Asas pasaran nadir bumi terus mengetat, namun kenaikan harga pasaran over-the-counter dan sokongan dasar masih belum diterjemahkan kepada kenaikan saham berkaitan. Sejak awal tahun ini, harga neodimium-praseodimium (NdPr) di luar China meningkat 23%, manakala saham pembangun nadir bumi yang diliputi Canaccord merosot purata 17% dan saham pengeluar jatuh purata 28%.
Reg Spencer, ketua pasukan mineral kritikal Canaccord, berkata dalam laporan terbaharunya bahawa prestasi saham mutakhir ini lebih banyak dipengaruhi keadaan makroekonomi global, sehingga semakin terpisah daripada keadaan bekalan dan permintaan sebenar dalam pasaran nadir bumi. Dengan kata lain, harga sumber strategik itu masih kukuh, tetapi saham berkaitan terus diniagakan seperti aset berisiko tinggi.
Harga NdPr meningkat, ETF nadir bumi susut daripada paras tinggi
Harga NdPr di China dan Rotterdam semakin menghampiri satu sama lain dan terus meningkat sejak awal tahun. Harga di pasaran Barat kini melebihi AS$110 sekilogram. Sebaliknya, ETF nadir bumi REMX memuncak pada Mei sebelum terus merosot, daripada paras melebihi AS$100 kepada julat sekitar AS$50.
Dalam kalangan pengeluar, Lynas, MP Materials, USA Rare Earth dan Iluka semuanya mencatat penurunan ketara. Northern Rare Earth dan Shenghe Resources di China juga berada dalam aliran menurun sejak awal tahun. Prestasi purata pembangun agak lebih baik, sebahagian besarnya didorong kenaikan melebihi 50% oleh Viridis. Tanpa mengambil kira Viridis, Hastings susut kira-kira dua pertiga, St George hampir separuh, manakala Arafura dan Brazilian Rare Earths jatuh sekitar 35% hingga 50%.
Canaccord menyatakan bahawa aktiviti penggabungan dan pengambilalihan dalam sektor ini, sokongan langsung kerajaan, kekurangan bekalan di Barat serta kenaikan 23% harga NdPr di luar China sejak awal tahun semuanya menunjukkan asas pasaran tidak lemah. Namun, faktor-faktor itu masih belum tercermin dalam penilaian saham.
Paras sokongan AS$110 mengubah jangkaan pasaran
Salah satu perubahan paling penting sepanjang tahun lalu ialah peralihan Amerika Syarikat daripada sekadar membiayai rantaian bekalan Barat kepada usaha memperbaiki daya maju ekonomi projek melalui sokongan harga. Statistik Canaccord menunjukkan MP Materials, Lynas dan USA Rare Earth semuanya menerima sokongan harga NdPr pada AS$110 sekilogram. Bagi USA Rare Earth, sokongan harga disediakan pada AS$575 sekilogram untuk disprosium dan AS$2,050 sekilogram untuk terbium.
Paras sokongan itu turut mempengaruhi harga NdPr di China. Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, kuota eksport, pelarasan dasar dan kawalan eksport menyebabkan harga NdPr China turun naik besar, antara kira-kira AS$175 sekilogram dan AS$50 sekilogram. Canaccord berkata harga dalam pasaran China mula stabil sekitar AS$110 sekilogram sejak 10 bulan lalu.
Julat turun naik yang lebih kecil secara teori boleh memperbaiki syarat pembiayaan dan tahap kebolehramalan projek nadir bumi. Namun, walaupun andaian aliran tunai projek kini lebih stabil berbanding sebelum ini, penilaian saham berkaitan kekal di bawah paras awal tahun. Ini menunjukkan pelabur masih mengutamakan kadar faedah, perbelanjaan modal dan perubahan selera risiko ketika menilai saham tersebut.
Logam nadir bumi berat mewujudkan dua struktur harga
Pasaran NdPr semakin menghampiri satu struktur harga, tetapi keadaan bagi nadir bumi berat seperti disprosium dan terbium berbeza. Kekangan bekalan dari China menyebabkan pasaran Barat membentuk harga tersendiri yang lebih kecil dan kurang telus.
Pada masa ini, harga disprosium di Rotterdam sekitar AS$1,074 sekilogram berbanding kira-kira AS$227 di China. Harga terbium pula sekitar AS$4,594 di Rotterdam dan AS$983 di China. Perbezaan harga bagi yttrium, gadolinium dan samarium adalah lebih besar. Sepanjang lima tahun lalu, harga purata yttrium oksida di China sekitar AS$8 sekilogram, berbanding kira-kira AS$740 bagi harga spot Eropah. Sebahagian sebut harga di Amerika Syarikat mencecah AS$1,750 sekilogram. Harga gadolinium di Baltimore pula sekitar 10 kali ganda harga di China, dengan sebut harga dihantar ke Amerika Syarikat setinggi AS$3,100 sekilogram.
Samarium yang diperlukan untuk menghasilkan magnet samarium-kobalt bagi peluru berpandu, jet pejuang dan radar mempunyai harga dihantar ke Amerika Utara sekitar 346 kali ganda harga di China. Jepun turut memberi amaran bahawa inventori yttrium susut dengan pantas dan mungkin mengalami kekurangan serius sebelum akhir tahun. Data berkaitan menunjukkan harga yttrium oksida sekitar AS$9 sekilogram di China, berbanding kira-kira AS$1,150 di luar China, menjadikan jurang harga itu melebar kepada kira-kira 179 kali ganda dalam tempoh dua tahun.
Namun, Canaccord mengingatkan bahawa premium tinggi di pasaran Barat perlu ditafsir dengan berhati-hati. Pada 2025, saiz pasaran disprosium dan terbium di luar China hanya sekitar 151 tan, manakala pasaran China kira-kira 22 kali lebih besar. Oleh sebab saiz pasaran kecil dan urus niaga kurang telus, masih belum pasti sama ada harga semasa boleh dikekalkan untuk tempoh panjang. Sebahagian pengeluar magnet sudah beralih kepada magnet ferit yang lebih murah. Canaccord menjangkakan harga yttrium di luar China boleh turun daripada AS$740 sekilogram tahun ini kepada AS$100 pada 2030.
Unjuran permintaan magnet terus dinaikkan
Unjuran dari sudut permintaan terus bertambah baik. Canaccord menjangkakan permintaan magnet neodimium-besi-boron (NdFeB) berkembang pada kadar pertumbuhan tahunan terkompaun 7.3% sehingga 2035, mencecah kira-kira 365,000 tan, iaitu 15% lebih tinggi daripada unjuran terdahulu. Kenderaan elektrik kekal sebagai sumber permintaan utama, dengan jualan dijangka meningkat daripada 23.5 juta unit pada 2026 kepada 52 juta unit pada 2035.
Motor penyejukan pusat data, basikal elektrik, skuter dan dron turut dimasukkan ke dalam model permintaan baharu. Dron kini hanya menyumbang kira-kira 1% daripada permintaan yang diunjurkan, tetapi pengeluaran dron ketenteraan Ukraine dan Rusia pernah dianggarkan berjumlah kira-kira 9 juta unit. Ini bermakna permintaan sebenar mungkin lebih tinggi daripada andaian model semasa.
Robot humanoid juga berpotensi meningkatkan permintaan terhadap magnet nadir bumi. Canaccord menjangkakan penghantaran robot humanoid berkembang pada kadar tahunan terkompaun 45% sehingga 2035, kepada 2.5 juta unit. Tesla dilaporkan sedang menyediakan barisan pengeluaran Optimus dengan kapasiti sejuta robot setahun, tetapi kadar pelaksanaan sebenar rancangan itu masih menjadi pemboleh ubah penting dalam unjuran permintaan.
Canaccord menjangkakan pasaran NdPr global mengalami kekurangan kira-kira 7% tahun ini, dengan jurang bekalan dan permintaan berterusan sehingga 2028. Apabila projek Eneabba, Kangankunde, Caldeira dan White Mesa, bersama peluasan kapasiti Lynas, mula beroperasi, pasaran mungkin hampir seimbang antara 2029 dan 2031. Namun, menjelang 2035, kekurangan itu boleh melebar semula kepada 10%. Pasaran disprosium dan terbium juga dijangka melalui corak yang sama, dengan kekurangan sekitar 12% pada 2035.
Kapasiti magnet Barat masih kekurangan pemprosesan utama
Kapasiti magnet NdFeB di luar China dijangka meningkat lebih 300% kepada kira-kira 70,000 tan menjelang 2030. Namun, jumlah itu masih hanya bersamaan 23% daripada kapasiti global, berbanding kira-kira 77% yang dikuasai China. Masalah yang lebih besar ialah rantaian bekalan Barat masih kekurangan kapasiti penting untuk proses metalisasi dan pengaloian.
Kapasiti metalisasi dan pengaloian NdFeB global dianggarkan sekitar 210,000 tan pada 2026, dengan lebih 90% dikawal China. Kapasiti berkaitan di luar China dijangka meningkat hampir dua kali ganda kepada kira-kira 38,000 tan menjelang 2030, tetapi masih lebih rendah daripada kapasiti magnet yang telah dirancang di Barat.
Canaccord menyifatkan proses metalisasi sebagai titik buta utama dalam pembinaan rantaian bekalan Barat. Kajian firma itu menunjukkan tempoh penghantaran peralatan tuangan jalur boleh mencecah dua tahun. Di bawah kawalan eksport semasa, peralatan berkenaan juga sukar diperoleh dari China. Ini bermakna walaupun kapasiti perlombongan dan pemisahan di Barat meningkat, peluasan pembuatan magnet masih boleh tersekat pada peringkat pertengahan rantaian bekalan.
Diskaun penilaian mencerminkan tekanan makroekonomi
Purata gandaan nilai buku bersih pengeluar nadir bumi yang diliputi Canaccord adalah sekitar 0.57 kali, manakala pembangun sekitar 0.47 kali. Berdasarkan harga sasaran Canaccord, MP Materials mempunyai potensi penilaian semula sebanyak 104%, Lynas 108%, USA Rare Earth 204% dan Energy Fuels 150%. Bagaimanapun, harga sasaran Energy Fuels telah diturunkan kepada C$30 berikutan kelewatan projek.
Dari segi penarafan, Meteoric diturunkan daripada “beli spekulatif” kepada “pegang”, terutamanya kerana penilaiannya kini berkait dengan pengambilalihan oleh Lynas secara pertukaran saham. Di bawah urus niaga itu, setiap saham Meteoric ditukar kepada 0.0207 saham Lynas. Pada hari urus niaga diumumkan, saham Lynas jatuh hampir 8%. Hastings pula dinaik taraf daripada “pegang” kepada “beli spekulatif” atas faktor penilaian, tetapi harga sasarannya masih dipotong daripada A$0.55 kepada A$0.30 selepas kejatuhan besar saham tersebut.
Projek nadir bumi lazimnya memerlukan tempoh pembinaan yang panjang dan perbelanjaan modal tinggi, menjadikannya sensitif terhadap kadar faedah serta syarat pembiayaan. Dalam keadaan hasil bon Perbendaharaan AS 10 tahun melebihi 5%, turun naik saham teknologi meningkat dan pelabur mengurangkan pendedahan kepada projek berisiko tinggi, perhatian pasaran mungkin lebih tertumpu pada tempoh pelaksanaan projek dan aliran tunai berbanding kenaikan harga komoditi semata-mata.
Saham tungsten turut menunjukkan jurang yang sama
Tungsten bukan nadir bumi, tetapi China juga mengawal kira-kira 80% bekalan globalnya. Oleh itu, jurang antara harga komoditi dan prestasi saham berkaitan turut berlaku. Almonty Industries merupakan antara syarikat tungsten Barat yang utama. Sahamnya baru-baru ini jatuh di bawah AS$9, merosot 62% daripada paras tertinggi April dan hampir kembali ke paras awal tahun. Selepas hari pelabur, saham itu susut lagi kira-kira 10% dalam satu sesi.
Ketika memulakan liputan terhadap Almonty, penganalisis Goldman Sachs Nick Cash berkata harga tungsten telah meningkat kira-kira lapan kali ganda sejak awal 2025 dan meletakkan syarikat itu di tengah-tengah tema pelaburan rantaian bekalan tungsten Barat. Namun, harga sasarannya hanya AS$13, lebih rendah daripada konsensus pasaran AS$24.73. Walaupun menggunakan sasaran yang lebih berhati-hati itu, masih wujud jurang penilaian yang besar berbanding harga saham semasa.
Data operasi syarikat pula menunjukkan peningkatan. Lombong tungsten Sangdong milik Almonty di Korea Selatan mula beroperasi pada September dan sedang bergerak ke arah operasi sepanjang masa. Penghantaran pertama konsentrat dijangka dilakukan lewat bulan ini. Cantor menjangkakan pengeluaran Almonty meningkat daripada 126,287 unit tan pada tahun ini kepada 444,400 unit tan pada 2027, manakala kos tunai penuh berpotensi turun daripada AS$905 bagi setiap unit tan kepada AS$319. Oppenheimer mengunjurkan gandaan harga saham terhadap EBITDA anggaran bagi 2027 dan 2028 masing-masing sekitar 5.7 kali dan 4.2 kali, dengan tunai bersih kira-kira AS$290 juta.
Faktor yang menekan saham baru-baru ini datang terutamanya daripada kemerosotan harga spot. Harga APT di Barat turun daripada AS$3,140 bagi setiap unit tan kepada kira-kira AS$2,700, manakala kejatuhan di China lebih besar. Pasaran kini menilai dua perkara: sama ada pembetulan harga tungsten jangka pendek akan mengurangkan hasil projek, dan sama ada operasi Sangdong serta peningkatan pengeluaran dapat dilaksanakan mengikut jadual. Prestasi saham nadir bumi dan tungsten menunjukkan bahawa kekurangan bekalan komoditi tidak semestinya membawa kepada kenaikan serentak saham perlombongan. Tempoh pembangunan projek, kos pembiayaan, kapasiti pemprosesan dan turun naik harga spot turut menentukan penilaian saham.