Nhiều nước châu Âu liên tiếp ghi nhận các vụ tấn công mạng nhằm vào hạ tầng thiết yếu và những lời đe dọa đánh bom chưa được xác minh. Hệ thống làm lạnh ở siêu thị bị điều chỉnh nhiệt độ từ xa, thiết bị bảo quản máu tại Pháp gặp sự cố tương tự, hàng chục chuyến bay phải đổi hướng và một số chuyến được tiêm kích hộ tống. Sky News của Anh và đài truyền hình công cộng Ireland RTÉ cũng nhận được lời đe dọa đánh bom. Các vụ việc ảnh hưởng đến việc bảo quản thực phẩm, vật tư y tế, hoạt động hàng không và truyền thông; hiện chưa có kết luận công khai về thủ phạm, cũng chưa xác nhận các sự việc có liên quan với nhau.
Nhiệt độ hệ thống làm lạnh bị đẩy lên 50°C
Hôm thứ Hai, các siêu thị tại Bỉ, Luxembourg, Thụy Điển và Hà Lan phát hiện một số hệ thống làm lạnh bị chỉnh nhiệt độ lên mức tối đa 50°C (122°F). Các nhà bán lẻ liên quan gồm Ahold Delhaize, IKEA, Colruyt Group và Carrefour. Nhiệt độ cao có thể khiến thực phẩm hư hỏng, buộc doanh nghiệp xử lý hàng hóa bị ảnh hưởng.
Đây không phải lần đầu châu Âu xảy ra sự cố tương tự. Tháng 10, hàng trăm siêu thị ở Pháp bị tấn công mạng, khiến tủ đông quá nóng, thực phẩm hư hỏng và xảy ra hỏa hoạn. Sau đó, hệ thống làm lạnh tại các cơ sở lưu trữ máu của Pháp cũng trở thành mục tiêu. Những thiết bị này phục vụ bảo quản thực phẩm và máu, nên tác động có thể vượt ra ngoài thiệt hại trực tiếp của từng doanh nghiệp.
Fredrik Blix, phó giáo sư Đại học Stockholm và chuyên gia an ninh mạng, cho biết một số hệ thống điều khiển làm lạnh kết nối trực tiếp với internet công cộng, nhưng vẫn dùng mật khẩu mặc định hoặc thông tin đăng nhập dễ đoán. Vì vậy, kẻ tấn công có thể tìm và khai thác điểm yếu mà không cần kỹ năng quá cao. Ông cảnh báo sự chú ý dành cho các vụ việc cũng có thể kéo theo những người bắt chước. Blix không loại trừ khả năng có sự tham gia của một quốc gia hoặc tác nhân được nhà nước hậu thuẫn, song cũng có thể đây là nỗ lực thăm dò giới hạn hệ thống hoặc chỉ là trò phá hoại.
Chưa xác định bên đứng sau các vụ việc
Sidharth Kaushal, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), cho rằng vụ tấn công hệ thống làm lạnh siêu thị cần được xem trong bối cảnh các hoạt động phá hoại bị nghi ngờ và những mối đe dọa hỗn hợp tại châu Âu. Ông nêu các sự việc như cáp ngầm dưới biển Baltic bị hư hại, lãnh đạo doanh nghiệp quốc phòng châu Âu nhận lời đe dọa giết người và bom được phát hiện trên một máy bay chở hàng DHL năm 2024. Nếu vụ tấn công siêu thị có liên quan đến Nga, mục đích có thể là khiến các nhà hoạch định chính sách châu Âu cảm nhận được cái giá của việc tiếp tục ủng hộ Ukraine. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy Nga thực hiện các vụ tấn công này.
Chiến thuật hỗn hợp thường kết hợp tấn công mạng, phá hoại và thông tin sai lệch nhằm gây gián đoạn xã hội mà không dẫn đến xung đột quân sự công khai. Kaushal nhận định năng lực ứng phó giữa các nước chênh lệch đáng kể: Phần Lan và Thụy Điển dựa trên kinh nghiệm từ thời Chiến tranh Lạnh để xây dựng hệ thống phòng thủ dân sự tương đối hoàn thiện, trong khi nhiều hạ tầng tại châu Âu chủ yếu được thiết kế theo tiêu chí hiệu quả kinh tế và chưa chuẩn bị đầy đủ cho rủi ro. Sau vụ phá hoại đường ống Nord Stream năm 2022, NATO đã chú ý nhiều hơn đến an ninh của cáp ngầm và đường ống khí đốt.
Oana Popescu-Zamfir, nhà nghiên cứu an ninh châu Âu tại RUSI, cho rằng châu Âu chưa thích ứng kịp với môi trường an ninh mới và có thể tiếp tục đối mặt với các cuộc tấn công hỗn hợp thông qua mạng lưới trung gian. Tấn công vào hệ thống kết nối mạng có thể gây thiệt hại thực tế, chẳng hạn làm gián đoạn nguồn dự trữ máu, đồng thời khiến công chúng lo ngại hơn về mức độ bảo vệ các dịch vụ thường ngày. Bà lưu ý quan hệ giữa các tác nhân và Điện Kremlin có thể không trực tiếp, khiến việc xác định trách nhiệm trở nên khó khăn.
Trách nhiệm bảo vệ hệ thống còn chưa rõ
Blix cho biết doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những biện pháp cơ bản: không kết nối hệ thống điều khiển công nghiệp và các thiết bị vận hành khác trực tiếp với internet nếu chưa có biện pháp bảo mật phù hợp. Tuy nhiên, trách nhiệm giữa nhà sản xuất thiết bị, đơn vị bảo trì và nhà bán lẻ chưa được phân định rõ. Công ty bảo trì có thể mở quyền truy cập từ xa để thuận tiện cho công việc, còn nhà bán lẻ có thể chưa đặt ra yêu cầu an ninh mạng đủ chặt với nhà cung cấp. Các mắt xích liên quan khiến việc khắc phục lỗ hổng và quy trách nhiệm thêm phức tạp.
Gần đây, châu Âu cũng chứng kiến biểu tình, bạo loạn và đình công liên quan đến chi phí sinh hoạt. Alexander Anderson, chủ tịch kiêm giám đốc chính sách của Trung tâm Chiến lược An ninh và Kinh tế Quốc tế, cảnh báo không nên vội quy những bất mãn trong nước là do nước ngoài can thiệp. Theo ông, các hoạt động gây ảnh hưởng của Nga và có thể cả Trung Quốc có thể tìm cách khoét sâu chia rẽ xã hội, nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi bất ổn đều bắt nguồn từ bên ngoài.
Biểu tình và đình công tại Pháp làm tăng áp lực lên chính phủ trong việc kiểm soát ngân sách công. Nhiều nước châu Âu cùng lúc đối mặt với giá năng lượng cao, lạm phát dai dẳng, tăng trưởng yếu và thâm hụt ngân sách; chi phí vay tăng cũng thu hẹp dư địa hỗ trợ các hộ gia đình chịu sức ép. Trách nhiệm liên quan đến các vụ tấn công hệ thống làm lạnh, đe dọa chuyến bay và những sự việc liên quan vẫn chưa được làm rõ. Với doanh nghiệp và người tiêu dùng, vấn đề trước mắt là các dịch vụ bị ảnh hưởng đã hoạt động trở lại đến đâu và những biện pháp bảo vệ hạ tầng thiết yếu có được triển khai hay không.