Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến gặp lãnh đạo các nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) vào thứ Ba tuần tới tại New York, bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, để thảo luận kế hoạch sau cuộc chiến với Iran. Cuộc gặp diễn ra khi nỗ lực của Washington nhằm nối lại đàm phán ngừng bắn đang gặp trở ngại, còn các cuộc tấn công gần đây của Iran và lực lượng Houthi đồng minh nhằm vào khu vực Vùng Vịnh đã ảnh hưởng đến xuất khẩu năng lượng và làm thị trường dầu thô biến động.
Trump muốn bàn về kế hoạch hậu chiến
Các thành viên GCC dự kiến tham dự gồm Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Bahrain, Kuwait và Oman. Bộ Ngoại giao Mỹ đã gửi lời mời sơ bộ hôm thứ Tư. Danh sách tham dự cũng có thể được mở rộng sang lãnh đạo các quốc gia Arab và Hồi giáo khác.
Trọng tâm cuộc họp sẽ là chiến lược hậu chiến do Mỹ đề xuất. Trump và nhóm cố vấn cấp cao đang xây dựng kế hoạch cho “ngày thứ hai sau chiến tranh”, nhưng phương án này được cho là chỉ hoàn tất sau cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ vào tháng 11. Hiện chưa rõ Washington muốn các nước vùng Vịnh và Iran đảm nhận những trách nhiệm cụ thể nào, cũng như khi nào các cuộc đàm phán ngừng bắn có thể được nối lại.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng muốn gặp Trump tại New York, song hai bên đến nay chưa chốt được lịch cụ thể. Hôm thứ Tư, khi đến bang North Carolina, Trump cho biết Iran đã liên hệ trực tiếp với Mỹ và muốn đạt thỏa thuận. Ông nói Iran “muốn đạt một thỏa thuận” và cho rằng cuộc chiến có thể đã gần kết thúc, nhưng nội dung cụ thể của các cuộc tiếp xúc này chưa được công bố.
Đường ống Saudi bị hư hại, vận chuyển năng lượng chịu sức ép
Trong lúc hoạt động ngoại giao được đẩy mạnh, các quốc gia vùng Vịnh vẫn phải gánh chịu chi phí kinh tế từ xung đột. Saudi Arabia đã đóng tuyến đường ống dẫn dầu Đông - Tây sau khi một cơ sở bị hư hại trong một vụ tấn công bằng máy bay không người lái. Tuyến đường ống này vận chuyển dầu thô từ các mỏ ở miền Đông Saudi Arabia đến cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, tạo ra một hành lang quan trọng giúp tránh eo biển Hormuz.
Giá dầu thô tăng trong một thời gian ngắn hôm thứ Tư do lo ngại nguồn cung bị gián đoạn, trước khi giảm trở lại sau khi Saudi Arabia được cho là đã sắp xếp chuyển thêm dầu qua cảng Sohar của Oman. Hoạt động này sử dụng hình thức chuyển dầu giữa hai tàu, qua đó phần nào giảm bớt lo ngại về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung kéo dài. Dầu Brent giảm về 105,8 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ giảm 0,22%, xuống 102,14 USD/thùng.
Tuy nhiên, việc điều chỉnh tuyến vận chuyển chưa loại bỏ rủi ro nguồn cung. Nếu đường ống Đông - Tây không thể được khôi phục trong vài ngày, lượng dầu tại các đầu mối xuất khẩu của Saudi Arabia có thể dần suy giảm. Michael Feller, chiến lược gia trưởng tại Geopolitical Strategy, cho rằng sửa chữa tuyến đường ống sẽ là một phương án giúp giảm sức ép lên thị trường, nhưng thời gian khôi phục sẽ tác động trực tiếp đến năng lực xuất khẩu.
Khả năng lưu thông qua eo biển Hormuz vẫn là biến số chính
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres hôm thứ Tư một lần nữa kêu gọi các bên hạ nhiệt căng thẳng, thúc đẩy giải quyết tranh chấp bằng con đường ngoại giao và khôi phục quyền tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Đây là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới. Bất kỳ sự cố an ninh kéo dài nào cũng có thể khiến tàu phải đi vòng lâu hơn, làm tăng chi phí vận tải và khuếch đại biến động giá dầu.
Feller cho rằng Iran có thể cân nhắc lại việc đàm phán sau cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ. Tuy nhiên, nếu Tehran tiếp tục không muốn tiếp xúc qua kênh ngoại giao, xung đột có thể kéo dài hơn. Ông đưa ra khả năng chiến tranh tiếp diễn đến cuối năm 2028 hoặc lâu hơn. Nhận định này vẫn phụ thuộc vào các cuộc đàm phán tiếp theo, diễn biến quân sự và việc khôi phục hoạt động vận chuyển năng lượng; hiện chưa có kế hoạch rõ ràng nào xác nhận thời điểm xung đột kết thúc.
Đối với thị trường, việc cuộc gặp giữa Trump và lãnh đạo các nước vùng Vịnh có tạo ra một cơ chế ngừng bắn hoặc khuôn khổ hậu chiến cụ thể hay không sẽ tác động đến nguồn cung dầu thô, phí bảo hiểm hàng hải và hoạt động xuất khẩu năng lượng trong khu vực. Trước mắt, tiến độ sửa chữa đường ống Saudi, tình trạng lưu thông qua eo biển Hormuz và khả năng Mỹ - Iran nối lại đàm phán chính thức vẫn là những biến số được các nhà đầu tư và giới giao dịch năng lượng theo dõi sát sao.