Sau bầu cử giữa nhiệm kỳ, Đảng Dân chủ chuẩn bị thách thức chính sách thuế quan của Donald Trump trong Quốc hội khóa mới bằng cả lập pháp lẫn điều tra. Thuế áp lên hàng hóa Canada có thể là mục tiêu đầu tiên. Tuy nhiên, quy tắc nghị sự tại Thượng viện và quyền phủ quyết của tổng thống khiến việc nhanh chóng bãi bỏ thuế quan chỉ bằng luật khó thành hiện thực, ngay cả khi đảng này nắm lợi thế tại Quốc hội.
Đảng Dân chủ gắn thuế quan với chi phí sinh hoạt tăng cao và đưa vấn đề này vào chiến dịch tranh cử. Khi Quốc hội khóa mới khai mạc, các nghị sĩ trong đảng dự định trình một loạt dự luật trong 100 giờ đầu tiên, đồng thời điều tra quy trình phê duyệt miễn thuế. Những động thái này có thể làm gia tăng sức ép pháp lý và chính trị đối với chính sách thuế quan.
Thuế với hàng hóa Canada có thể là mục tiêu đầu tiên
Thượng nghị sĩ đắc cử Abdul El-Sayed, đảng viên Dân chủ bang Michigan, nói chấm dứt cuộc chiến thương mại của Trump với Canada là việc đảng cần làm ngay. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries cũng xếp việc bãi bỏ thuế quan vào nhóm ưu tiên. Ông từng kêu gọi khôi phục quyền quyết định thuế quan cho Quốc hội, cho rằng các mức thuế của Trump làm tăng chi phí sinh hoạt của người Mỹ. Nếu trở thành Chủ tịch Hạ viện, ông có thể thúc đẩy các dự luật liên quan được đưa ra thảo luận và biểu quyết.
Thượng nghị sĩ Ron Wyden của bang Oregon, người được dự kiến sẽ giữ chức Chủ tịch Ủy ban Tài chính Thượng viện, cho biết Đảng Dân chủ sẽ tiếp tục thúc đẩy để Quốc hội có tiếng nói cuối cùng về thuế quan. Ông gọi việc dỡ bỏ thuế đối với Canada là ưu tiên rõ ràng, vì thuế làm tăng giá cả và ảnh hưởng đến các cộng đồng ở cả hai bên biên giới. Đảng Dân chủ cũng có thể tìm cách hạn chế quyền đơn phương mở rộng thuế quan của các tổng thống trong tương lai.
Điều tra miễn thuế và kiện tụng cùng gây sức ép
Ngày 28/10, Hạ nghị sĩ Jamie Raskin của bang Maryland, thành viên cấp cao nhất của Đảng Dân chủ tại Ủy ban Tư pháp Hạ viện, yêu cầu Trump cung cấp hồ sơ liên quan đến các trường hợp miễn thuế quan. Raskin đặt câu hỏi liệu quyền miễn thuế có được dùng để ưu đãi một số ngành nhất định hay không, đồng thời lưu ý lãnh đạo các doanh nghiệp liên quan từng tặng quà cho tổng thống. Cuộc điều tra tiếp nối những chỉ trích trong chiến dịch tranh cử của Đảng Dân chủ về chi phí thuế quan và khả năng ưu đãi lợi ích riêng.
Chính sách thuế quan của chính quyền cũng đang đối mặt với nhiều vụ kiện. Một vụ kiện được nộp ngày 20/10 nhằm vào quyết định của Trump viện dẫn luật thời Đại Suy thoái để áp thuế 50% lên nhiều loại hàng hóa Canada. Một vụ kiện khác cáo buộc chính phủ tìm cách tái lập các mức thuế được gọi là thuế “Ngày Giải phóng”. Tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết các mức thuế liên quan là bất hợp pháp; chính phủ sau đó được yêu cầu hoàn trả 166 tỷ USD tiền thuế đã thu theo chính sách này.
Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội quyền đánh thuế, dù Quốc hội từ lâu đã thông qua luật để chuyển giao một phần thẩm quyền cho nhánh hành pháp. Đảng Dân chủ cho rằng Trump đã sử dụng quyền áp thuế vượt quá phạm vi phù hợp và muốn Quốc hội nắm lại nhiều quyền quyết định hơn.
Ngưỡng biểu quyết và quyền phủ quyết cản trở dự luật
Đảng Dân chủ đạt kết quả đáng kể trong bầu cử nhưng vẫn chưa có 60 phiếu tại Thượng viện, mức cần thiết để dễ dàng vượt qua thủ tục cản trở nghị sự. Ngay cả khi một dự luật được Quốc hội thông qua, Trump vẫn có thể phủ quyết. Muốn bác bỏ quyền phủ quyết, cả Hạ viện và Thượng viện đều cần đa số hai phần ba, đồng nghĩa Đảng Dân chủ phải thuyết phục được các nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ.
Ngay cả khi chưa thể đưa dự luật thành luật ngay lập tức, Đảng Dân chủ vẫn có thể thúc đẩy biểu quyết để định hình vấn đề tranh luận trước cuộc bầu cử năm 2028. Kit Johnson, quản lý thuế cấp cao thuộc nhóm Hải quan và Thương mại Quốc tế của BDO, cho biết Quốc hội cũng có thể cân nhắc đưa các điều khoản liên quan vào những dự luật bắt buộc phải thông qua hoặc đàm phán với chính phủ.
Trump từng nói sẽ dùng quyền phủ quyết để buộc Đảng Dân chủ quay lại bàn đàm phán, nhưng sau bầu cử ông tiếp tục giữ lập trường cứng rắn về thuế quan. Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với phóng viên CNBC Eamon Javers, Trump nói nếu thuế quan bị bãi bỏ, 3.000 nhà máy đang được xây dựng sẽ phải dừng hoạt động. Ông mô tả thuế quan vừa là công cụ đàm phán vừa là nguồn thu của chính phủ, đồng thời khẳng định người Mỹ không phải là bên gánh chịu khoản thuế này.
Số liệu về chi phí và nguồn thu thuế quan gây tranh luận
Thuế quan do các nhà nhập khẩu tại Mỹ nộp. Tổ chức Tax Foundation ước tính chính sách thuế quan của Trump làm hộ gia đình Mỹ trung bình phải chịu thêm 820 USD tiền thuế trong năm 2026. Mô hình ngân sách của Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania ước tính thuế quan thu về khoảng 300 tỷ USD từ tháng 1/2025 đến tháng 7/2026, thấp hơn nhiều so với mức khoảng 1.200 tỷ USD cần có để phát khoản “cổ tức” 5.000 USD cho mỗi người trưởng thành Mỹ mà Trump từng đề xuất trước bầu cử.
Khoảng 138 tỷ USD đã được hoàn trả sau phán quyết tháng 2 của Tòa án Tối cao, trong khi gần 20 tỷ USD vẫn đang chờ hoàn tiền. Khảo sát cử tri của CNBC cho thấy trong số người được hỏi ngày 3/11, 65% cho rằng thuế quan gây hại cho kinh tế Mỹ, còn 22% nhận định chính sách này có lợi.
Chưa rõ các nghị sĩ Cộng hòa có ủng hộ nỗ lực bãi bỏ thuế quan của Đảng Dân chủ hay không. Một số nghị sĩ Cộng hòa từng phản đối thuế trong chiến dịch tranh cử và đang chịu sức ép từ cử tri, những người liên hệ lạm phát với thuế quan và cuộc chiến tại Iran. Khi đảng này điều chỉnh lập trường trước bầu cử năm 2028, việc các nghị sĩ từng ủng hộ thương mại tự do có tiếp tục hậu thuẫn chính sách bảo hộ của Trump hay không sẽ ảnh hưởng đến khả năng thay đổi thuế quan.