Giá diesel tại Mỹ đã ghi nhận mức tăng theo năm lớn nhất trong lịch sử dữ liệu, đưa chi phí nhiên liệu trở lại tâm điểm tranh luận về lạm phát. Mike McGlone, chiến lược gia hàng hóa cấp cao tại Bloomberg Intelligence, cho biết giá diesel hiện quanh 6,50 USD/gallon có nhiều điểm tương đồng với bối cảnh năm 2008, khi giá xăng tăng lên 4 USD/gallon. Khi đó, giá nhiên liệu đạt đỉnh rồi kéo theo sự suy giảm rõ rệt của nhu cầu.
Đà tăng lần này không chỉ làm chi phí vận tải và chi phí hoạt động của doanh nghiệp cao hơn, mà còn có thể ảnh hưởng đến cách Fed đánh giá lạm phát và lộ trình lãi suất. Nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức cao trong và sau mùa đông, các chỉ số lạm phát chung có thể mất nhiều thời gian hơn để hạ nhiệt, đồng thời buộc thị trường điều chỉnh kỳ vọng về chính sách tiền tệ.
Chỉ số dầu sưởi tăng 150% trong 12 tháng
Các dữ liệu liên quan cho thấy chỉ số dầu sưởi Bloomberg đã tăng 150% trong 12 tháng qua, mức tăng theo năm lớn nhất kể từ khi chỉ số được thiết lập vào năm 1987. McGlone so sánh diễn biến diesel hiện nay với thị trường xăng năm 2008 và lưu ý rằng sau khi giá nhiên liệu tăng mạnh khi đó, người tiêu dùng và doanh nghiệp bắt đầu cắt giảm sử dụng. Nhu cầu suy yếu sau đó góp phần đẩy giá đi xuống.
Ông cho rằng thị trường hiện nay cũng có thể xuất hiện hiện tượng “phá hủy nhu cầu”, khi giá nhiên liệu tăng kéo dài buộc các hộ gia đình, doanh nghiệp vận tải và những nhóm sử dụng nhiên liệu khác phải giảm tiêu thụ. Tuy nhiên, việc giá hiện tại có lặp lại quỹ đạo năm 2008 hay không vẫn phụ thuộc vào khả năng các hạn chế nguồn cung được tháo gỡ và tốc độ chi phí cao làm suy yếu nhu cầu thực tế.
Chi phí nhiên liệu khiến bài toán chính sách của Fed khó hơn
Giá diesel và dầu sưởi tác động trực tiếp đến các chỉ số lạm phát chung. Với Fed, việc giá nhiên liệu tăng cao trong mùa đông có thể khiến lạm phát duy trì tương đối dai dẳng trong những tháng tới. Các nhà hoạch định chính sách đồng thời phải cân nhắc những quan điểm ủng hộ việc tiếp tục thắt chặt trong nội bộ ủy ban và các dấu hiệu cho thấy thị trường lao động đang dần ổn định.
Chủ tịch Fed Cleveland Beth Hammack trước đó cũng cho biết nhiều hộ gia đình đã điều chỉnh cơ cấu chi tiêu, chẳng hạn chuyển từ thịt bò bít tết sang xúc xích, các loại đậu và những thực phẩm có giá thấp hơn. Nếu chi phí nhiên liệu, thực phẩm và vận tải tiếp tục tăng, dư địa để các hộ gia đình cắt giảm thêm chi tiêu có thể thu hẹp.
Kỳ vọng lạm phát của doanh nghiệp cũng đang tăng. Khảo sát của Fed Atlanta cho thấy doanh nghiệp thường đồng thời theo dõi nhiều tín hiệu chi phí, gồm tiền lương, vận tải, nguyên vật liệu và giá bán. Nếu kỳ vọng của doanh nghiệp tăng cùng giá diesel, họ có thể có xu hướng chuyển phần chi phí cao hơn sang khách hàng, khiến Fed khó kiểm soát lạm phát hơn.
Vận tải, nông nghiệp và sản xuất chịu áp lực lan truyền
Giá diesel tăng sẽ truyền qua chuỗi logistics, ảnh hưởng đến vận tải hàng hóa, nông nghiệp và sản xuất. Các doanh nghiệp vận tải phải gánh chi phí nhiên liệu cao hơn, trong khi hoạt động sản xuất và vận chuyển nông sản cũng chịu tác động. Các nhà sản xuất sẽ phải đánh giá lại chi phí giao nguyên vật liệu và vận chuyển thành phẩm. Với mức độ nhạy cảm cao trước giá năng lượng và vận tải, những ngành này cuối cùng có thể phản ánh chi phí tăng vào giá hàng hóa hoặc lợi nhuận doanh nghiệp.
Thị trường hiện cũng chờ số liệu lạm phát dựa trên chỉ số chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) sắp được công bố. Nếu đà tăng của diesel đã lan sang giá vận tải, thực phẩm và hàng công nghiệp, số liệu PCE có thể cung cấp thêm cơ sở để đánh giá liệu Fed có cần duy trì chính sách tương đối thắt chặt hay không. Ngược lại, nếu nhu cầu hạ nhiệt nhanh, giá nhiên liệu có thể giảm theo kịch bản tương tự năm 2008.
Đối với thị trường cổ phiếu, trái phiếu và tài sản tiền mã hóa, vấn đề không chỉ nằm ở mức giá diesel tuyệt đối mà còn ở khả năng giá nhiên liệu cao tiếp tục đẩy kỳ vọng lạm phát và lãi suất lên. Thị trường vẫn cần theo dõi liệu các hạn chế nguồn cung có giảm bớt hay không, cũng như người tiêu dùng và doanh nghiệp sẽ cắt giảm nhu cầu đến mức nào khi chi phí nhiên liệu tăng.