Nhà sáng lập Nvidia Jensen Huang từ chức CEO, còn Giám đốc tài chính Colette Kress sẽ đảm nhiệm vị trí CEO tạm quyền. Thông báo không nêu lý do. Việc chuyển giao diễn ra khi Nvidia vẫn là nhà cung cấp chip AI chủ chốt, nhưng tranh cãi về quản trị, cuộc điều tra liên quan đến xuất khẩu chip sang Trung Quốc và xu hướng khách hàng tự phát triển chip đang khiến nhà đầu tư đánh giá lại rủi ro lãnh đạo cũng như sức ảnh hưởng của công ty.
Chỉ vài tuần trước khi rời chức vụ, Huang còn nói với các nhà sáng lập tại một sự kiện ở London rằng Nvidia sẵn sàng đầu tư vào doanh nghiệp của họ. Vốn hóa công ty từng vượt 5.700 tỷ USD, trong khi hoạt động kinh doanh và đầu tư mở rộng sang các phòng thí nghiệm AI, đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu và nhà cung cấp dịch vụ đám mây mới. Sự ra đi của nhà sáng lập khiến một trong những bên hưởng lợi lớn nhất từ làn sóng AI đối mặt với thêm bất định.
Tranh cãi quản trị và các cuộc điều tra
Trước khi Huang từ chức, tranh cãi xoay quanh mối quan hệ giữa ông với Alice Huang và khách hàng Nvidia là Megaspeed liên tục thu hút chú ý. Alice Huang từng là lãnh đạo tại Megaspeed, một công ty trung tâm dữ liệu của Singapore đã mua lượng chip Nvidia trị giá hàng tỷ USD. Các cơ quan tình báo Mỹ được cho là nghi ngờ bà có liên hệ với tình báo Trung Quốc, tìm cách tiếp cận thông tin về chip AI của Mỹ và thúc đẩy Nvidia bán chip tiên tiến cho Trung Quốc. Hội đồng quản trị Nvidia cho biết không có lý do để tin rằng bí mật công ty hoặc thông tin an ninh quốc gia đã bị rò rỉ.
Trong bản ghi nhớ gửi 42.000 nhân viên Nvidia, Huang thừa nhận đã không chung thủy với vợ và bày tỏ sự hối tiếc sâu sắc. Sau đó, hội đồng quản trị mở cuộc điều tra độc lập; các nghị sĩ Mỹ yêu cầu ông ra điều trần, còn cơ quan liên bang cho biết đang điều tra. Tiếp đó xuất hiện cáo buộc Huang có quan hệ ngoài hôn nhân với một lãnh đạo Nvidia báo cáo trực tiếp cho ông. Thông báo từ chức của công ty không giải thích những thông tin này.
Một hướng điều tra khác tập trung vào việc liệu Megaspeed có giúp các doanh nghiệp Trung Quốc lách hạn chế xuất khẩu chip hay không. Cuộc điều tra của Bộ Thương mại Mỹ được cho là từng tạm dừng trước khi chuyển sang Bộ Tư pháp. Người phát ngôn Nvidia cho biết công ty đã liên hệ với các quan chức liên quan để trả lời câu hỏi, cung cấp thông tin thu thập từ hoạt động kinh doanh và xin hướng dẫn. Trung Quốc gọi các cáo buộc là suy đoán vô căn cứ và bôi nhọ. Nvidia không nêu lý do Huang rời chức, cũng không công bố kết luận điều tra trong thông báo.
Thị trường Trung Quốc và tranh luận về kiểm soát xuất khẩu
Trung Quốc từ lâu là thị trường quan trọng của Nvidia. Từ năm 2022, Mỹ hạn chế Nvidia bán các chip AI tiên tiến nhất cho Trung Quốc; những điều chỉnh sau đó cũng ảnh hưởng đến một số mẫu chip có hiệu năng thấp hơn. Phía Trung Quốc từng thúc giục các doanh nghiệp AI trong nước giảm mua chip Mỹ. Huang công khai phản đối hạn chế xuất khẩu, cho biết thị phần của Nvidia trên thị trường chip AI Trung Quốc đã giảm từ 95% xuống 0%. Ông lập luận rằng doanh nghiệp Mỹ nên tiếp tục cạnh tranh tại đây để mở rộng ảnh hưởng của công nghệ Mỹ.
Cuối năm 2025, Nvidia được phép bán một mẫu chip thuộc phân khúc thấp hơn cho các khách hàng Trung Quốc được phê duyệt. Thỏa thuận đi kèm điều khoản chính phủ Mỹ nhận 25% doanh thu. Ed Mills, chuyên gia phân tích chính sách tại Raymond James, nhận định hoạt động vận động hành lang của Huang có hiệu quả; tại Washington từng có tiếng nói ủng hộ việc để Trung Quốc tiếp tục sử dụng công nghệ Mỹ. Vì vậy, tranh cãi quanh Megaspeed không chỉ liên quan đến các mối quan hệ cá nhân, mà còn đặt ra câu hỏi về kiểm soát xuất khẩu, thẩm định khách hàng và trách nhiệm ngăn chip bị chuyển hướng.
Mạng lưới đầu tư AI và các cam kết tài trợ
Vai trò của Nvidia trong ngành AI đã vượt xa việc bán chip. Tính đến cuối tháng 7, khoản đầu tư của công ty vào các nhà phát triển mô hình AI lớn gần 50 tỷ USD; tổng vốn đầu tư cổ phần vào toàn hệ sinh thái AI ước tính khoảng gấp đôi con số đó. Nvidia cũng dùng uy tín tín dụng ở mức đầu tư để hỗ trợ doanh nghiệp AI và nhà cung cấp trung tâm dữ liệu đám mây mới huy động vốn. Tổng các cam kết liên quan đạt 170 tỷ USD, trong đó có bảo lãnh trị giá 105 tỷ USD cho một cơ sở của OpenAI tại Ohio. Công ty cũng thảo luận với một liên danh các bên cho vay ở Phố Wall về kế hoạch quy mô 500 tỷ USD nhằm chuyển chip AI thành chứng khoán có thể giao dịch.
Những người chỉ trích cho rằng cấu trúc này có thể tạo thành vòng luân chuyển vốn: Nvidia đầu tư vào các công ty AI và đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu, rồi các doanh nghiệp này dùng nguồn tiền để mua chip Nvidia. Cách làm đó có thể khiến nhu cầu cuối cùng khó được đánh giá chính xác hơn, đồng thời làm ngành phụ thuộc nhiều hơn vào một nhà cung cấp và nguồn tài trợ của họ. Dù vậy, chip Nvidia vẫn là sản phẩm chủ lực của thị trường, nguồn cung đã bán hết và đơn hàng kéo dài sang năm sau. Việc mạng lưới quản trị và tài trợ bị soi xét không đồng nghĩa nhu cầu cốt lõi đối với sản phẩm của công ty đã biến mất.
Francine McKenna, nhà báo điều tra chuyên về quản trị doanh nghiệp và kế toán, cho rằng Nvidia có thể tiếp tục hoạt động mà không phụ thuộc vào sức hút cá nhân của Huang. Ngược lại, Jay Goldberg, chuyên gia phân tích tại Seaport Research Partners, lưu ý rằng Huang sẵn sàng chấp nhận rủi ro và tiếp tục thúc đẩy công ty ngay cả khi dự án thất bại là một nét riêng của Nvidia. Nếu năng lực ra quyết định đó suy yếu sau khi ông rời đi, công ty có thể dần trở thành một nhà sản xuất chip thông thường. Sự khác biệt trong hai đánh giá cho thấy ý nghĩa thực tế của kế hoạch kế nhiệm: không chỉ là ai tiếp quản vị trí điều hành, mà còn là liệu Nvidia có giữ được nhịp độ đầu tư và phát triển sản phẩm hiện tại hay không.
Khách hàng phát triển chip riêng, giảm lệ thuộc vào Nvidia
Nvidia cũng phải ứng phó với việc các khách hàng lớn tìm phương án thay thế. Google dùng chip TPU tự phát triển để huấn luyện mô hình Gemini; Amazon thúc đẩy chip Trainium; OpenAI thiết kế chip riêng cùng Broadcom. Anthropic tăng cường sử dụng TPU của Google, GPU của AMD và Trainium của Amazon, dù vẫn tiếp tục dùng sản phẩm Nvidia. Các công cụ lập trình AI đang dần giúp chuyển khối lượng công việc giữa những nền tảng chip khác nhau dễ hơn, qua đó có thể giảm chi phí kỹ thuật khi khách hàng đổi nhà cung cấp.
Các chương trình AI chủ quyền cấp quốc gia cũng thúc đẩy đa dạng hóa nguồn chip. Một số nước, trong đó có Anh, muốn phát triển chip trong nước và tìm cách kết hợp nhiều loại bộ xử lý trong cùng trung tâm dữ liệu. Xu hướng này đáng chú ý với Nvidia: các nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn và các nền tảng siêu quy mô chiếm khoảng một nửa doanh thu trung tâm dữ liệu của hãng, trong khi mảng này đóng góp hơn 90% tổng doanh số.
Trước đây, Huang quảng bá giải pháp Nvidia tại châu Âu và cho rằng khu vực này có thể vận hành nhiều mô hình khác nhau, trong đó có mô hình mã nguồn mở Mistral của Pháp, miễn là sử dụng chip Nvidia. Công ty cũng tiếp tục hỗ trợ AI mã nguồn mở nhằm mở rộng cộng đồng nhà phát triển cần GPU và phần mềm CUDA của hãng. Sau khi Huang rời chức, khả năng chiến lược này tiếp tục thúc đẩy khách hàng mua sản phẩm sẽ là một trong những yếu tố được theo dõi, cùng với nguồn cung chip, hoạt động đầu tư và các quyết định của ban lãnh đạo mới.