CEO Palantir Alex Karp cho rằng khi trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi cách con người làm việc, những người có đặc điểm đa dạng thần kinh có thể tìm được nhiều không gian hơn để phát huy năng lực. Nhà tâm lý học về tự kỷ Daniel Wendler đồng tình một phần, nhưng cảnh báo không nên đơn giản hóa lợi thế này thành câu chuyện về “tài năng bẩm sinh”. Theo ông, việc doanh nghiệp có điều chỉnh hệ thống làm việc hay không cũng quan trọng không kém.
Trong cuộc phỏng vấn với podcast kinh doanh TBPN hồi đầu năm, Karp nói khả năng một người tiếp tục phát triển trong kỷ nguyên AI có thể được nhìn nhận qua hai hướng: được đào tạo một kỹ năng nghề nghiệp nhất định hoặc có đặc điểm đa dạng thần kinh. Khái niệm này thường bao gồm chứng tự kỷ, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) và chứng khó đọc.
Karp là người mắc chứng khó đọc. Trước đây, ông từng mô tả quá trình sống chung với chứng này là một “thời điểm định hình” trong cuộc đời, đồng thời cho rằng trải nghiệm đó giúp ông học cách “suy nghĩ tự do”. Năm 2003, Karp cùng Peter Thiel, Joe Lonsdale, Stephen Cohen và Nathan Gettings thành lập Palantir. Ông đã dẫn dắt công ty trong hơn 20 năm, đưa doanh nghiệp phần mềm này lên mức vốn hóa khoảng 470 tỷ USD.
Karp đánh giá cao tư duy phi tuyến tính
Trong cuộc phỏng vấn trên TBPN, Karp cho biết AI đang làm thay đổi những kỹ năng và góc nhìn mà doanh nghiệp coi trọng. Theo ông, người lao động cần học cách suy nghĩ giống một nghệ sĩ hơn, quan sát vấn đề từ nhiều hướng và tạo ra những kết quả mang dấu ấn riêng.
Wendler là nhà tâm lý học tập trung nghiên cứu về đa dạng thần kinh và cũng là người mắc chứng tự kỷ. Ông cho rằng các cách tư duy khác nhau có thể mang lại giá trị thực tế khi doanh nghiệp điều chỉnh để ứng dụng AI. Nếu đội ngũ AI của một công ty thiếu nhân sự có đặc điểm đa dạng thần kinh, doanh nghiệp có thể bỏ qua một số góc nhìn đặc thù.
Wendler nhận định AI đang buộc các công ty xem xét lại vị trí công việc, nhiệm vụ và quy trình vận hành. Điều này có thể làm thay đổi tiêu chuẩn đơn nhất trước đây về một “nhân viên có giá trị”. Trong những công việc đòi hỏi xử lý thông tin phức tạp, nhận diện mô thức hoặc giải quyết vấn đề theo cách không truyền thống, các phương thức nhận thức khác nhau có thể bổ sung cho đội ngũ hiện hữu thay vì chỉ thay thế đội ngũ đó.
AI có thể hạ bớt một số rào cản nơi làm việc
Theo Wendler, nơi làm việc hiện đại lâu nay chủ yếu được thiết kế cho người có kiểu thần kinh điển hình, từ quy trình phỏng vấn, cách giao tiếp đến bố trí văn phòng và đánh giá hiệu suất. Các hệ thống này thường củng cố lợi thế của nhóm nhân sự nói trên nhưng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người có đặc điểm đa dạng thần kinh.
Khi AI thúc đẩy doanh nghiệp thay đổi cách tổ chức công việc, các công ty có thể phải xem xét lại cách tiếp nhận những người có phương thức tư duy khác nhau, thay vì yêu cầu tất cả nhân viên tuân theo cùng một nhịp làm việc. Wendler cho rằng trong giai đoạn doanh nghiệp vẫn chưa xác định đầy đủ AI sẽ thay đổi vị trí và cơ cấu tổ chức ra sao, các nhóm nhân sự khác nhau có thể bắt đầu từ vị thế tương đối gần nhau.
Ông cũng cho biết nhân sự đa dạng thần kinh có thể sẵn sàng thử các công cụ AI hơn, bởi chính cấu trúc nơi làm việc truyền thống đôi khi đã tạo ra nhiều trở ngại cho họ. Các mô hình ngôn ngữ lớn có thể hỗ trợ chia nhỏ nhiệm vụ phức tạp, sắp xếp công việc và hỗ trợ giao tiếp. Những tính năng này có thể cải thiện cách một bộ phận nhân viên xử lý công việc hằng ngày, nhưng không có nghĩa mọi nhân sự thuộc nhóm này đều tự động hưởng lợi.
Palantir tuyển vị trí lương 110.000-200.000 USD
Palantir hiện vận hành chương trình tuyển dụng nhân sự đa dạng thần kinh Neurodivergent Fellowship. Thông tin tuyển dụng cho biết các vị trí liên quan có mức lương ước tính từ 110.000 đến 200.000 USD mỗi năm. Người tham gia vẫn phải đáp ứng các tiêu chuẩn hiệu suất tương đương kỹ sư của Palantir.
Mô tả chương trình tuyển dụng cho rằng trong tương lai do AI dẫn dắt, các đặc điểm nhận thức như khả năng nhận diện mô thức, tư duy phi tuyến tính và mức độ tập trung cao có thể mang lại một số lợi thế. Palantir liên hệ những đặc điểm này với môi trường công nghệ dựa trên mô hình ngôn ngữ lớn, qua đó nhấn mạnh giá trị tiềm năng của nhân sự đa dạng thần kinh.
SAP đã triển khai các chương trình tuyển dụng và hỗ trợ nhân viên đa dạng thần kinh trong hơn một thập kỷ. Chương trình Autism at Work của công ty bao gồm cả quy trình tuyển dụng và nguồn lực hỗ trợ sau khi nhân viên gia nhập. Microsoft, Dell và JPMorgan cũng từng triển khai các kế hoạch điều chỉnh cách phỏng vấn truyền thống, tuyển dụng nhân sự đa dạng thần kinh và hỗ trợ họ tại nơi làm việc.
Nhà tâm lý học phản đối cách gọi “siêu năng lực”
Wendler đồng thời cảnh báo doanh nghiệp và công chúng không nên mô tả người có đặc điểm đa dạng thần kinh như những “thiên tài” vốn dĩ phù hợp với kỷ nguyên AI. Cách diễn giải này có thể bỏ qua những người không sở hữu tài năng đặc biệt nhưng vẫn đóng góp cho tập thể, đồng thời làm nhẹ đi những khó khăn thực tế mà ADHD, tự kỷ hoặc chứng khó đọc có thể gây ra trong đời sống và công việc.
Theo ông, nhân sự đa dạng thần kinh không cần trở thành những “siêu nhân” mới có quyền tham gia các quyết định quan trọng hoặc giữ vị trí trong doanh nghiệp. Thay đổi thực chất cần bao gồm cách sắp xếp công việc linh hoạt hơn, cơ chế giao tiếp phù hợp hơn và thiết kế vị trí dựa trên năng lực thực tế của nhân viên. Với Palantir và các doanh nghiệp khác, AI không chỉ mở ra cơ hội tuyển thêm nhân sự mới mà còn đặt ra bài kiểm tra về khả năng đưa những phương thức nhận thức khác nhau vào các quy trình công việc cụ thể.