Đề xuất 40 về việc áp thuế tài sản một lần đối với các tỷ phú tại California đang vượt ra khỏi tranh luận thuế khóa cấp bang, trở thành cuộc tranh luận toàn quốc về phân phối của cải và hướng đi của hệ thống thuế Mỹ. Sáu chủ nhân Nobel Kinh tế đã công khai ủng hộ đề xuất, cho rằng nếu California - nơi tập trung nhiều tỷ phú công nghệ - đi đầu, các bang khác, chính phủ liên bang và thậm chí các quốc gia khác có thể áp dụng mô hình tương tự.
Đề xuất 40 sẽ áp một khoản thuế một lần tương đương 5% tài sản đối với cư dân California có tài sản vượt 1 tỷ USD. Những người ký thư công khai gồm Daron Acemoglu, Abhijit Banerjee, Peter Diamond, Esther Duflo, Paul Krugman và Joseph Stiglitz. Trước đây, các nhà kinh tế này từng ủng hộ thuế tài sản hoặc kêu gọi tăng thuế thu nhập đối với nhóm có giá trị tài sản ròng cực lớn.
Khoảng 250 tỷ phú nắm 2.300 tỷ USD
Trong thư, sáu nhà kinh tế cho biết số lượng tỷ phú và quy mô tài sản của họ tại California đã tăng nhanh trong vài thập kỷ qua, khiến bang này trở thành một trong những nơi có chênh lệch giàu nghèo rõ rệt nhất nước Mỹ. Họ ước tính khoảng 250 tỷ phú tại California đang sở hữu tổng cộng 2.300 tỷ USD. Từ năm 2019 đến năm 2025, tài sản của nhóm này tăng khoảng 1.400 tỷ USD, trong khi thuế thu nhập bang mà họ nộp chỉ tương đương 1,6% phần tài sản tăng thêm.
Thư ủng hộ lập luận rằng các tỷ phú đã có những đóng góp đáng kể cho nền kinh tế và xã hội, nhưng tài sản của họ cũng đã được đền đáp ở mức rất cao. Một phần lợi nhuận vốn được trì hoãn hoặc tránh đánh thuế thông qua các cơ chế thuế, cho phép tài sản tiếp tục tích lũy. Với việc SpaceX lên sàn vào tháng 6, Anthropic dự kiến tiến hành phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng vào cuối năm nay và OpenAI có thể niêm yết vào năm sau, nhóm tỷ phú tại California vẫn có khả năng tiếp tục mở rộng.
Phe ủng hộ dự kiến thu 100 tỷ USD
Phân hội Người lao động y tế miền Tây thuộc Công đoàn Quốc tế Nhân viên Dịch vụ, lực lượng thúc đẩy Đề xuất 40, cho rằng thuế tài sản có thể tạo ra 100 tỷ USD để bù đắp phần cắt giảm chi tiêu y tế ở cấp liên bang. Những người ủng hộ cũng lập luận rằng ngay cả sau khi nộp khoản thuế này, những người giàu nhất California vẫn sẽ nằm trong nhóm giàu nhất thế giới.
Phe phản đối lo ngại thuế tài sản sẽ làm suy yếu tăng trưởng kinh tế và khả năng huy động vốn của các công ty khởi nghiệp. Họ cũng cảnh báo các nhà sáng lập công nghệ có thể phải bán một lượng lớn cổ phần doanh nghiệp để có tiền nộp thuế. Điểm gây tranh cãi là phần lớn tài sản của nhiều nhà sáng lập nằm ở cổ phần các công ty chưa niêm yết, thay vì tiền mặt hoặc tài sản có tính thanh khoản cao. Một số người ủng hộ đề xuất cũng cho rằng không nên đánh thuế đồng thời các khoản nắm giữ khó thanh khoản hoặc quyền biểu quyết của nhà sáng lập.
Giới doanh nghiệp và các tổ chức lao động tại California cũng không có quan điểm thống nhất. Jensen Huang, CEO Nvidia, cho biết ông “hoàn toàn có thể chấp nhận” khoản thuế này. Trong khi đó, đồng sáng lập Google Sergey Brin đã quyên góp hơn 100 triệu USD cho phe phản đối thuế tỷ phú. Một số công đoàn cũng phản đối biện pháp này, cho rằng chính quyền bang nên ưu tiên phân bổ ngân sách cho các hạng mục chi tiêu khác.
Dòng vốn đầu tư mạo hiểm là cơ sở lập luận của phe ủng hộ
Trong thư công khai, sáu nhà kinh tế cũng bác bỏ lập luận rằng thuế tài sản sẽ khiến Thung lũng Silicon mất vốn và nhân tài. Họ cho biết kể từ đầu năm 2026, California đã thu hút 80% lượng vốn đầu tư mạo hiểm mới tại Mỹ, trong khi tỷ lệ này vào thời điểm trước năm 2025 là khoảng 50%. Phe ủng hộ sử dụng số liệu này để lập luận rằng tranh luận về thuế tài sản chưa làm suy giảm rõ rệt vị thế của California trên thị trường tài trợ khởi nghiệp tại Mỹ.
Tuy nhiên, phe phản đối lo ngại khoản thuế này sẽ không chỉ được thu một lần mà có thể trở thành một cơ chế kéo dài. Bức thư ủng hộ nêu rõ rằng nếu cử tri California - nơi có một số tỷ phú có ảnh hưởng nhất nước Mỹ - quyết định đánh thuế tài sản, động thái này có thể thúc đẩy các bang khác, chính phủ liên bang và các quốc gia khác đưa ra những biện pháp tương tự.
Chênh lệch ủng hộ sít sao trước cuộc bỏ phiếu tháng 11
Cử tri California hiện chưa hình thành đồng thuận áp đảo. Khảo sát gần đây của Viện Nghiên cứu Chính sách Công cho thấy 52% cử tri có khả năng đi bỏ phiếu ủng hộ Đề xuất 40, trong khi 46% phản đối, tương đương cách biệt 6 điểm phần trăm.
Đồng thời, hai biện pháp khác có thể làm suy yếu hoặc triệt tiêu tác động của Đề xuất 40 cũng nhận được sự ủng hộ của đa số cử tri. Đề xuất 41 quy định mọi khoản thuế mới phải tuân theo giới hạn chi tiêu hiện hành của bang; tỷ lệ ủng hộ hiện là 51%, so với 44% phản đối. Đề xuất 42 sẽ cấm đánh thuế các tài sản tài chính và tài sản cá nhân ngoài bất động sản, với 54% ủng hộ và 43% phản đối.
Vì vậy, ngay cả khi Đề xuất 40 được thông qua trong cuộc bỏ phiếu tháng 11, khả năng triển khai trên thực tế vẫn có thể chịu ảnh hưởng từ các đề xuất đi kèm. Mark Baldassare, người phụ trách cuộc khảo sát, cho biết phe ủng hộ Đề xuất 40 vẫn cần thuyết phục thêm cử tri và kết quả có thể chỉ rõ ràng ở giai đoạn cuối trước ngày bỏ phiếu.