Khảo sát của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cho thấy khả năng tiếp cận các kênh huy động vốn bán lẻ của ngân hàng eurozone xấu đi rõ rệt trong quý III. Tỷ lệ ròng ngân hàng báo cáo điều kiện huy động suy yếu tăng lên 9%, mức cao nhất kể từ khi khảo sát bắt đầu năm 2011. Tỷ lệ doanh nghiệp ghi nhận lãi suất vay ngân hàng tăng cũng nhích lên. Dù vậy, ECB mô tả mức suy giảm của các kênh huy động vốn bán lẻ là “vừa phải”. Những dữ liệu này cung cấp thêm thông tin về áp lực vốn và chi phí vay trước quyết định lãi suất ngày 29/10 của ECB.
Tỷ lệ ngân hàng gặp khó khăn về vốn bán lẻ lên 9%
Khảo sát cho vay ngân hàng do ECB công bố ngày 27/10 cho thấy tỷ lệ ròng các ngân hàng báo cáo khả năng tiếp cận vốn bán lẻ xấu đi là 9% trong quý III, tăng từ 3% ở quý II. Đây là chênh lệch giữa tỷ lệ ngân hàng ghi nhận điều kiện suy yếu và tỷ lệ cho biết điều kiện được cải thiện, không có nghĩa mọi ngân hàng đều gặp khó khăn ở mức tương đương.
Theo các ngân hàng, việc siết điều kiện cho vay doanh nghiệp chủ yếu gắn với lãi suất cho vay tăng; chi phí huy động và những hạn chế về bảng cân đối cũng góp phần. Trong khi đó, việc thắt chặt tiêu chuẩn phê duyệt khoản vay chủ yếu xuất phát từ nhận định rủi ro thay đổi và mức độ chấp nhận rủi ro giảm. Nhìn chung, các hạn chế về nguồn vốn có tác động gần như trung tính đến tiêu chuẩn phê duyệt. Như vậy, áp lực lên kênh huy động, giá khoản vay và quy trình xét duyệt đến từ những yếu tố khác nhau.
Nhiều doanh nghiệp cho biết lãi suất vay tăng
Khảo sát tài chính doanh nghiệp ECB công bố ngày 26/10 cho thấy tỷ lệ ròng doanh nghiệp cho biết lãi suất vay ngân hàng tăng đạt 46%, so với 42% ở đợt khảo sát trước. Chỉ số này tính chênh lệch giữa tỷ lệ doanh nghiệp báo cáo lãi suất tăng và tỷ lệ báo cáo lãi suất giảm. Đối tượng khảo sát là các doanh nghiệp đã nộp đơn vay ngân hàng, xin hạn mức tín dụng hoặc sử dụng thấu chi ngân hàng, kể cả thấu chi thẻ tín dụng.
Tuy nhiên, cơ cấu mẫu trong đợt khảo sát này thay đổi đáng kể, với đa số doanh nghiệp tham gia lần đầu. Khoảng thời gian trả lời cũng không đồng nhất: gần một nửa doanh nghiệp phản ánh tình hình từ tháng 7 đến tháng 9, số còn lại trả lời về giai đoạn tháng 4 đến tháng 9. Khác biệt về mẫu và khung thời gian có thể ảnh hưởng đến việc so sánh giữa các đợt; ECB lưu ý cần đặc biệt thận trọng khi đối chiếu kỳ vọng định lượng do thay đổi mẫu.
Tiền tệ và dư nợ cho vay vẫn tăng
Điều kiện huy động vốn thắt chặt hơn không đồng nghĩa lượng tiền và dư nợ cho vay đã chuyển sang thu hẹp. Số liệu ECB công bố ngày 27/10 cho thấy cung tiền rộng tăng 3,5% so với cùng kỳ trong tháng 9. Tăng trưởng dư nợ cho vay doanh nghiệp và hộ gia đình sau điều chỉnh lần lượt ở mức 4,2% và 3,1%, đều không đổi so với tháng 8. Dư nợ hiện hữu vẫn có thể tăng trong khi các khoản vay mới trở nên đắt hơn hoặc khó tiếp cận hơn.
Khi đọc các chỉ số này, cần phân biệt tăng trưởng dư nợ với khả năng tiếp cận vốn. Dư nợ phản ánh biến động tổng thể của các khoản vay hiện có, còn khả năng tiếp cận vốn liên quan trực tiếp hơn đến điều kiện mà ngân hàng và người đi vay đang đối mặt. Tỷ lệ doanh nghiệp báo cáo lãi suất vay tăng cũng cho thấy chi phí tín dụng là một thay đổi nổi bật trong khảo sát tài chính doanh nghiệp.
Tác động đến Bitcoin còn phụ thuộc vào kênh truyền dẫn
Chi phí vốn thay đổi có thể ảnh hưởng đến nhu cầu Bitcoin thông qua khả năng vay và mức sẵn sàng chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư. Tuy nhiên, đây là nhận định về một cơ chế truyền dẫn, không phải kết quả được các khảo sát của ECB đo lường trực tiếp. Nếu tín dụng đắt lên khiến nhà đầu tư giảm vay hoặc thu hẹp nguồn vốn dành cho tài sản rủi ro, nhu cầu đối với nhóm tài sản này có thể chịu sức ép. Ngược lại, nếu nguồn vốn bằng USD ổn định và nhu cầu Bitcoin duy trì, bằng chứng về việc áp lực vốn tại châu Âu lan sang thị trường tiền mã hóa sẽ yếu hơn.
Một nghiên cứu công tác năm 2023 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nhận thấy việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ thắt chặt chính sách có thể tác động đến nhân tố giá chung của tiền mã hóa thông qua mức độ chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư. Áp dụng kết quả đó để lý giải mối liên hệ giữa chi phí vốn tại châu Âu và thị trường tiền mã hóa vẫn chỉ là suy luận, không phải kết luận từ khảo sát ngân hàng của ECB. Mốc chính sách tiếp theo là quyết định của ECB, dự kiến công bố lúc 14 giờ 15 phút ngày 29/10 theo giờ Trung Âu.