Stesen Angkasa Antarabangsa (ISS) bakal ditamatkan operasinya, sementara NASA mengeluarkan tender stesen angkasa komersial pada Oktober. Pada masa sama, SpaceX berhenti menerima tempahan pelancaran kongsi untuk tarikh selepas penghujung 2028. Bagi Ketua Pegawai Eksekutif Nebex, Tejpaul Bhatia, perkembangan ini menonjolkan cabaran utama sektor angkasa komersial: projek memerlukan modal besar lebih awal, tetapi belum ada mekanisme kukuh untuk menukar permintaan global kepada pesanan yang terjamin dan dana pembinaan.
Bagi syarikat baharu yang bergantung pada pelancaran kongsi berkos rendah untuk menghantar muatan ke orbit, bekalan pelancaran yang semakin tidak menentu boleh menjejaskan rancangan perniagaan. Bhatia berpendapat NASA tidak semestinya perlu menambah bajet. Sebaliknya, aturan perolehan boleh menghubungkan bakal pelanggan, rantaian bekalan dan pembiayaan lebih awal, sekali gus mengurangkan pergantungan stesen angkasa serta roket generasi baharu pada seorang pembeli kerajaan atau satu penyedia pelancaran.
Pilihan pelancaran bertambah, tetapi kebolehpercayaan masih belum terbukti
Keputusan SpaceX untuk menghentikan tempahan pelancaran kongsi selepas penghujung 2028 menimbulkan ketidakpastian bagi syarikat angkasa baharu yang model perniagaannya bergantung pada pelancaran murah dan kerap. Pilihan lain tersedia, tetapi kapasiti dan kesediaannya berbeza-beza. Electron milik Rocket Lab menawarkan pelancaran khusus untuk satelit kecil, manakala Vulcan milik ULA dan New Glenn milik Blue Origin menyasarkan muatan lebih besar. Namun, kedua-dua roket itu ketika itu digantung operasinya: Vulcan sejak Februari dan New Glenn sejak April.
Pesaing baharu turut memajukan projek masing-masing. Isar Aerospace memperoleh kontrak pelancaran daripada Planet. Stoke Space mengumpul dana AS$1 bilion dan menyasarkan pelancaran sulung pada 2027, sementara roket Neutron bersaiz besar milik Rocket Lab dijangka membuat penerbangan sulung pada tahun yang sama. Syarikat India, Skyroot, pula telah melengkapkan misi pelancaran pertama Vikram 1, roket orbit swasta. Namun, kebanyakan pilihan ini belum membuktikan keupayaan untuk menyediakan kapasiti dan kebolehpercayaan secara berterusan setanding penyedia utama semasa.
Starship milik SpaceX melengkapkan penerbangan orbit pertamanya pada September dan berpotensi meningkatkan kapasiti pelancaran keseluruhan. Namun, belum jelas sama ada kapasiti tambahan itu akan ditawarkan kepada syarikat yang bergantung pada penyedia pelancaran pihak ketiga. Bagi syarikat baharu, persoalannya bukan sekadar sama ada roket baharu akan dibangunkan, tetapi juga bila ia boleh menyediakan perkhidmatan secara tetap pada kos yang setanding.
Permintaan kerajaan besar, tetapi pesanan komersial dan pembiayaan masih kurang
Menurut Bhatia, masalahnya bukan kekurangan permintaan angkasa daripada kerajaan di seluruh dunia. Space Foundation menganggarkan kerajaan membelanjakan kira-kira AS$141 bilion untuk sektor angkasa pada tahun sebelumnya, dan belanjawan berkaitan masih meningkat. Kekurangannya ialah banyak syarikat yang beroperasi sebagai perniagaan angkasa komersial masih bergantung pada kerajaan AS sebagai pelanggan utama, menyebabkan pembayar cukai menanggung sebahagian besar kos membangunkan pasaran.
Pada September, pentadbir NASA Jared Isaacman menjawab gesaan seorang bekas pegawai NASA supaya agensi itu meningkatkan pembiayaan bagi kenderaan angkasa berawak. Beliau berkata setiap masalah atau peluang tidak boleh sekadar dilabel sebagai “komersial”. Bhatia bersetuju bahawa NASA tidak mampu mengisi setiap jurang pasaran. Walaupun permintaan melebihi bekalan, katanya, pasaran komersial tidak terbentuk dengan sendiri; peraturan perolehan dan infrastruktur pasaran masih diperlukan untuk mempertemukan pembeli dengan pembekal.
Bhatia menceburi sektor angkasa pada 2021. Dalam tempoh empat tahun berikutnya, beliau membantu membawa angkasawan berdaulat dari Itali, Sweden, Turkiye, India, Poland, Hungary, Arab Saudi dan Emiriah Arab Bersatu ke ISS. Beliau juga memeterai perjanjian dengan syarikat Fortune 100 untuk menghantar muatan pengkomputeran orbit, penyelidikan ubat-ubatan dan pembuatan angkasa ke orbit. Menurutnya, projek-projek itu menghasilkan AS$1 bilion dalam perniagaan berdaulat dan komersial baharu tanpa bergantung pada kontrak kerajaan AS. Pengalaman itu mendorong beliau menyeru kerajaan dan sektor swasta memperbaiki kaedah urus niaga serta pembiayaan supaya sektor angkasa komersial dapat memperoleh sumber pendapatan yang lebih luas.
NASA boleh menghubungkan pembekal, komitmen pelanggan dan kredit
Dokumen tender NASA baru-baru ini untuk projek pengganti ISS menetapkan batas terhadap cadangan yang terlalu bergantung pada dana pembayar cukai atau mempunyai aliran tunai negatif berpanjangan. Dokumen itu turut memberi perhatian kepada pendapatan daripada pelanggan komersial dan berdaulat. Namun, Bhatia berkata tempoh bidaan yang singkat dan syarat pengalaman penerbangan manusia yang ketat boleh menyebabkan kontraktor utama bergantung pada pembekal aeroangkasa tradisional. Mereka perlu membeli perkakasan pada kos tinggi terlebih dahulu, kemudian menunggu beberapa tahun sehingga pelanggan antarabangsa dan komersial benar-benar diperoleh.
Bhatia mencadangkan NASA mengubah aturan perolehan dan pembiayaan projek, bukannya sekadar menambah bajet. Pertama, agensi itu boleh memudahkan proses kelulusan pembekal dan melibatkan pembekal dari negara sekutu serta rakan kongsi sejak awal projek. Langkah ini boleh mengurangkan kos perkakasan dan perkhidmatan. Syarikat-syarikat dan kerajaan tersebut bukan sahaja berpotensi menjadi pembekal, malah boleh menjadi rakan kongsi serta pelanggan stesen angkasa pada masa depan.
Kedua, projek wajar mengutamakan komitmen penggunaan yang mengikat dan saling melengkapi daripada negara rakan kongsi. Ini dapat memberi asas permintaan yang lebih jelas sebelum stesen angkasa dilancarkan ke orbit. Ketiga, memandangkan sebahagian besar bayaran NASA dibuat selepas pencapaian teknikal utama, Bhatia mencadangkan agensi itu mempertimbangkan kerjasama dengan penyedia infrastruktur pasaran. Pendapatan pelanggan yang telah dijanjikan boleh dijadikan asas pembiayaan kos awal pembekal, sekali gus mengurangkan tekanan terhadap syarikat pembina untuk menggunakan rizab tunai atau mencairkan pegangan ekuiti.
Pendekatan ini juga boleh digunakan untuk mengumpulkan permintaan pelancaran bagi roket baharu. Jika pencarian pembekal global, komitmen pelanggan dan saluran kredit disatukan dalam satu kerangka, kontraktor utama mungkin dapat mengemukakan bidaan pada kos lebih rendah. Rakan kongsi antarabangsa pula boleh menyertai ekonomi orbit lebih awal, tanpa meletakkan keseluruhan beban peralihan pada pembayar cukai AS. Bagi NASA, piawaian tender dan jadual perolehan bukan sahaja menentukan pihak yang membina stesen angkasa, tetapi juga sama ada pelanggan komersial dapat menjadi sebahagian daripada sumber pendapatan projek.