Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng mạnh trong năm nay, còn đợt bán tháo cổ phiếu gần đây tạo thêm dữ liệu để thị trường đánh giá nguyên nhân. Robin Brooks, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Brookings, cho rằng lợi suất kỳ hạn dài tăng chủ yếu do nhà đầu tư lo ngại về nợ và thâm hụt ngân sách Mỹ, chứ không phải vì các doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) phát hành nhiều trái phiếu, lấn át nhu cầu mua trái phiếu chính phủ. Cách lý giải này có ý nghĩa với chi phí vay của chính phủ và đánh giá của thị trường về tính bền vững tài khóa Mỹ.
Lợi suất trái phiếu 10 năm từng vượt 5%
Trong những tuần gần đây, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã giảm khi nhà đầu tư tìm đến tài sản trú ẩn. Trước đó, lợi suất này tăng hơn 100 điểm cơ bản, vượt 5% và có lúc lên mức cao nhất trong 24 năm.
Đà tăng bắt đầu sau khi chiến sự Iran bùng phát vào cuối tháng 2. Giá dầu đi lên làm tăng kỳ vọng lạm phát, đồng thời khiến thị trường dự báo Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tăng lãi suất. Cùng lúc, các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn phát hành thêm nợ để đầu tư vào hạ tầng AI và những kế hoạch chi tiêu vốn lớn. Chính phủ Mỹ cũng phải huy động vốn trên thị trường trái phiếu để bù đắp thâm hụt ngân sách khoảng 2.000 tỷ USD và trả lãi cho khối nợ công gần 40.000 tỷ USD.
Một số nhà đầu tư Phố Wall cho rằng lượng trái phiếu do các công ty AI phát hành tăng lên đang cạnh tranh nguồn vốn với trái phiếu Kho bạc Mỹ, buộc Bộ Tài chính phải đưa ra mức lợi suất cao hơn trong các phiên đấu giá. Brooks không đồng tình. Ông xem những biến động thị trường trong tuần gần nhất như một “thí nghiệm tự nhiên” để kiểm chứng các cách giải thích.
Dữ liệu việc làm và lợi suất kỳ hạn xa cho thấy lo ngại tài khóa
Brooks lưu ý quy mô vay nợ của doanh nghiệp vẫn thấp hơn nhiều so với thời kỳ bong bóng dot-com đầu những năm 2000. Ngược lại, mức vay của khu vực công Mỹ đang ở mức cao kỷ lục, nên theo ông đây có khả năng là yếu tố gây sức ép lên lợi suất.
Ông cũng phân tích phản ứng của thị trường trái phiếu sau báo cáo việc làm tháng gần nhất. Số việc làm mới cao hơn hơn hai lần so với đồng thuận thị trường. So với những lần dữ liệu việc làm gây bất ngờ tương tự trong quá khứ, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 2 năm tăng mạnh hơn mức có thể được giải thích chỉ bằng triển vọng tăng trưởng kinh tế. Brooks cho rằng phản ứng này làm suy yếu cả lập luận rằng tăng trưởng Mỹ phụ thuộc vào AI lẫn giả thuyết doanh nghiệp AI phát hành nợ là nguyên nhân đẩy lợi suất lên.
Một chỉ báo khác ông theo dõi là lợi suất kỳ hạn 10 năm bắt đầu sau 10 năm — mức lợi suất thị trường yêu cầu để nắm giữ trái phiếu kỳ hạn 10 năm, tính từ thời điểm 10 năm tới. Chỉ báo này phản ánh phần bù rủi ro mà nhà đầu tư đòi hỏi khi nắm giữ trái phiếu Mỹ trong dài hạn, trong đó có những lo ngại về nợ công và quỹ đạo thâm hụt ngân sách.
Theo Brooks, nếu làn sóng AI là động lực chính khiến lợi suất dài hạn tăng, lợi suất kỳ hạn xa này lẽ ra phải giảm cùng lợi suất trái phiếu 10 năm và 2 năm. Tuy nhiên, điều đó đã không xảy ra. Ông cho rằng diễn biến này củng cố cách giải thích rằng phần bù rủi ro tài khóa đang tăng. Những thay đổi của thị trường quanh kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, cùng đợt bán tháo cổ phiếu liên quan đến AI, giúp phân biệt các nguyên nhân khiến lợi suất dài hạn tăng; theo Brooks, áp lực tài khóa giải thích xu hướng này thuyết phục hơn nhu cầu huy động vốn của các doanh nghiệp AI.
Thâm hụt tài khóa năm 2026 tiến sát 2.000 tỷ USD
Số liệu cuối cùng cho năm tài khóa 2026 do Bộ Tài chính Mỹ công bố tháng trước cho thấy thâm hụt ngân sách liên bang tăng lên 1.990 tỷ USD, cao hơn 12% so với mức 1.780 tỷ USD của năm tài khóa 2025. Thu ngân sách tăng 3%, đạt 5.400 tỷ USD, trong khi chi tiêu tăng 6%, lên 7.400 tỷ USD. An sinh xã hội và Medicare là các khoản chi lớn nhất; tiền lãi nợ công đứng thứ ba, cao hơn chi tiêu quốc phòng và Medicaid.
Theo Bộ Tài chính, tổng chi phí lãi vay trong năm tài khóa 2026 là 1.360 tỷ USD, với lãi suất bình quân 3,53% — hơn gấp đôi mức trước khi Fed bắt đầu thắt chặt mạnh vào năm 2021. Chi phí lãi ròng tăng 8% so với cùng kỳ, lên 1.050 tỷ USD, nhanh hơn tốc độ tăng tổng chi tiêu, thu ngân sách và GDP. GDP thực tăng khoảng 2%, còn GDP danh nghĩa tăng khoảng 6%; cả hai đều thấp hơn mức tăng chi phí lãi ròng.
Tính ra, chi phí lãi ròng trong năm tài khóa 2026 vào khoảng 2,9 tỷ USD mỗi ngày. Quỹ Peter G. Peterson ước tính khoản này tương đương 3,2% GDP, vượt kỷ lục trước đó được ghi nhận vào năm 1991.
Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang Có trách nhiệm, từng cảnh báo rằng tiền lãi tăng sẽ kéo theo nợ tăng, còn nợ cao hơn lại đẩy lãi suất và chi phí trả nợ lên. Bà kêu gọi Washington sớm hành động về tài khóa, đồng thời lưu ý không có giải pháp đơn giản cho vấn đề này. Tranh luận trên thị trường hiện tập trung vào việc liệu thâm hụt ngày càng lớn và gánh nặng lãi vay tăng có bắt đầu được phản ánh trong mức lợi suất dài hạn mà nhà đầu tư yêu cầu hay không.