Nhiều doanh nghiệp nhỏ tại Nhật Bản đang đối mặt với bài toán tìm người tiếp quản khi chủ doanh nghiệp nghỉ hưu. Tác động của tỷ lệ sinh thấp và dân số già hóa ngày càng rõ rệt, khi các quán cà phê, nhà nghỉ cùng nhiều cơ sở kinh doanh địa phương không có người thừa kế đang tìm chủ mới thông qua các nền tảng như Relay và BATONZ. Với chủ cũ, đây không chỉ là câu chuyện xử lý tài sản mà còn là việc duy trì một địa điểm quen thuộc với khách hàng; còn với người trẻ, tiếp quản một doanh nghiệp đã có thương hiệu, thiết bị và tệp khách hàng có thể là con đường ít tốn kém hơn để bước vào một ngành mới.
Doanh nhân 31 tuổi tiếp quản quán cà phê với giá 0 yên
Kengo Ohama, 31 tuổi, làm việc sáu ngày mỗi tuần. Mỗi sáng sớm, anh đi xe máy từ nhà đến quán Country Road ở thành phố Mihara, tỉnh Hiroshima, mất khoảng một giờ. Khoảng 6 giờ sáng, Ohama bắt đầu dọn dẹp, làm bánh, rang cà phê và phục vụ khách. Sau khi quán đóng cửa, anh tiếp tục chuẩn bị cho ngày hôm sau và thường chỉ về đến nhà vào khoảng 11 giờ đêm.
Ohama từ lâu đã muốn sở hữu một quán cà phê. Khi nhìn thấy thông tin chuyển nhượng Country Road trên nền tảng kế nghiệp doanh nghiệp Relay của Nhật Bản, anh quyết định thử tiếp quản. Chủ cũ là một cặp vợ chồng lớn tuổi chuẩn bị nghỉ hưu. Do thể lực không còn cho phép họ tiếp tục vận hành, hai người muốn tìm một người sẵn sàng chăm sóc quán và giữ cho cơ sở này tiếp tục hoạt động.
Theo thỏa thuận, Ohama phải duy trì hoạt động của quán nhưng được tự thiết kế lại không gian bên trong. Thương vụ không bao gồm khoản tiền mua doanh nghiệp: thương hiệu, nội thất, thiết bị bếp, công thức và thông tin nhà cung cấp được chuyển giao với giá 0 yên. Hiện Ohama phải trả 50.000 yên tiền thuê mặt bằng mỗi tháng.
Cách chuyển giao này cho thấy một bộ phận chủ doanh nghiệp lớn tuổi không chỉ quan tâm đến giá bán, mà còn muốn cửa hàng tiếp tục tồn tại. Với người kế nhiệm, việc không phải mua thương hiệu và thiết bị giúp họ dành nguồn lực cho vận hành hằng ngày, cải tạo và tiếp thị. Tuy nhiên, họ vẫn phải chịu trách nhiệm duy trì hoạt động và xây dựng lại mô hình sinh lời cho doanh nghiệp.
57,4% doanh nghiệp nhỏ dự kiến đóng cửa khi chủ hiện tại rời đi
Một khảo sát của Ngân hàng Tài chính Nhật Bản năm 2023 cho thấy 57,4% doanh nghiệp nhỏ được hỏi dự kiến sẽ đóng cửa sau khi người điều hành hiện tại rời vị trí, tăng từ 52,6% vào năm 2019. Nhiều chủ doanh nghiệp không có con đã trưởng thành để tiếp quản. Ngay cả khi có con, người thừa kế có thể đang sống ở nơi khác, đã có nghề nghiệp riêng hoặc không muốn gánh trách nhiệm vận hành một doanh nghiệp nhỏ tại địa phương.
Tình trạng thiếu người kế nhiệm đã thúc đẩy sự phát triển của các nền tảng chuyên về chuyển giao doanh nghiệp. Relay đã đăng khoảng 900 doanh nghiệp, trong đó khoảng 350 doanh nghiệp vẫn đang được chào chuyển nhượng. Các chủ doanh nghiệp trên nền tảng này thường ở độ tuổi 60 hoặc 70, còn những người có khả năng tiếp quản chủ yếu ở độ tuổi 30 và 40.
BATONZ cũng xử lý các thương vụ mua lại truyền thống, trong đó doanh nghiệp tìm cách mở rộng hoạt động. Tính đến tháng 3/2026, nền tảng này đã đăng hơn 42.000 doanh nghiệp và kết nối thành công 3.421 cặp bên mua - bên bán. BATONZ kết nối các cửa hàng đang tìm người thay thế chủ nghỉ hưu với cá nhân hoặc doanh nghiệp muốn mở rộng sang khu vực hay ngành nghề mới.
Chủ nhà nghỉ sau cơn đột quỵ tìm người kế nhiệm ngoài gia đình
Mori to Mizu Backpackers ở tỉnh Nagano phản ánh một nhu cầu kế nghiệp khác. Akitaka Mitsui từng làm hướng dẫn viên du lịch ngoài trời và mở nhà nghỉ này vào năm 2011. Đại dịch COVID-19 khiến ngành du lịch đình trệ, buộc nhà nghỉ tạm đóng cửa. Khi hoạt động trở lại, Mitsui vẫn phải thu hẹp quy mô kinh doanh và cắt giảm nhân sự.
Đến năm 2022, lượng khách bắt đầu phục hồi và Mitsui từng cân nhắc mở rộng trở lại. Sau đó, ông bị đột quỵ. Dù tình trạng không nghiêm trọng, Mitsui phải nhập viện và nguyên nhân cơn đột quỵ vẫn chưa được xác định, nên không thể loại trừ khả năng tái phát. Ở tuổi 67, ông quyết định dừng kinh doanh và tìm người kế nhiệm ngoài gia đình thông qua BATONZ. Mitsui cho biết ông chưa từng có ý định để các con tiếp quản, vì muốn họ sống theo lựa chọn của riêng mình.
Người tiếp quản là Kota Fujisawa, 29 tuổi, người địa phương tại Nagano. Fujisawa từng học ở Tokyo, sau đó làm việc trong lĩnh vực tư vấn và luôn tìm kiếm cơ hội tham gia phát triển quê hương. Tháng 5/2024, anh cùng hai người bạn thời thơ ấu tiếp quản nhà nghỉ; một người sau đó rời nhóm điều hành. Cơ sở này được đổi tên thành Local Knot Backpackers.
Fujisawa cho biết giá chuyển nhượng thấp hơn 10 triệu yên. Gói chuyển giao bao gồm website, hệ thống đặt phòng và nhân viên, nhưng không bao gồm tòa nhà nơi nhà nghỉ hoạt động. Mức tiền thuê tòa nhà hằng tháng chưa được công bố.
Tiếp quản doanh nghiệp có sẵn nhưng phải cân bằng giữa giữ lại và đổi mới
Từ một công việc văn phòng tương đối ổn định trong ngành tư vấn chuyển sang điều hành doanh nghiệp nhỏ, Fujisawa phải trực tiếp xử lý toàn bộ chuỗi hoạt động, từ dịch vụ lưu trú và sắp xếp nhân sự đến trải nghiệm của khách hàng. Nếu trước đây anh chỉ phụ trách một phần trong các dự án lớn, hiện anh có quyền quyết định rộng hơn và được tiếp xúc trực tiếp với du khách từ nhiều địa phương của Nhật Bản cũng như từ nước ngoài.
Tuy nhiên, tiếp quản một doanh nghiệp đã vận hành ổn định không đồng nghĩa với việc có thể thay đổi toàn bộ. Fujisawa cho rằng nếu xóa bỏ tất cả nội dung cũ, Local Knot Backpackers sẽ trở thành một địa điểm hoàn toàn khác. Đội ngũ mới cần giữ lại những yếu tố mà khách quen đã biết đến, đồng thời điều chỉnh các khâu kinh doanh không còn phù hợp với tình hình hiện tại.
Đối với thị trường doanh nghiệp nhỏ Nhật Bản, Relay và BATONZ không chỉ đóng vai trò môi giới giao dịch. Các nền tảng này còn giúp chuyển giao những cơ sở vốn có thể phải đóng cửa vì không có người thừa kế cho thế hệ mới sẵn sàng trực tiếp điều hành. Giá chuyển nhượng, hợp đồng thuê mặt bằng, bố trí nhân sự và trách nhiệm vận hành vẫn phải được thương lượng theo từng trường hợp. Dù vậy, các quán cà phê, nhà nghỉ và nguồn lực kinh doanh liên quan vẫn có thể tiếp tục hoạt động trên thị trường, trong khi thiếu người kế nhiệm vẫn là vấn đề chung của cả bên bán lẫn bên mua.