Thu nhập và tuổi thọ của người Mỹ đều lên mức cao kỷ lục trong những năm gần đây, nhưng tài sản không xóa được khoảng cách tuổi thọ với châu Âu. Nghiên cứu của Đại học Brown theo dõi hơn 73.000 người trưởng thành cho thấy tỷ lệ tử vong tại Mỹ cao hơn ở mọi nhóm tài sản; khả năng sống sót của nhóm 25% người Mỹ giàu nhất gần tương đương nhóm 25% nghèo nhất ở Pháp, Đức và Hà Lan. Kết quả cho thấy chênh lệch sức khỏe không chỉ tác động đến người thu nhập thấp mà còn phản ánh những vấn đề rộng hơn trong các gia đình giàu có và hệ thống y tế Mỹ.
Nghiên cứu theo dõi người trưởng thành tại Mỹ và 16 nước châu Âu
Nghiên cứu đăng trên The New England Journal of Medicine bao gồm hơn 73.000 người từ 50 đến 85 tuổi tại Mỹ và 16 quốc gia châu Âu. Nhóm nghiên cứu bắt đầu theo dõi từ năm 2010 trong khoảng một thập kỷ, sử dụng dữ liệu từ Khảo sát Sức khỏe và Hưu trí Mỹ (HRS) cùng khảo sát SHARE tại châu Âu.
Tỷ lệ tử vong của nhóm giàu nhất ở Bắc Âu và Tây Âu thấp hơn khoảng 35% so với nhóm giàu nhất tại Mỹ. Tính chung, tỷ lệ tử vong trong thời gian nghiên cứu thấp hơn Mỹ khoảng 40% ở các nước lục địa châu Âu và thấp hơn khoảng 30% ở Nam Âu. Các nhà nghiên cứu Đại học Brown nhận định vị trí của một người trong phân bố tài sản tại nước họ có liên quan đến tuổi thọ, đồng thời chênh lệch về tài sản và sức khỏe giữa các quốc gia cũng đáng kể.
Sara Machado, nhà khoa học nghiên cứu tại Trung tâm Tính bền vững của Hệ thống Y tế thuộc Đại học Brown, cho biết phát hiện đáng chú ý là ngay cả nhóm 25% người Mỹ giàu nhất cũng có kết quả sức khỏe kém hơn phần lớn các nước Bắc Âu và Tây Âu. Điều này trái với quan niệm phổ biến rằng giàu có tại Mỹ thường đi kèm sức khỏe tốt hơn.
Chi tiêu y tế cao nhưng bảo hiểm vẫn chưa bao phủ rộng
Chi tiêu y tế bình quân đầu người tại Mỹ năm 2024 ước tính đạt 14.775 USD, cao hơn gần 7.000 USD so với mức trung bình của các quốc gia thu nhập cao tương đương. Tuổi thọ trung bình tại các nước này là 82,7 tuổi, cao hơn Mỹ 3,7 năm. Mức chi lớn hơn chưa đồng nghĩa với bảo hiểm y tế bao phủ toàn dân: theo ước tính của Cục Điều tra Dân số Mỹ, khoảng 26,7 triệu người không có bảo hiểm y tế trong cả năm 2025. Đến đầu năm 2026, số người tham gia các gói bảo hiểm trên sàn theo Đạo luật Chăm sóc Sức khỏe Giá cả phải chăng (ACA) cũng thấp hơn khoảng 2,6 triệu người so với đầu năm 2025.
Machado cho rằng cải thiện sức khỏe không chỉ là vấn đề của những nhóm dễ tổn thương nhất; người thuộc nhóm tài sản cao cũng bị ảnh hưởng. Những yếu tố có thể góp phần gồm tỷ lệ tử vong có thể phòng tránh liên quan đến súng, rượu và tự tử cao hơn tại Mỹ, cùng tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch cao hơn. Erin Papanicolas, tác giả cấp cao của nghiên cứu, giáo sư về dịch vụ y tế, chính sách và thực hành tại Đại học Brown, đồng thời là giám đốc Trung tâm Tính bền vững của Hệ thống Y tế, lưu ý rằng mạng lưới an sinh xã hội tại Mỹ tương đối yếu và bảo hiểm y tế gắn chặt hơn với việc làm.
Lối sống và bất bình đẳng góp phần tạo chênh lệch tuổi thọ
Các nhà nghiên cứu cũng nêu tỷ lệ hút thuốc và tỷ lệ dân số sống ở khu vực nông thôn tại Mỹ cao hơn, những yếu tố liên quan đến tình trạng sức khỏe kém hơn. Chế độ ăn uống và lối sống ít vận động có thể cũng đóng vai trò nhất định. Bệnh tim và ung thư vẫn là hai nguyên nhân tử vong hàng đầu tại Mỹ. Trong khi đó, Sardinia của Italy và Ikaria của Hy Lạp thường được nhắc đến là những nơi có tuổi thọ cao, với các lý do được đề cập gồm vận động nhiều, chế độ ăn, nghỉ ngơi và gắn kết xã hội. Tuy nhiên, một số nhận định về các “vùng xanh” này cũng đã bị giới nghiên cứu đặt câu hỏi.
Khoảng cách giàu nghèo tại Mỹ lớn hơn châu Âu có thể làm trầm trọng thêm chênh lệch sức khỏe. Papanicolas cho biết nghiên cứu trước đây của nhóm Brown cho thấy khoảng cách tài sản giữa Mỹ và châu Âu đều thu hẹp sau tuổi 65, nhưng tại Mỹ một phần nguyên nhân là người nghèo tử vong sớm hơn và nhiều hơn. Vì vậy, khoảng cách thu hẹp trên số liệu không nhất thiết đồng nghĩa điều kiện sống của nhóm thu nhập thấp đã cải thiện.
Tuổi thọ Mỹ phục hồi sau đại dịch nhưng vẫn thấp hơn châu Âu
Tuổi thọ tại Mỹ đạt 79 năm vào năm 2024, mức cao nhất kể từ khi dữ liệu được ghi nhận. Đà tăng gần đây chủ yếu gắn với tác động của đại dịch COVID-19 suy giảm. Dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ cũng cho thấy số ca tử vong do quá liều ma túy và tự tử đều giảm trong năm 2024. Dù vậy, những chuyển biến này chưa xóa được khoảng cách tuổi thọ giữa Mỹ và châu Âu.
Papanicolas cho rằng để cải thiện sức khỏe tại Mỹ, cần hiểu rõ hơn nguyên nhân tạo ra khác biệt giữa các quốc gia, đặc biệt là vì sao những nhóm có điều kiện kinh tế - xã hội tương tự vẫn đạt kết quả sức khỏe khác nhau. Machado nhận định một phần đáng kể của vấn đề nằm ở cấp độ tập thể, đồng thời mỗi người cũng cần cân nhắc kỹ thời điểm nghỉ hưu, kế hoạch nghỉ hưu và cuộc sống sau khi nghỉ việc. Kết quả tốt hơn tại các nước khác cho thấy cải thiện sức khỏe không nhất thiết phải dựa vào tăng chi tiêu; xác định những yếu tố đang bị bỏ sót cũng là một phần quan trọng.