Cháy rừng than bùn lan rộng ở Kalimantan, hàng ngàn tình nguyện viên tham gia cứu hỏa
Từ đầu tháng 7, khu vực than bùn rộng lớn trên đảo Kalimantan, Indonesia, chịu cảnh cháy rừng nghiêm trọng với hơn 20.000 ha rừng cùng đất nông nghiệp bị thiêu rụi. Đây là một trong những hệ sinh thái than bùn nhiệt đới lớn nhất thế giới, nơi lưu trữ lượng carbon cổ đại khổng lồ. Các đám cháy gây phát thải khối lượng lớn khí nhà kính như CO2, CO và methane – được giới chuyên gia gọi là "quả bom carbon".
Hàng ngàn tình nguyện viên cứu hỏa trong đó có người thuộc cộng đồng Dayak và Banjar tại địa phương đã tiếp cận hiện trường. Họ dùng các công cụ đơn giản như xẻng, xe đẩy và máy bơm nước cầm tay để dập tắt nguồn lửa than bùn ngầm vốn khó dập tắt và dễ tái phát. Anh Dwi Sujatmoko, một lính cứu hỏa, cho biết các đám cháy dưới đất rất khó kiểm soát và khi mất kiểm soát sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho con người cùng hệ sinh thái. Anh đã làm việc liên tục hơn một tháng dưới ảnh hưởng khói độc, gặp khó khăn về hô hấp và bị bỏng mắt.
Lớn khói mù xuyên biên giới, gây ảnh hưởng sức khỏe tại Đông Nam Á
Cháy than bùn tại Kalimantan làm trầm trọng thêm tình trạng ô nhiễm khói mù trên phạm vi khu vực, ảnh hưởng đến các nước lân cận gồm Brunei, Malaysia, Singapore và Philippines. Chỉ số chất lượng không khí có lúc tăng gấp 75 lần mức tiêu chuẩn của WHO. Từ tháng 7 đến đầu tháng 8, Bộ Y tế Indonesia ghi nhận hơn 50.000 người nhập viện do các bệnh hô hấp liên quan cháy rừng, trong đó 12.000 trẻ em dưới 5 tuổi.
Giáo sư Susan Page, Đại học Leicester, nhận định bụi mịn và CO từ đám cháy là hiểm họa lớn với sức khỏe tim phổi, ảnh hưởng lâu dài tới người dân thường xuyên tiếp xúc với khói độc.
Suy thoái môi trường và phát triển đất đai làm tăng nguy cơ cháy
Các chuyên gia môi trường đánh giá nguyên nhân cháy rừng than bùn hiện nay có liên quan mật thiết tới việc thay đổi sử dụng đất trong hàng thập kỷ qua tại Indonesia. Việc chặt phá rừng diện rộng, đào rãnh thoát nước và thiết lập các đồn điền quy mô lớn làm thay đổi cân bằng thủy văn tự nhiên, khiến than bùn ngày càng khô, dễ cháy.
Giáo sư Susan Page nhấn mạnh khi than bùn bị rút nước dù chưa cháy, nó vẫn liên tục thải CO2 ra khí quyển. Các đám cháy chỉ là biểu hiện cực đoan của việc mất cân bằng này.
Tình trạng thiếu nước và áp lực sức khỏe đè nặng lên lực lượng cứu hỏa
Việc dập tắt lửa than bùn yêu cầu làm ướt đất đến mức gần như "cháo loãng" để ngăn ngừa đám cháy tái bùng phát. Tuy nhiên, hiện tình trạng khan hiếm nước gây khó khăn lớn cho công tác cứu hỏa. Các nhân viên cứu hỏa tại hiện trường đều trải qua tình trạng kiệt sức, xa gia đình lâu dài và đối mặt với các nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng. Theo báo cáo, tại vùng Trung Kalimantan đã có hai tình nguyện viên tử vong vì sức khỏe xấu đi do ảnh hưởng khói độc.
Anh Fahrin Ramadhianto, một nhân viên cứu hỏa, mô tả mùi khói như mùi gỗ mục cháy – dấu hiệu của sự nguy hiểm dai dẳng từ than bùn. Anh khẳng định dù điều kiện rất khó khăn, các tình nguyện viên vẫn tiếp tục nỗ lực, mong mưa sớm đến để giảm thiểu tình trạng hạn hán và nguy cơ cháy rừng.
Thách thức cân bằng phát triển và bảo tồn sinh thái
Trận cháy rừng than bùn tại Kalimantan đang cho thấy những mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế và bảo tồn môi trường tại Indonesia. Than bùn không chỉ là kho carbon quan trọng mà còn bảo tồn đa dạng sinh học, việc giữ ẩm cho khu vực này là cực kỳ cần thiết. Phá vỡ trạng thái ẩm ướt dẫn đến nguy cơ cháy rừng và phát thải carbon ngày càng tăng.
Trong bối cảnh đám cháy chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, sự kiên trì của lực lượng cứu hỏa cùng những phản ứng về nguồn nước và điều kiện thời tiết trở thành các yếu tố quyết định tiến trình khống chế. Đồng thời, chính quyền các khu vực vẫn tiếp tục tập trung xác định trách nhiệm và triển khai chính sách phòng chống cháy rừng, ảnh hưởng đến mục tiêu khí hậu của Indonesia cũng như toàn cầu.