ธุรกิจรายย่อยญี่ปุ่นขาดผู้สืบทอด คนรุ่นใหม่รับช่วงร้านเก่าในราคาต่ำ

ธุรกิจขนาดเล็กจำนวนมากในญี่ปุ่นกำลังเผชิญปัญหาผู้สืบทอด หลังเจ้าของเดิมเกษียณ ท่ามกลางอัตราการเกิดต่ำและสังคมสูงวัย ร้านกาแฟ โรงแรมขนาดเล็ก และกิจการท้องถิ่นที่ไม่มีทายาทชัดเจนจึงหาผู้รับช่วงผ่านแพลตฟอร์มอย่าง Relay และ BATONZ

สำหรับเจ้าของวัยเกษียณ การส่งต่อกิจการไม่ได้เกี่ยวกับการขายทรัพย์สินเพียงอย่างเดียว แต่ยังหมายถึงการรักษาร้านที่ลูกค้าคุ้นเคยให้เปิดดำเนินการต่อ ขณะที่ผู้ประกอบการรุ่นใหม่มองว่าการรับช่วงธุรกิจที่มีแบรนด์ อุปกรณ์ และฐานลูกค้าอยู่แล้ว อาจเป็นช่องทางเข้าสู่อุตสาหกรรมใหม่โดยใช้เงินลงทุนเริ่มต้นต่ำกว่า

ผู้ประกอบการวัย 31 ปีรับช่วงร้านกาแฟในราคา 0 เยน

Kengo Ohama วัย 31 ปีทำงาน 6 วันต่อสัปดาห์ ทุกเช้าเขาขี่มอเตอร์ไซค์จากบ้านไปยังร้าน Country Road ในเมืองมิคาระ จังหวัดฮิโรชิมะ ใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมงกว่าจะถึงร้าน เมื่อเริ่มงานราว 6 นาฬิกา เขาต้องทำความสะอาดร้าน อบขนม คั่วเมล็ดกาแฟ และให้บริการลูกค้า หลังปิดร้านยังต้องเตรียมงานสำหรับวันถัดไป ทำให้โดยปกติเขากลับถึงบ้านราว 23 นาฬิกา

Ohama ต้องการเป็นเจ้าของร้านกาแฟมานานแล้ว เมื่อเห็นประกาศส่งต่อร้าน Country Road บน Relay ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มสืบทอดกิจการในญี่ปุ่น เขาจึงตัดสินใจเข้ารับช่วงต่อ เจ้าของเดิมเป็นคู่สามีภรรยาสูงวัยที่เตรียมเกษียณ และเริ่มมีข้อจำกัดด้านร่างกายจนไม่สามารถดูแลร้านต่อได้ พวกเขาต้องการหาคนที่พร้อมดูแลร้านและรักษาการดำเนินงานให้มีชีวิตชีวา

ข้อตกลงกำหนดให้ Ohama ดำเนินกิจการร้านเดิมต่อไป แต่เปิดโอกาสให้เขาออกแบบพื้นที่ภายในใหม่ได้ การส่งต่อครั้งนี้ไม่มีการเรียกเก็บเงินซื้อกิจการ โดยทรัพย์สินในการดำเนินงาน ได้แก่ แบรนด์ เฟอร์นิเจอร์ อุปกรณ์ครัว สูตรอาหาร และข้อมูลซัพพลายเออร์ ถูกโอนให้ในราคา 0 เยน ปัจจุบัน Ohama รับภาระค่าเช่าร้านเดือนละ 50,000 เยน

กรณีนี้สะท้อนว่าเจ้าของกิจการสูงวัยบางส่วนไม่ได้ให้ความสำคัญกับราคาขายเป็นหลัก แต่ต้องการให้ร้านดำเนินต่อไปได้ สำหรับผู้รับช่วง การไม่ต้องซื้อแบรนด์และอุปกรณ์ช่วยให้มีเงินและเวลาไปใช้กับการดำเนินงาน การปรับปรุงร้าน และการตลาดมากขึ้น แต่ในเวลาเดียวกันก็ต้องรับผิดชอบให้ร้านเปิดต่อและสร้างรูปแบบการทำกำไรขึ้นมาใหม่

ผลสำรวจชี้ 57.4% ของธุรกิจขนาดกลางและเล็กอาจปิดหลังเจ้าของถอนตัว

ผลสำรวจของ Japan Finance Corporation ในปี 2023 ระบุว่า ธุรกิจขนาดกลางและขนาดเล็กที่ตอบแบบสำรวจ 57.4% คาดว่าจะปิดกิจการหลังผู้บริหารคนปัจจุบันถอนตัว เพิ่มขึ้นจาก 52.6% ในปี 2019 เจ้าของจำนวนมากไม่มีบุตรที่บรรลุนิติภาวะและสามารถรับช่วงธุรกิจได้ แม้มีบุตร ผู้รับช่วงที่เป็นไปได้อาจอาศัยอยู่ต่างพื้นที่ มีอาชีพอื่นอยู่แล้ว หรือไม่ต้องการรับภาระบริหารธุรกิจขนาดเล็กในท้องถิ่น

การขาดแคลนผู้สืบทอดทำให้เกิดแพลตฟอร์มเฉพาะทางสำหรับการส่งต่อกิจการ Relay มีธุรกิจขึ้นทะเบียนสะสมประมาณ 900 แห่ง และราว 350 แห่งยังอยู่ในสถานะประกาศที่มีผล เจ้าของกิจการเดิมบนแพลตฟอร์มส่วนใหญ่อยู่ในวัย 60-70 ปี ขณะที่ผู้สนใจรับช่วงจำนวนมากอยู่ในวัย 30-40 ปี

BATONZ ยังรองรับการซื้อกิจการแบบดั้งเดิมที่บริษัทใช้เพื่อขยายธุรกิจด้วย ณ เดือนมีนาคม 2026 แพลตฟอร์มนี้มีธุรกิจขึ้นทะเบียนสะสมมากกว่า 42,000 แห่ง และจับคู่ผู้ซื้อกับผู้ขายสำเร็จ 3,421 คู่ แพลตฟอร์มทำหน้าที่เชื่อมร้านค้าขนาดเล็กที่กำลังมองหาผู้สืบทอดหลังเจ้าของเกษียณ เข้ากับบุคคลและบริษัทที่ต้องการขยายไปยังพื้นที่หรืออุตสาหกรรมใหม่

เจ้าของโรงแรมส่งต่อกิจการให้คนนอกครอบครัวหลังป่วยด้วยโรคหลอดเลือดสมอง

Mori to Mizu Backpackers ในจังหวัดนากาโนะเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของความต้องการผู้สืบทอด Akitaka Mitsui เคยทำงานเป็นไกด์ท่องเที่ยวกลางแจ้ง ก่อนเปิดโรงแรมแห่งนี้ในปี 2011 การระบาดของโควิด-19 ทำให้ภาคการท่องเที่ยวหยุดชะงัก โรงแรมต้องปิดชั่วคราว และแม้กลับมาเปิดอีกครั้ง Mitsui ก็ยังต้องลดขนาดกิจการและจำนวนพนักงานลง

เมื่อจำนวนนักท่องเที่ยวเริ่มฟื้นตัวในปี 2022 Mitsui เคยพิจารณาขยายธุรกิจอีกครั้ง แต่ต่อมาเขาประสบภาวะหลอดเลือดสมอง แม้อาการไม่รุนแรง แต่ต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล และแพทย์ยังไม่สามารถระบุสาเหตุได้อย่างชัดเจน จึงไม่อาจตัดความเป็นไปได้ที่จะเกิดซ้ำ Mitsui ซึ่งขณะนั้นมีอายุ 67 ปีจึงตัดสินใจยุติการดำเนินงานและใช้ BATONZ เพื่อหาผู้รับช่วงที่อยู่นอกครอบครัว

Mitsui กล่าวว่า เขาไม่เคยคิดจะให้ลูกเข้ามารับช่วง เพราะต้องการให้ลูกใช้ชีวิตตามความต้องการของตนเอง ผู้รับช่วงคือ Kota Fujisawa ชาวจังหวัดนากาโนะวัย 29 ปี Fujisawa เคยไปศึกษาที่โตเกียว จากนั้นทำงานด้านที่ปรึกษา และมองหาโอกาสมีส่วนร่วมกับการฟื้นฟูบ้านเกิดมาโดยตลอด

ในเดือนพฤษภาคม 2024 Fujisawa รับช่วงโรงแรมร่วมกับเพื่อนสมัยเด็กอีก 2 คน โดยหนึ่งคนถอนตัวจากทีมบริหารในเวลาต่อมา หลังการเปลี่ยนมือ โรงแรมเปลี่ยนชื่อเป็น Local Knot Backpackers

Fujisawa ระบุว่าราคาธุรกรรมต่ำกว่า 10 ล้านเยน สิ่งที่โอนให้ประกอบด้วยเว็บไซต์ ระบบจองห้องพัก และพนักงาน แต่ไม่รวมอาคารที่ตั้งโรงแรม ค่าเช่าอาคารรายเดือนไม่ได้เปิดเผย

รับช่วงธุรกิจเดิมต้องเลือกระหว่างการรักษาเอกลักษณ์กับการปรับรูปแบบ

หลังเปลี่ยนจากงานสำนักงานในบริษัทที่ปรึกษาซึ่งมีความมั่นคงกว่า มาเป็นผู้บริหารธุรกิจขนาดเล็ก Fujisawa ต้องดูแลห่วงโซ่งานทั้งหมดโดยตรง ตั้งแต่บริการที่พัก การจัดตารางพนักงาน ไปจนถึงประสบการณ์ของลูกค้า เมื่อเทียบกับงานเดิมที่เขารับผิดชอบเพียงส่วนหนึ่งของโครงการขนาดใหญ่ ปัจจุบันเขามีอำนาจตัดสินใจมากขึ้น และได้พบปะนักท่องเที่ยวจากทั่วญี่ปุ่นรวมถึงจากต่างประเทศโดยตรง

อย่างไรก็ตาม การรับช่วงกิจการที่ดำเนินงานอยู่แล้วไม่ได้หมายความว่าสามารถเปลี่ยนทุกอย่างได้ Fujisawa มองว่า หากเปลี่ยนองค์ประกอบเดิมทั้งหมด Local Knot Backpackers ก็จะกลายเป็นสถานที่คนละแห่ง ทีมบริหารใหม่จึงต้องรักษาส่วนที่ลูกค้าประจำคุ้นเคยไว้ พร้อมปรับกระบวนการดำเนินงานที่ไม่สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน

สำหรับตลาดธุรกิจขนาดเล็กของญี่ปุ่น บทบาทของ Relay และ BATONZ ไม่ได้จำกัดอยู่ที่การจับคู่ผู้ซื้อกับผู้ขาย แต่ยังช่วยส่งต่อกิจการที่อาจต้องปิดเพราะไม่มีทายาทไปยังคนรุ่นใหม่ที่พร้อมลงมือบริหารเอง ราคาธุรกรรม สัญญาเช่าอาคาร การจัดการพนักงาน และความรับผิดชอบในการดำเนินงานยังต้องเจรจาเป็นรายกรณี ขณะที่ร้านกาแฟ โรงแรม และทรัพยากรทางธุรกิจที่มีอยู่เดิมยังสามารถอยู่ในตลาดต่อไปได้ โดยปัญหาผู้สืบทอดยังเป็นประเด็นหลักที่ทั้งผู้ซื้อและผู้ขายต้องรับมือร่วมกัน