Eo biển Hormuz gần như bị đình trệ đang làm tăng mạnh hóa đơn năng lượng của châu Âu. Ngày 3/11, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết kể từ khi tuyến hàng hải này trên thực tế đóng cửa, châu Âu đã phải chi thêm 127 tỷ euro, tương đương khoảng 142 tỷ USD, để nhập nhiên liệu hóa thạch mà không nhận thêm nguồn cung. Chi phí tăng trong khi dự trữ khí đốt ở mức thấp khiến áp lực về nguồn cung và giá cả gia tăng khi khu vực bước vào mùa sưởi ấm.
Chi phí nhập khẩu tăng từ 24 lên 127 tỷ euro
Phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh WinWin ở Brussels, von der Leyen nói châu Âu phải trả thêm tiền mua dầu và khí đốt nhưng không nhận được “dù chỉ một phân tử” năng lượng bổ sung. Tháng 4, Ủy ban châu Âu ước tính khoản chi thêm vào khoảng 24 tỷ euro, sau khoảng bảy tuần kể từ khi chiến sự bùng phát. Đến cuối tháng 9, Ủy viên Năng lượng EU Dan Jørgensen cho biết con số này đã vượt 100 tỷ euro.
Theo von der Leyen, phụ thuộc vào dầu mỏ và khí đốt nhập khẩu cũng khiến châu Âu dễ chịu tác động từ các cú sốc và khủng hoảng nguồn cung. Với doanh nghiệp và hộ gia đình, chi phí nhập khẩu tăng không chỉ ảnh hưởng đến giá nhiên liệu mà còn có thể lan sang vận tải, sản xuất và sưởi ấm.
Đổi nguồn cung chưa chấm dứt phụ thuộc nhập khẩu
Sau khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra, Nga cắt giảm mạnh lượng khí đốt cung cấp cho EU. Các nước châu Âu chạy đua bổ sung dự trữ trong bối cảnh giá cao, đồng thời tìm cách giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga. Tỷ trọng khí đốt Nga trong lượng nhập khẩu của EU giảm từ khoảng 45% trước xung đột xuống còn khoảng 13% vào năm 2025. Tháng 1 năm nay, các nước thành viên EU thông qua kế hoạch dừng nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga vào cuối năm nay và chấm dứt nhập khẩu khí đốt qua đường ống trước mùa thu năm 2027.
Tuy nhiên, khi nguồn cung từ Nga giảm, châu Âu chuyển sang các nhà cung cấp khác; một phần đáng kể lượng khí đốt nhập khẩu đến từ Mỹ và Trung Đông. Khi chiến sự với Iran bùng phát, nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu vẫn chiếm 57% mức tiêu thụ năng lượng của EU. Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển của khoảng một phần năm lượng dầu giao dịch toàn cầu, nhưng giao thông tàu chở dầu gần như đình trệ do chiến sự. Nhiên liệu từ Vịnh Ba Tư cũng chiếm hơn 40% lượng nhiên liệu hàng không và dầu diesel nhập khẩu của châu Âu.
Dự trữ thấp trước phép thử nhu cầu mùa đông
Sau một mùa đông lạnh, lượng khí đốt dự trữ của EU giảm xuống 28,4% vào cuối tháng 3, thấp hơn mức trung bình năm năm. Hôm thứ Ba, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết dự trữ khí đốt của EU khi bước vào mùa sưởi ấm đang ở mức thấp nhất kể từ năm 2013. Nếu mùa đông lạnh và việc lưu thông qua eo biển tiếp tục bị cản trở, lượng dự trữ có thể xuống dưới 10% vào cuối tháng 3 năm sau. Các đơn vị vận hành mạng lưới khí đốt châu Âu cảnh báo trong đợt rét nghiêm trọng, nguồn cung có thể thấp hơn nhu cầu từ 12% đến 15%. Cuối tháng 10, các bộ trưởng năng lượng EU đã thảo luận những biện pháp hạn chế tiêu thụ trên toàn khối.
Mùa xuân năm nay, Jørgensen kêu gọi các nước thành viên cân nhắc tự nguyện tiết kiệm năng lượng, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông. Các phương án tiết kiệm dầu IEA đề xuất có ngày Chủ nhật không sử dụng ô tô, biện pháp từng được áp dụng trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970. Đến tháng 9, giá bán lẻ xăng tại một số nước EU tăng gần 50% so với trước khủng hoảng, vượt 11 USD mỗi gallon. Giá dầu diesel tăng tại Italy cũng khiến tài xế xe tải đình công một tuần, làm gián đoạn vận chuyển sữa và ảnh hưởng đến các nhà sản xuất phô mai. Cùng thời điểm, lạm phát tại Italy lên 5,4%. Quan chức EU dự báo giá dầu và khí đốt sẽ còn cao hơn mức trước chiến tranh ít nhất đến cuối năm 2027.
EU giữ mục tiêu giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch
Tháng 3 năm nay, Tổng thống Nga Vladimir Putin nói Moscow sẵn sàng nối lại cung cấp năng lượng cho châu Âu. Tuy nhiên, von der Leyen cho rằng quay lại sử dụng năng lượng Nga sẽ là một “sai lầm chiến lược”. Bà nói châu Âu cần giảm nhập khẩu, đồng thời lưu ý rằng bên cạnh hạn hán, cháy rừng và lũ lụt do biến đổi khí hậu, sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu cũng gây áp lực chi phí.
EU đặt mục tiêu đạt trung hòa khí hậu vào năm 2050 và cắt giảm 90% lượng phát thải trước năm 2040. Von der Leyen cho biết kể từ năm 2021, EU đã đầu tư hơn 1.200 tỷ euro vào các hoạt động bền vững và sẽ tiếp tục theo đuổi các mục tiêu đã đề ra, đồng thời hỗ trợ ngành công nghiệp sạch. Trước mắt, mức dự trữ, tình hình lưu thông tại eo biển Hormuz và nhiệt độ mùa đông sẽ cùng quyết định nguồn cung năng lượng cũng như chi phí nhập khẩu của châu Âu.