cộng. Theo ông, việc một nhà sáng lập châm thuốc đôi khi chỉ cho thấy người đó đã “hạ cảnh giác”. Hai nhà sáng lập hút thuốc mà ông đầu tư sau đó đạt kết quả “rất xuất sắc”, nhưng điều này không cho thấy có mối liên hệ trực tiếp giữa hút thuốc và thành tích của doanh nghiệp.
Điếu thuốc mở ra những cuộc trò chuyện ngoài phòng họp
Một nhà đầu tư giai đoạn hạt giống kể rằng ông từng gặp một nhà sáng lập hút thuốc Marlboro Red tại quán bar. Sau cuộc trò chuyện, ông cảm thấy tin tưởng hơn vào khoản đầu tư. Điều gây ấn tượng không phải là điếu thuốc, mà là khả năng của nhà sáng lập trong việc giao tiếp tự nhiên và kết nối với người khác ở một không gian tương đối thoải mái.
Campbell cũng nhận xét rằng hút thuốc thường khiến mọi người “vô tình hoàn tất một cuộc kết nối”. Anh từng gặp các nhân viên của Revamp AI khi cùng họ hút thuốc, sau đó tuyển dụng một số người trong nhóm này. Với các nhà sáng lập, vài phút bên ngoài văn phòng đôi khi trở thành điểm bắt đầu của một cuộc phỏng vấn, quy trình tuyển dụng hoặc cuộc trao đổi kinh doanh.
Jamie, một người làm trong ngành tiền mã hóa và không muốn tiết lộ họ, từng gặp một nhà đầu tư của một startup sữa tươi tại một quán kava ở Miami. Những người có mặt gồm cả người đang cai opioid, cùng những người đến từ Phố Wall và Silicon Valley muốn tránh áp lực thuế cũng như các hạn chế thời kỳ đại dịch. Jamie và nhà đầu tư đi xe Harley-Davidson này cùng hút liên tiếp vài điếu Marlboro Red, đồng thời nói về các dự án startup và những quan niệm sức khỏe thay thế. Một tuần sau, nhà đầu tư ký séc.
Những tình huống như vậy không có nghĩa nhà đầu tư sẽ quyết định rót vốn chỉ vì một điếu thuốc. Tuy nhiên, chúng cho thấy tương tác không chính thức bên ngoài buổi thuyết trình gọi vốn vẫn có thể ảnh hưởng đến cách hai bên đánh giá nhau. Với các công ty ở giai đoạn đầu, quan hệ đầu tư thường được xây dựng không chỉ trên kế hoạch kinh doanh mà còn dựa vào mức độ tin cậy và sự quen thuộc giữa các bên.
Từ Robert Noyce đến vỉa hè trước quán bar San Francisco
Ngành công nghệ vốn có lịch sử gắn với thuốc lá. Robert Noyce, đồng sáng lập Intel và từng được gọi là “thị trưởng Silicon Valley”, hút thuốc trong thời gian dài. Nhân viên Atari trước đây cũng từng hút thứ được gọi là “điếu thuốc đặc biệt” ngay trên dây chuyền sản xuất. Trong loạt phim truyền hình Silicon Valley, nhân vật Jian Yang chỉ dành thuốc lá cho những dịp đặc biệt.
Ngày nay, thuốc lá thường xuất hiện nhất ở ban công các buổi tụ họp tại nhà, bên ngoài những quán bar ở San Francisco hoặc khu vực quanh văn phòng. Một kỹ sư Microsoft cho biết ông hiếm khi thấy nhân viên trẻ hút thuốc trong khuôn viên ở Seattle; những người hút thường là quản lý hoặc kỹ sư giàu kinh nghiệm. Nhưng tại San Francisco, ông thường bắt gặp nhân viên startup ở độ tuổi đôi mươi chuyền cho nhau bao thuốc bên ngoài quán bar.
Avi Schiffmann, nhà sáng lập thiết bị AI đeo được Friend, cho biết đôi khi anh hút thuốc trong các cuộc họp công việc đã tắt camera, thậm chí ngay trong căn hộ ở San Francisco. Anh lo chủ nhà sẽ không hài lòng vì mùi thuốc có thể khiến căn hộ giống một “quán thuốc phiện”. Schiffmann không mua thuốc cuốn sẵn mà tự cuốn bằng thuốc lá mua từ Amsterdam. Theo anh, cảm giác nicotine từ thuốc lá không mạnh; nó giống một động tác nhỏ cho đôi tay hơn.
Thuốc lá nhập khẩu từ châu Á cũng khá phổ biến trong nhóm nhân sự công nghệ này. Một kỹ sư Microsoft cho biết phần lớn thuốc lá ông từng hút đến từ Trung Quốc và Nhật Bản. Một kỹ sư khác ở San Francisco thích Mevius của Nhật có hương quả mọng. Những nhãn thuốc do bạn bè mang về sau các chuyến đi nước ngoài cũng trở thành chủ đề để bắt chuyện.
Trước đây Campbell hút Marlboro. Sau khi Revamp AI bắt đầu xây dựng quan hệ kinh doanh với Trung Quốc, anh chuyển sang hút thuốc lá Trung Hoa. Anh nói có thể mua loại này ở khu phố Chinatown của San Francisco, nhưng phải biết tìm ở đâu.
Nhà sáng lập phần cứng và quốc phòng hút thuốc nhiều hơn?
Tỷ lệ hút thuốc giảm trên toàn nước Mỹ không đồng nghĩa thói quen này giống nhau ở mọi nơi. Tỷ lệ hút thuốc tại châu Âu và châu Á cao gần gấp đôi Mỹ, trong khi Silicon Valley tập trung một lực lượng lớn nhân sự công nghệ nhập cư. Các nghề liên quan đến dịch vụ chuyên môn, khoa học và kỹ thuật chiếm gần một nửa số hồ sơ xin thị thực H-1B. Một bộ phận người lao động cũng mang theo thói quen hút thuốc từ quê nhà tới các trung tâm công nghệ như Palo Alto.
Hassan Ismail, đồng sáng lập startup AI vật lý Argos Research, nhận thấy các nhà sáng lập trong lĩnh vực phần cứng và công nghệ quốc phòng dường như hút thuốc thường xuyên hơn những người xây dựng doanh nghiệp phần mềm dạng dịch vụ (SaaS). Ông không đưa ra nguyên nhân chắc chắn, nhưng cho rằng cách làm việc trong các ngành này gần với công nghiệp truyền thống hơn, và một số người sử dụng thuốc lá để đối phó với cường độ lao động cao.
Tuy nhiên, quan sát của Ismail cho thấy các nhà sáng lập đến từ Trung Quốc không hoàn toàn phù hợp với cách phân loại này. Ngay cả những người điều hành doanh nghiệp SaaS thông thường, không có lối sống đặc biệt, cũng có không ít người duy trì thói quen hút thuốc ổn định.
Thuốc lá được đưa vào chiến lược tạo tranh luận
Văn hóa đề cao sức khỏe tại Silicon Valley khiến thuốc lá tạo ra hiệu ứng tương phản rõ rệt. Richard Wang, nhà sáng lập, từng cố ý đặt một bao Newport vào video quảng bá “brainrot IDE” của Clad Labs. Mục tiêu của anh là tạo tranh luận và thu hút thảo luận trên mạng xã hội.
Wang thường chỉ hút khoảng một lần mỗi năm. Để quay video, anh hút bốn hoặc năm điếu Newport trong một ngày, dù không thích mùi vị của loại thuốc này. Mỗi lần chỉ hút vài hơi rồi vứt đi, phần thuốc còn lại vẫn được để trong căn hộ. Những người làm công nghệ có ý thức cao về sức khỏe cho rằng hành động này khó hiểu, trong khi người hút thuốc thực sự lại cho rằng Wang đang mượn văn hóa hút thuốc để tạo hiệu ứng truyền thông. Wang mô tả đây là tình huống “không bên nào hài lòng”, nhưng chính điều đó giúp chiến dịch đạt hiệu ứng lan truyền.
Lucas Harris, nhà sáng lập ứng dụng giao dịch 10X, cho rằng quản lý sức khỏe và hút thuốc không phải lúc nào cũng loại trừ nhau. Theo ông, một số người chi 800 USD mỗi tháng cho các dịch vụ sauna và tắm băng cao cấp vẫn có thể hút vài điếu thuốc, cố gắng cân bằng nhiều thói quen khác nhau trong cuộc sống.
Harris hút American Spirit loại bao xanh vào cuối tuần và dùng Zyn nhiều hơn trong các ngày làm việc. Từng hút thuốc bên ngoài Balboa Café ở San Francisco, ông tình cờ nghe một số nhà sáng lập nói thẳng về một startup và khuyên ông không nên tham gia đội ngũ sáng lập của công ty đó. Cuộc trao đổi không chính thức giúp Harris tránh một cơ hội sau này được cho là không phù hợp với mình.
“Không hiệu quả” trở thành biểu tượng phản kháng
Schiffmann từng nhắc đến một bài viết của tác giả trong giới AI Gwern Branwen về những lợi ích tiềm năng của nicotine. Anh cũng cho rằng vào thời điểm một người hút thuốc thực sự mắc ung thư phổi, trí tuệ nhân tạo có thể đã hỗ trợ y học giải quyết vấn đề này. Đây chỉ là quan điểm cá nhân và không thay thế các bằng chứng y khoa về tác động sức khỏe của nicotine và thuốc lá.
Campbell hiểu rõ hút thuốc không phù hợp với văn hóa Silicon Valley vốn liên tục theo đuổi sức khỏe, hiệu suất và năng suất. Nhưng chính vì không hiệu quả, anh cho rằng thuốc lá tạo ra một khoảng dừng hữu ích. Trong môi trường các nhà sáng lập không ngừng tối ưu hóa quy trình làm việc, đứng ngoài tòa nhà hút thuốc và nói chuyện với người lạ có thể là một trong số ít khoảng thời gian không được thiết kế để tối đa hóa năng suất.
Với nhóm nhà sáng lập và nhà đầu tư này, thuốc lá là cơ hội giao tiếp, một cách thể hiện cá nhân hay chỉ là một quãng nghỉ vẫn phụ thuộc vào từng hoàn cảnh. Điều có thể thấy là trong bối cảnh tỷ lệ hút thuốc tại Mỹ tiếp tục giảm và các công ty công nghệ phổ biến hóa những thói quen lành mạnh, thuốc lá vẫn xuất hiện ở quy mô nhỏ nhưng dễ nhận thấy trong gọi vốn startup, tuyển dụng và các mối quan hệ nghề nghiệp không chính thức.