Vào thứ Tư tuần này (21 tháng 5), dữ liệu mới nhất được công bố bởi chính phủ Nhật Bản cho thấy tăng trưởng xuất khẩu tháng 4 tiếp tục chậm lại, điều bất ngờ đối với thị trường là Nhật Bản đã ghi nhận mức thâm hụt thương mại đáng kể trong tháng đó. Các nhà phân tích cho rằng, chính sách thuế quan cứng rắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tác động trực tiếp đến xuất khẩu của Nhật Bản, là một trong những yếu tố then chốt tạo nên tình hình hiện tại.
Theo dữ liệu của Bộ Tài chính Nhật Bản, xuất khẩu tháng 4 tăng trưởng chỉ 2% so với cùng kỳ, thấp hơn so với dự báo chung của thị trường là 2,5%. Đây là mức yếu nhất kể từ tháng 10 năm 2023 và cũng là mức kém nhất kể từ khi xuất khẩu giảm 1,7% vào tháng 9 năm 2023. Trong khi đó, nhập khẩu tháng 4 giảm 2,2% so với cùng kỳ, ít hơn dự báo ban đầu là 4,5%. Tuy nhiên, "sức mạnh" của nhập khẩu không mang lại thặng dư, mà do xuất khẩu kém, Nhật Bản đã ghi nhận thâm hụt thương mại 1158 tỷ yên trong tháng 4, vượt xa dự đoán của thị trường là thặng dư 2271 tỷ yên.
Các chuyên gia cho biết, nhập khẩu tương đối mạnh có thể liên quan đến mức tăng lương mùa xuân thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng, nhưng điều này không đủ để bù đắp tác động của xuất khẩu suy giảm. Dữ liệu cho thấy xuất khẩu của Nhật Bản sang Mỹ giảm 1,8% so với cùng kỳ, và sang Trung Quốc cũng giảm 0,6%.
Nhìn từ góc độ vĩ mô, sự suy yếu của nền kinh tế Nhật Bản đang dần hiện rõ. Theo thống kê sơ bộ chính thức, GDP thực tế của Nhật Bản trong quý đầu năm nay giảm 0,7% khi tính theo năm, chủ yếu do tiêu dùng tư nhân yếu và tăng trưởng nhu cầu ngoài nước chậm lại.
Một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất tới xuất khẩu chắc chắn là mức thuế cao do chính quyền Trump áp dụng. Hiện tại, Mỹ áp mức thuế lên đến 25% đối với ô tô, thép và nhôm từ Nhật Bản, đồng thời áp dụng mức thuế cơ bản 10% cho hầu hết các đối tác thương mại. Mặc dù vào đầu tháng 4 đã tạm thời tuyên bố hoãn 90 ngày việc áp dụng "thuế qua lại" với hơn 180 quốc gia bao gồm Nhật Bản, nhưng thuế đối với các ngành chủ chốt như ô tô vẫn chưa được hủy bỏ.
Trưởng đoàn đàm phán thương mại Nhật Bản Akazawa Ryo trong tuần này cho biết, Nhật Bản đã đề nghị rõ ràng Mỹ hủy bỏ thuế, đặc biệt là thuế cao đối với ô tô và linh kiện. Ông nhấn mạnh, nếu vấn đề thuế không được giải quyết, Nhật Bản sẽ khó đạt được một thỏa thuận có ý nghĩa thực sự với Mỹ.
Ngành công nghiệp ô tô là trụ cột xuất khẩu chủ lực của Nhật Bản. Theo thống kê hải quan, vào năm 2024, ô tô chiếm 28,3% xuất khẩu của Nhật Bản sang Mỹ. Áp lực thuế không chỉ làm giảm sức cạnh tranh xuất khẩu, mà còn kìm hãm hiệu suất kinh tế tổng thể.
Ngoài ra, trong tháng 4, tỷ giá yên Nhật so với đô la Mỹ mạnh lên, cũng làm giảm thu nhập từ nước ngoài của các nhà xuất khẩu Nhật Bản, càng tăng thêm áp lực cho xuất khẩu sụt giảm. Với nhiều yếu tố bất lợi kết hợp, khả năng xuất khẩu Nhật Bản phục hồi trong ngắn hạn vẫn còn nhiều bất định.
