Anthropic, OpenAI, SpaceXAI và Google đang đối mặt với một vụ kiện chống độc quyền mới tại Mỹ. Nguyên đơn cáo buộc các công ty đã phối hợp làm chậm tiến độ nghiên cứu và phát triển AI, khiến mức độ cạnh tranh thấp hơn diễn biến tự nhiên của thị trường và có thể làm giảm giá trị sử dụng của các dịch vụ trả phí như ChatGPT, Claude, Grok và Gemini.
Đơn kiện được nộp ngày 18/9 tại Tòa án Liên bang Khu vực Bắc California. Vụ việc do bốn người dùng, mỗi người đang đăng ký một trong các dịch vụ AI nói trên, khởi xướng. Họ muốn đại diện cho những người dùng trả phí khác trên toàn nước Mỹ trong một vụ kiện tập thể. Tuy nhiên, tòa án chưa quyết định có chấp thuận thủ tục kiện tập thể hay không.
Phát biểu của lãnh đạo bốn công ty là cơ sở của đơn kiện
Đơn kiện xem ngày 12/9 là thời điểm then chốt trong cáo buộc về sự phối hợp giữa các công ty. Cùng ngày, CEO Anthropic Dario Amodei đăng bài kêu gọi ngành AI cùng làm chậm tốc độ phát triển công nghệ và dành thêm nguồn lực cho các biện pháp an toàn. Sau đó, CEO OpenAI Sam Altman, CEO SpaceXAI Elon Musk và đồng sáng lập kiêm Chủ tịch Google DeepMind Demis Hassabis lần lượt công khai phản hồi, thể hiện sự đồng tình với định hướng mà Amodei đưa ra.
Nguyên đơn cho rằng việc nhiều đối thủ lớn cùng công khai ủng hộ quan điểm tốc độ phát triển nên thấp hơn mức hình thành tự nhiên từ cạnh tranh thị trường có thể bị xem là hành vi phối hợp hạn chế cạnh tranh. Theo phía khởi kiện, cách tiếp cận này có thể ảnh hưởng đến tốc độ cập nhật mô hình, quá trình cải thiện năng lực sản phẩm và giá trị mà người tiêu dùng nhận được sau khi trả phí thuê bao.
Luật sư chính đại diện cho nguyên đơn, Nick Rowley, cho rằng nếu các tiêu chuẩn và thỏa thuận về an toàn AI bị một số ít tập đoàn công nghệ lớn hoạt động vì lợi nhuận kiểm soát thông qua các dàn xếp riêng, người tiêu dùng có thể phải chịu những tác động mà họ khó đánh giá trực tiếp. Ông cũng liên hệ nguy cơ AI mất kiểm soát với sự phối hợp giữa các doanh nghiệp, nhưng đây vẫn là các lập luận của nguyên đơn trong hồ sơ vụ kiện.
Tính đến ngày 19/9, Anthropic, OpenAI, Google và SpaceXAI chưa lập tức phản hồi về các yêu cầu liên quan. Tòa án cũng chưa đưa ra phán quyết về nội dung của những cáo buộc này.
Amodei từng đề xuất chính phủ tham gia đối thoại về an toàn
Trong bài viết kêu gọi giảm tốc độ phát triển, Amodei đã đề cập đến khả năng phát sinh vấn đề pháp lý về chống độc quyền. Ông cho rằng chính phủ Mỹ có thể điều phối các cuộc thảo luận về an toàn giữa những phòng thí nghiệm AI khác nhau, hoặc ít nhất tạo điều kiện cho một số hình thức trao đổi an toàn nhất định. Chính phủ không nhất thiết phải tham gia trực tiếp vào mọi cuộc thảo luận, nhưng có thể đưa ra cơ chế miễn trừ cho một phạm vi hạn chế các vấn đề an toàn.
Sau đó, Altman cho biết OpenAI hoan nghênh việc xây dựng một khuôn khổ liên bang thống nhất về các yêu cầu an toàn. Tuy nhiên, ông nói công ty không cho rằng phải chờ đến khi có miễn trừ chống độc quyền hoặc luật mới trước khi bắt đầu các chương trình nhằm củng cố niềm tin của công chúng.
Tranh luận diễn ra trong bối cảnh các công ty và nhà nghiên cứu AI ngày càng lo ngại những mô hình tiên tiến có thể vượt khỏi khả năng kiểm soát của con người. Các cuộc thảo luận trong ngành về tiêu chuẩn an toàn chung, phương pháp kiểm thử phối hợp và chia sẻ kinh nghiệm an toàn không bắt đầu từ tháng 9. Dù vậy, khi các phát biểu của những đối thủ cạnh tranh được đặt trong cùng một dòng thời gian, ranh giới giữa hợp tác doanh nghiệp và hành vi hạn chế cạnh tranh trở thành vấn đề được người dùng trả phí cũng như cơ quan quản lý quan tâm.
Nguyên đơn không phản đối việc xây dựng quy định AI
Nguyên đơn nhấn mạnh họ không phản đối việc Anthropic, OpenAI, SpaceXAI và Google đưa ra đề xuất về quy định AI với Quốc hội, Nhà Trắng hoặc các cơ quan chính phủ khác. Họ cũng không phản đối việc doanh nghiệp xin miễn trừ chống độc quyền. Trọng tâm tranh chấp là liệu các công ty có được tự phối hợp để làm chậm cạnh tranh về sản phẩm và công nghệ khi chưa có một khuôn khổ rõ ràng từ chính phủ hay không.
Trong nội bộ chính phủ Mỹ hiện tồn tại những quan điểm khác nhau về quản lý AI. Ở cấp liên bang, một hướng chính sách thúc đẩy các phòng thí nghiệm AI của Mỹ duy trì vị thế dẫn đầu về công nghệ đang song song với cảnh báo từ một số nghị sĩ rằng những công ty có ảnh hưởng nhất trong ngành không được sử dụng hợp tác về an toàn làm cơ sở để nhận miễn trừ chống độc quyền rồi cùng hạn chế cạnh tranh. Các cuộc thảo luận chính sách vẫn tiếp diễn và chưa có phương án cụ thể về việc chính phủ sẽ đặt ranh giới nào cho hoạt động trao đổi an toàn giữa các công ty.
Đối với thị trường, trọng tâm của vụ kiện không chỉ là việc các doanh nghiệp có thảo luận về an toàn AI hay không, mà còn là cơ chế cập nhật sản phẩm và cạnh tranh của các dịch vụ AI trả phí. Nếu tốc độ nghiên cứu và phát triển chậm lại khiến số lần hoặc quy mô nâng cấp năng lực mô hình giảm xuống, người dùng có thể đặt câu hỏi liệu mức phí thuê bao có còn tương xứng với giá trị dịch vụ thực tế. Ngược lại, nếu doanh nghiệp thực sự cần chia sẻ thông tin an toàn, việc cấm hoàn toàn các kênh trao đổi cũng có thể làm tăng rủi ro trong quá trình triển khai mô hình. Những vấn đề này cần được đánh giá thêm dựa trên hồ sơ doanh nghiệp, thay đổi thực tế của sản phẩm và các bước tố tụng tiếp theo; các cáo buộc trong vụ kiện hiện chưa được tòa án xác nhận.