Đối đầu quân sự và ngoại giao giữa Mỹ và Iran tiếp tục nóng lên trước thềm Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Quân đội Iran cảnh báo các cơ sở và lợi ích của Mỹ tại Trung Đông sẽ bị đáp trả liên tục nếu Washington tiến hành hành động quân sự mới. Trong khi đó, Mỹ vẫn yêu cầu Tehran đạt thỏa thuận và để ngỏ khả năng siết thêm sức ép lên nền kinh tế hoặc giới lãnh đạo Iran. Diễn biến này không chỉ tác động đến an ninh khu vực mà còn đưa hoạt động hàng hải qua eo Hormuz, nguồn cung dầu toàn cầu và giá năng lượng trở lại tâm điểm của thị trường.
Mỹ và Iran gia tăng sức ép trước Đại hội đồng LHQ
Tổng thống Mỹ gần đây tuyên bố Washington có thể lựa chọn phá hủy nền kinh tế Iran, thậm chí hành động nhằm vào giới lãnh đạo nước này nếu Tehran không chấp nhận thỏa thuận. Ông cũng cho biết chưa loại trừ khả năng gặp Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian trong tuần diễn ra Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, nhưng chưa quyết định có mở rộng các hoạt động quân sự hay không.
Bộ chỉ huy trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran cho biết thông tin tình báo cho thấy Mỹ và các đồng minh có thể đang chuẩn bị một đợt tấn công quy mô lớn mới. Cơ quan này cảnh báo bất kỳ quốc gia nào trong khu vực hỗ trợ hành động đó đều có thể bị xem là bên tham chiến. Nếu Mỹ tấn công Iran, các căn cứ và lợi ích của Washington tại Trung Đông sẽ trở thành mục tiêu trả đũa.
Đợt leo thang ngôn từ mới diễn ra trong bối cảnh xung đột đã kéo dài 7 tháng. Bản ghi nhớ thỏa thuận đạt được hồi tháng 6 đã mất hiệu lực, trong khi phái đoàn Iran dự kiến tới New York trong tuần này để tham dự Đại hội đồng LHQ. Tổng thống Iran cũng sẽ hội đàm với lãnh đạo một số quốc gia bên lề kỳ họp. Khả năng các kênh ngoại giao được khôi phục đang trở thành biến số quan trọng đối với đánh giá của thị trường về nguồn cung năng lượng trong thời gian tới.
Houthi tấn công, lo ngại an ninh vùng Vịnh tăng lên
Bộ Ngoại giao Mỹ đã ban hành cảnh báo an ninh, kêu gọi công dân Mỹ chú ý đến khả năng tình hình Trung Đông bất ngờ leo thang và chuẩn bị cho nguy cơ các chuyến bay bị hủy hoặc không phận bị đóng cửa.
Trước khi cảnh báo được đưa ra, lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tuyên bố đã phóng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào thủ đô Riyadh của Saudi Arabia hôm thứ Bảy. Đây là lần đầu tiên còi báo động phòng không vang lên tại thủ đô Saudi Arabia kể từ khi xung đột leo thang hồi tháng 7. Phía Saudi Arabia cho biết hệ thống phòng không đã đánh chặn và phá hủy một tên lửa đạn đạo, không có thương vong hay thiệt hại tài sản.
Thiếu tướng Turki al-Malki, người phát ngôn của liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu, cho biết Houthi cũng tìm cách tấn công dân thường và cơ sở hạ tầng tại nhiều khu vực của Saudi Arabia, nhưng các hoạt động này đã bị hệ thống phòng không nước này ngăn chặn. Nếu các cuộc tấn công tiếp diễn, tuyến đường của tàu chở dầu, cơ sở cảng cùng chi phí bảo hiểm và vận tải tại vùng Vịnh đều có thể chịu tác động.
Giá dầu hạ nhiệt nhưng thiếu hụt nguồn cung vẫn còn
Dù xung đột khu vực mở rộng, giá dầu quốc tế lại giảm trong những ngày gần đây khi các nhà giao dịch đặt cược rằng hoạt động vận chuyển năng lượng của Saudi Arabia và các nước sản xuất dầu khác sẽ từng bước phục hồi. Trong phiên giao dịch mới nhất, hợp đồng tương lai dầu Brent giảm 1,7%, xuống 102,15 USD/thùng. Dầu WTI của Mỹ giảm 1,8%, còn 98,46 USD/thùng.
Nhóm phân tích của Eurasia Group nhận định giá dầu vẫn có thể duy trì ở mức cao ngay cả khi Mỹ đạt tiến triển trong việc thúc đẩy vận chuyển dầu qua eo Hormuz. Theo đánh giá này, nguồn cung bổ sung chưa đủ để bù đắp hoàn toàn phần thiếu hụt của thị trường. Giá dầu Brent được dự báo có thể giao dịch trong vùng 90-110 USD/thùng trong phần còn lại của năm.
Iran trước đó khẳng định sẽ không mở lại eo Hormuz cho đến khi Mỹ thực hiện các cam kết trong bản ghi nhớ tháng 6. Những cam kết này bao gồm dỡ bỏ phong tỏa hàng hải đối với các cảng của Iran, nới lỏng lệnh trừng phạt, giải phóng tài sản của Iran và chấm dứt các mối đe dọa quân sự từ Mỹ.
Eo Hormuz tiếp tục là biến số then chốt
Lãnh đạo Iran hiện vẫn nhấn mạnh đường lối kháng cự, trong khi trong nước tồn tại bất đồng về các hoạt động quân sự và đàm phán ngoại giao. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho rằng Iran cần đồng thời thúc đẩy chiến đấu và đàm phán để thay đổi sức ép từ đối thủ; chỉ khi giành được lợi thế trên chiến trường, các nỗ lực ngoại giao mới có hiệu quả hơn.
Đối với thị trường năng lượng, yếu tố cần theo dõi không chỉ là sản lượng dầu tại các mỏ, mà còn là mức độ thông thương qua eo Hormuz, nguy cơ tàu chở dầu bị tấn công và khả năng các quốc gia vùng Vịnh duy trì xuất khẩu ổn định. Nếu Iran tiếp tục sử dụng các lực lượng trong khu vực và các hành động nhằm vào tàu chở dầu để gây ảnh hưởng đến vận tải, giá dầu có thể tiếp tục được hỗ trợ bởi rủi ro gián đoạn nguồn cung. Ngược lại, nếu các cuộc tiếp xúc ngoại giao được nối lại và hoạt động hàng hải dần bình thường hóa, giá dầu có thể duy trì đà giảm gần đây. Thị trường hiện cần theo dõi đồng thời lịch gặp gỡ bên lề Đại hội đồng LHQ, khả năng các cuộc tấn công trong khu vực lan rộng và bước đi tiếp theo của Mỹ đối với Iran.