Haiti đã đưa 18 người bị cáo buộc liên quan đến vụ ám sát cựu Tổng thống Jovenel Moïse sang bang Florida, Mỹ, để xét xử. Ông Moïse bị bắn chết tại tư dinh ở thủ đô Port-au-Prince vào tháng 7/2021. Trong bối cảnh các băng nhóm kiểm soát nhiều khu vực và tình hình an ninh xấu đi, cuộc điều tra trong nước gặp trở ngại, khiến công tố Mỹ đảm nhận phần lớn tiến trình truy tố vụ án.
Công tố viên liên bang khu vực Nam Florida Jason Reding Quiñones gọi đợt dẫn độ này là “giai đoạn tiếp theo” trong việc truy cứu trách nhiệm vụ ám sát tổng thống. Ông cho biết, năm năm sau vụ tấn công, các bị cáo liên quan vẫn tiếp tục được đưa ra trước tòa án Mỹ và quá trình truy cứu chưa kết thúc. Đến nay, công tố Mỹ đã truy tố tổng cộng 30 nghi phạm.
18 bị cáo được đưa đến Florida
Nhóm bị dẫn độ gồm 17 cựu binh Colombia và Joseph Badio, cựu quan chức chính phủ Haiti. Badio từng làm việc tại bộ phận chống tham nhũng thuộc Bộ Tư pháp Haiti. Phía Mỹ cáo buộc một công ty an ninh có trụ sở tại Miami đóng vai trò quan trọng trong việc tuyển mộ các cựu binh Colombia này.
Các công tố viên Mỹ cho rằng việc lập kế hoạch và thu xếp tài chính cho vụ ám sát liên quan đến Florida, Cộng hòa Dominica và Haiti. Trong điều kiện hệ thống tư pháp Haiti khó hoạt động độc lập giữa ảnh hưởng của các băng nhóm và tình trạng rối loạn xã hội, những người bị bắt đã được chuyển đến Florida để xét xử.
Đặc vụ Cục Điều tra Liên bang Mỹ Brett Skiles cho biết các chiến dịch bắt giữ được tiến hành đồng thời tại nhiều địa điểm và nhiều quốc gia cho thấy FBI vẫn đang truy tìm toàn bộ những người tham gia âm mưu. Trước đó, một số người bị cho là có liên quan đến vụ án đã bị tiêu diệt trong các chiến dịch của cảnh sát Haiti.
Các bị cáo có thể đối mặt án chung thân
Trong tháng 5, một tòa án tại Miami đã kết tội 4 người tham gia âm mưu. Các cáo buộc bao gồm âm mưu sát hại hoặc bắt cóc Moïse và âm mưu cung cấp hỗ trợ vật chất cho việc sát hại tổng thống. Những người liên quan có thể phải nhận mức án cao nhất là tù chung thân.
Tuy nhiên, một số cựu binh Colombia phủ nhận việc biết về kế hoạch ám sát. Họ lập luận rằng mình được thông báo sẽ tham gia một cuộc đảo chính và tin rằng đã được thuê để thực hiện nhiệm vụ quân sự, chứ không phải giết Moïse. Vai trò cụ thể của từng người và việc họ có biết mục tiêu cuối cùng hay không sẽ tiếp tục là vấn đề tranh luận quan trọng trong phiên tòa tại Mỹ.
Khi vụ ám sát xảy ra, các tay súng đột nhập tư dinh của Moïse ở Port-au-Prince và nổ súng trong phòng ngủ. Vị tổng thống 53 tuổi tử vong trong cuộc tấn công. Vụ án gây chấn động xã hội Haiti, đồng thời phơi bày sự yếu kém của các cơ quan an ninh và hệ thống tư pháp nước này. Sau đó, các băng nhóm tiếp tục mở rộng ảnh hưởng, trong khi bạo lực kéo dài gây gián đoạn việc đi lại, hoạt động kinh doanh và cung cấp dịch vụ công tại thủ đô cũng như nhiều khu vực khác.
Bạo lực tại Haiti đe dọa lịch bầu cử
Dữ liệu của Văn phòng Liên Hợp Quốc tại Haiti cho thấy ít nhất 1.408 người thiệt mạng và 656 người bị thương trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 6 năm nay. Bạo lực do các băng nhóm gây ra không chỉ làm tăng khó khăn cho việc xét xử mà còn khiến hoạt động của doanh nghiệp, vận tải xuyên biên giới và các giao dịch tài chính đối mặt với nhiều bất định hơn.
Việc vụ ám sát tổng thống có thể tiếp tục được xử lý thông qua hệ thống tư pháp Mỹ sẽ phụ thuộc vào quá trình bàn giao bị cáo, hoàn thiện hồ sơ chứng cứ và khả năng duy trì hợp tác thực thi pháp luật giữa các quốc gia.
Haiti dự kiến tổ chức cuộc bầu cử tổng thống và lập pháp đầu tiên kể từ năm 2016 vào ngày 13/12. Tuy nhiên, việc bầu cử có diễn ra đúng kế hoạch hay không vẫn phụ thuộc vào tình hình an ninh. Việc 18 nghi phạm được đưa sang Mỹ mở ra một hướng tố tụng mới cho vụ án, nhưng quy mô bạo lực và năng lực tư pháp tại Haiti vẫn là những yếu tố trực tiếp chi phối các bước xử lý tiếp theo cũng như lịch bầu cử.