Lạm phát Mỹ tăng tốc trong tháng 9, trong khi thu nhập thực của người dân đi xuống, làm dấy lên câu hỏi về khả năng duy trì chi tiêu của các hộ gia đình. Chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) tăng 3,6% so với cùng kỳ, cao hơn mức 3,4% của tháng 8; mức tăng theo tháng tăng từ 0,3% lên 0,5%, cao nhất kể từ tháng 5. Dữ liệu riêng cho thấy kinh tế Mỹ tăng trưởng 3,4% theo tốc độ thường niên trong quý III, với chi tiêu tiêu dùng vẫn mạnh, nhưng thu nhập sau thuế đã điều chỉnh theo lạm phát giảm 0,3% trong tháng 9.
Giá năng lượng và dịch vụ cùng gây sức ép lên lạm phát
Giá xăng tăng là một trong những nguyên nhân chính khiến lạm phát toàn phần tăng nhanh hơn. Căng thẳng tại Trung Đông tái diễn, giữ giá dầu ở mức trên 100 USD/thùng; trước chiến tranh Iran, giá dầu từng dưới 70 USD/thùng. Giá xăng bình quân trên toàn nước Mỹ hiện vào khoảng 4,25 USD/gallon.
Đà tăng giá không chỉ giới hạn ở nhiên liệu. Từ tháng 8 đến tháng 9, giá các dịch vụ như vận tải, phòng khách sạn và tiện ích tăng nhanh, cho thấy áp lực lạm phát đang lan sang những lĩnh vực ngoài năng lượng. Ksenia Bushmeneva, nhà kinh tế tại TD Bank, nhận định triển vọng lạm phát trở nên đáng lo ngại hơn: giá xăng đẩy lạm phát toàn phần lên cao, đồng thời áp lực giá cơ bản cũng có dấu hiệu mở rộng.
Không tính thực phẩm và năng lượng có giá biến động mạnh, chỉ số PCE lõi tăng 3,1% trong tháng 9 so với cùng kỳ, nhích lên từ 3,0% trong tháng 8. Mức tăng theo tháng là 0,3%, không đổi so với tháng trước.
Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) theo dõi sát chỉ số PCE. Chỉ số này thường có diễn biến tương tự Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) được công bố hồi đầu tháng, nhưng có tỷ trọng giá nhà ở thấp hơn và phản ánh những thay đổi trong thói quen mua sắm của người tiêu dùng.
Kinh tế tăng trưởng, nhưng thu nhập thực giảm
Từ tháng 7 đến tháng 9, kinh tế Mỹ tăng trưởng 3,4% theo tốc độ thường niên, cao hơn mức 2,2% trong giai đoạn tháng 4-6. Chi tiêu tiêu dùng và đầu tư doanh nghiệp đều tăng; trong đó, đầu tư doanh nghiệp được thúc đẩy một phần bởi chi tiêu cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo.
Chi tiêu tiêu dùng trong quý III tăng 3,8% theo tốc độ thường niên, duy trì đà tăng mạnh trong quý thứ hai liên tiếp và cao hơn đáng kể mức 0,7% của ba tháng đầu năm. Tuy nhiên, thu nhập sau thuế sau khi điều chỉnh theo lạm phát giảm 0,3% trong tháng 9, cho thấy giá cả tăng đang bào mòn sức mua thực tế của các hộ gia đình. Một phần chi tiêu hiện nay có thể được duy trì nhờ tiền tiết kiệm hoặc tín dụng.
Bushmeneva lưu ý áp lực thu nhập có thể kìm hãm nhu cầu tiêu dùng trong những quý tới, trong bối cảnh chi phí vay vẫn cao. Nếu các hộ gia đình phải dựa nhiều hơn vào tiết kiệm và tín dụng để duy trì chi tiêu, khả năng đà tăng tiêu dùng hiện tại tiếp tục kéo dài vẫn còn là vấn đề cần theo dõi.
Fed giữ nguyên lãi suất, lạm phát có thể làm phức tạp quyết định tháng 12
Một ngày trước khi loạt số liệu kinh tế và lạm phát được công bố, Fed giữ nguyên lãi suất điều hành. Tăng trưởng kinh tế vẫn vững trong khi giá cả duy trì ở mức cao có thể khiến quyết định lãi suất tháng 12 thêm phức tạp. Nếu áp lực lạm phát kéo dài, chi phí vay cũng có thể tiếp tục chịu sức ép.
Số liệu PCE tháng 9 cho thấy hai chiều diễn biến: hoạt động kinh tế và tiêu dùng vẫn có sức chống chịu, nhưng thu nhập thực giảm, giá dịch vụ tăng và dầu ở mức cao có thể ảnh hưởng đến nhu cầu hộ gia đình cũng như xu hướng lạm phát. Fed sẽ phải cân nhắc giữa mục tiêu kiểm soát giá cả và khả năng nền kinh tế chịu đựng các điều kiện hiện tại.