Một ủy ban điều tra quốc tế độc lập của Liên Hợp Quốc về Iran cho rằng có “cơ sở hợp lý” để nhận định quân đội Mỹ đã thực hiện các hành động có thể cấu thành tội ác chiến tranh trong cuộc chiến tại Iran. Kết luận tập trung vào hai cuộc không kích: một tên lửa Tomahawk đánh trúng một trường tiểu học ở thành phố Minab, khiến hơn 150 người thiệt mạng; một đợt tấn công tên lửa khác nhằm vào một cơ sở thể thao có thể nhận diện rõ và khu dân cư, làm 22 dân thường tử vong.
Kết luận này có thể làm sâu sắc thêm bất đồng giữa Mỹ và các cơ chế nhân quyền của Liên Hợp Quốc, đồng thời khiến những cáo buộc trước đây của Iran về hoạt động quân sự của Mỹ nhận được thêm sự chú ý quốc tế. Tuy nhiên, cách diễn đạt “có cơ sở hợp lý” chỉ phản ánh đánh giá ban đầu rằng các hành động liên quan có thể gây thương vong hoặc thiệt hại cho dân thường và các mục tiêu dân sự, không đồng nghĩa với một phán quyết cuối cùng của cơ quan tư pháp quốc tế.
Ủy ban điều tra xác định trường học là mục tiêu được chỉ định
Các điều tra viên cho biết trường tiểu học tại Minab là điểm rơi được xác định từ trước. Theo đánh giá của ủy ban, thiệt hại tại hiện trường không phải do tên lửa đánh nhầm, cũng không phải là thiệt hại ngoài dự kiến trong một cuộc tấn công nhằm vào cơ sở của Vệ binh Cách mạng Iran gần trường. Ủy ban cho biết hiện chưa tìm thấy thông tin cho thấy ngôi trường được sử dụng cho mục đích quân sự vào thời điểm bị tấn công.
Nếu các tình tiết này được xác nhận thêm, việc tấn công một trường học không có mục đích quân sự và khiến nhiều người thiệt mạng có thể liên quan đến các quy định của luật nhân đạo quốc tế về phân biệt giữa mục tiêu quân sự và mục tiêu dân sự, cũng như nghĩa vụ tránh các cuộc tấn công bừa bãi. Cuộc không kích thứ hai xảy ra tại một cơ sở thể thao và khu dân cư, cũng được các điều tra viên xếp vào nhóm vụ việc cần tiếp tục xác minh.
Ủy ban đồng thời cáo buộc Iran có các hành vi vi phạm nhân quyền và cho rằng tại Iran đã xảy ra “tội ác chống nhân loại”. Vì vậy, báo cáo không chỉ nhắm vào quân đội Mỹ mà còn ghi nhận các cáo buộc liên quan đến bảo vệ dân thường và nhân quyền của nhiều bên trong cuộc xung đột.
Bộ Ngoại giao và Nhà Trắng Mỹ bác bỏ kết luận
Một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Washington không công nhận các kết luận liên quan của ủy ban điều tra. Quan chức này cáo buộc các cơ quan của Liên Hợp Quốc liên tục đưa ra những phát biểu chống Mỹ và bài Do Thái, đồng thời có thái độ dung túng đối với các chính quyền mang tính đàn áp. Bộ Quốc phòng Mỹ chưa đưa ra phản hồi về nội dung điều tra.
Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho rằng bên duy nhất thực hiện tội ác chiến tranh trong cuộc xung đột là chính quyền Iran. Phản ứng của chính phủ Mỹ cho thấy Washington không chấp nhận đánh giá pháp lý của ủy ban về hoạt động của quân đội Mỹ và chuyển trọng tâm tranh luận sang các hành động quân sự cùng vấn đề nhân quyền của Iran.
Mỹ đã rút khỏi Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc vào tháng 2/2025 theo sắc lệnh do Tổng thống Donald Trump ký, đồng thời ngừng tài trợ cho một số cơ quan của Liên Hợp Quốc. Khi đó, Nhà Trắng cho rằng một số cơ quan và thực thể của Liên Hợp Quốc, trong đó có Hội đồng Nhân quyền, đang có các hoạt động không phù hợp với lợi ích của Mỹ.
Phái đoàn Iran được phép dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc
Trong lúc báo cáo điều tra làm dấy lên tranh cãi ngoại giao, các cuộc đàm phán liên quan đến xung đột tại Trung Đông xuất hiện dấu hiệu có thể được nối lại. Một số quan chức chính phủ cho biết các nước Arab vùng Vịnh, Mỹ và Iran có thể tổ chức hội đàm bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vào tuần tới. Tuy nhiên, thời gian và thành phần tham dự vẫn chưa được chốt.
Mỹ đã phê duyệt việc phái đoàn Iran tới New York để dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết các thành viên phái đoàn Iran sẽ chịu các hạn chế đi lại, đồng thời không được mua hàng xa xỉ hoặc những mặt hàng khác thuộc diện hạn chế.
Phái đoàn Iran dự kiến gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi. Đối với thị trường, việc kết luận điều tra của Liên Hợp Quốc xuất hiện cùng khả năng nối lại tiếp xúc ngoại giao khiến hoạt động quân sự Mỹ-Iran, cơ chế trừng phạt, cũng như rủi ro đối với vận tải biển và nguồn cung năng lượng trong khu vực tiếp tục được theo dõi. Hiện hai bên vẫn bất đồng rõ rệt về trách nhiệm trong các cuộc không kích, trong khi số thương vong và tính chất của các mục tiêu còn có thể được điều tra thêm.