Giới chức Mỹ cáo buộc hai lãnh đạo công ty dịch vụ dược phẩm Canada CANARX liên quan đến hoạt động nhập khẩu trái phép thuốc kê đơn kéo dài nhiều năm. Giám đốc tài chính kiêm thành viên hội đồng quản trị John Thomas Howard bị bắt hôm Chủ nhật và đối mặt với các cáo buộc buôn lậu, âm mưu. Anh trai ông, Bob Howard, chủ tịch kiêm thành viên hội đồng quản trị công ty, vẫn đang bị truy nã trong cuộc điều tra liên bang. Vụ việc đặt ra câu hỏi về giới hạn pháp lý của các chương trình mua thuốc ở nước ngoài do doanh nghiệp Mỹ sử dụng, đồng thời thu hút chú ý tới an toàn chuỗi cung ứng dược phẩm.
John Thomas Howard bị bắt, đối mặt nhiều cáo buộc
Hồ sơ tòa án nộp hôm thứ Ba cho biết John Thomas Howard bị cáo buộc buôn lậu và âm mưu. Lệnh bắt còn nêu các cáo buộc đưa thuốc ghi nhãn sai vào lưu thông giữa các bang và nhập khẩu thuốc trái phép. Ông chưa nộp lời khai nhận tội. Đặc vụ Dustin Dobbs thuộc Văn phòng Điều tra Hình sự của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) viết trong bản khai có tuyên thệ rằng các điều tra viên có căn cứ để tin CANARX đã nhập khẩu hoặc hỗ trợ đưa thuốc kê đơn vào Mỹ trái phép.
Bản khai không nêu tên các loại thuốc nằm trong diện điều tra. Đơn khiếu nại hình sự đề cập khoảng thời gian từ ngày 22/2/2017 đến ngày 15/4/2026. Bob Howard chưa bị bắt giữ. Tổng cố vấn pháp lý của CANARX, Joseph Morris, cho biết hai anh em bác bỏ toàn bộ cáo buộc, sẽ tích cực bảo vệ mình và tin rằng sự việc sẽ được làm rõ tại tòa.
CANARX cung cấp thuốc nước ngoài qua chương trình của doanh nghiệp
Thành lập năm 2002 và đặt trụ sở tại Windsor, tỉnh Ontario, CANARX tự giới thiệu là đơn vị cung cấp thuốc kê đơn quốc tế cho thị trường Mỹ, với nguồn hàng từ Canada, Anh, Australia và New Zealand. Công ty từng tham gia các chương trình “alternative funding” (AFP) trong bảo hiểm y tế do doanh nghiệp tài trợ. Những chương trình này giúp người lao động tiếp cận một số thuốc chuyên khoa có giá cao; tại một số nơi, nhân viên được yêu cầu mua thuốc thông qua chương trình.
Các chương trình thường mua thuốc từ nước ngoài rồi gửi trực tiếp cho bệnh nhân. FDA trước đây cảnh báo cách làm này có thể liên quan đến nhập khẩu trái phép và rủi ro an toàn dược phẩm. Tranh luận pháp lý xoay quanh việc liệu cá nhân ở Mỹ có được nhập thuốc kê đơn để sử dụng cho riêng mình hay không. Trong một số trường hợp, FDA cho phép cá nhân nhập thuốc không có sẵn tại Mỹ; tuy nhiên, cơ quan này từng nêu rằng nhìn chung cá nhân không được nhập thuốc kê đơn từ nước ngoài để thay thế thuốc đã được FDA phê duyệt.
FDA từng tịch thu thuốc và cảnh báo CANARX
CANARX đã nằm trong tầm giám sát của FDA nhiều năm. Năm 2023, cơ quan này tịch thu một lô thuốc do CANARX gửi và cho biết sản phẩm có thể bị ghi nhãn sai hoặc là hàng giả. Trước đó, năm 2019, FDA gửi thư cảnh báo, nói rằng hoạt động của công ty đã thay thế thuốc được FDA phê duyệt và kê đơn bởi nhà cung cấp dịch vụ y tế tại Mỹ bằng thuốc chưa được phê duyệt.
Khi đó, Joseph Morris nói CANARX không đánh lừa bệnh nhân, nhưng đồng ý ngừng nhập khẩu các loại thuốc cần bác sĩ trực tiếp sử dụng. Trong một cuộc phỏng vấn năm ngoái, ông cho biết thuốc gửi cho bệnh nhân Mỹ có nguồn gốc từ các quốc gia có quy định quản lý nghiêm ngặt và khẳng định hoạt động của công ty là hợp pháp. Bản khai trong vụ án hình sự hiện chưa tiết lộ cụ thể loại thuốc hay các chi tiết về chuỗi cung ứng.
Gilead kiện riêng về thuốc Biktarvy
Trong một vụ kiện dân sự khác chưa được giải quyết, Gilead Sciences cáo buộc CANARX và các công ty khác nhập khẩu trái phép Biktarvy, thuốc điều trị HIV của hãng. CANARX chưa phản hồi về vụ kiện. Gilead cho biết hành động pháp lý nhằm bảo vệ bệnh nhân và chuỗi cung ứng dược phẩm tại Mỹ, đồng thời ủng hộ việc chính phủ xử lý những hành vi có thể gây nguy hiểm cho bệnh nhân.
Các cáo buộc hình sự hiện vẫn phải được xem xét qua thủ tục tư pháp. Hồ sơ điều tra chưa nêu tên các loại thuốc liên quan, trong khi CANARX bác bỏ cáo buộc đối với các lãnh đạo. Vụ án hình sự và vụ kiện dân sự của Gilead được tiến hành riêng rẽ; tình tiết cụ thể và các vấn đề pháp lý trong từng vụ vẫn đang chờ được làm rõ.