Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc hạn chế xuất khẩu diesel nhằm ứng phó với áp lực chính trị từ giá nhiên liệu tăng cao. Tuy nhiên, ngành dầu mỏ Mỹ cảnh báo lệnh hạn chế có thể làm gián đoạn hoạt động lọc dầu và nguồn cung sản phẩm tinh chế. Biện pháp này có thể chỉ giúp giá giảm trong thời gian ngắn tại một số khu vực, trong khi làm tăng chi phí xăng, diesel và gây thêm sức ép cho thị trường nhiên liệu toàn cầu.
Trong chuyến công tác tại New York để dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc trong tuần này, ông Trump cho biết Mỹ đang sản xuất lượng diesel lớn và đã yêu cầu nhóm chính sách nghiên cứu phương án dừng xuất khẩu. Mike Sommers, Tổng giám đốc Viện Dầu khí Mỹ (API), cảnh báo hạn chế xuất khẩu năng lượng sẽ làm trầm trọng thêm các vấn đề trong khâu lọc dầu, cuối cùng khiến người tiêu dùng phải trả chi phí cao hơn. Theo ông, tăng nguồn cung và nâng khả năng điều phối linh hoạt trên thị trường sẽ hiệu quả hơn việc áp dụng thêm các hạn chế xuất khẩu.
Cổ phiếu nhà lọc dầu giảm, phạm vi lệnh hạn chế chưa rõ
Cổ phiếu Valero Energy, Marathon Petroleum và Phillips 66 giảm trong phiên thứ Tư, sau khi thị trường tiếp nhận thông tin chính phủ Mỹ có thể áp dụng lệnh cấm xuất khẩu diesel trong 90 ngày.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright sau đó cho biết chính phủ mới đang nghiên cứu các giới hạn xuất khẩu, chưa quyết định áp dụng lệnh cấm toàn diện. Trước đây, ông Wright từng là CEO của công ty dịch vụ dầu mỏ Liberty Energy. Ông nói chính phủ muốn tránh một chính sách “áp dụng đồng loạt”, bởi hệ thống lọc dầu phụ thuộc vào cơ cấu sản phẩm phức tạp, chênh lệch cung cầu giữa các khu vực và mạng lưới logistics.
Ông Wright từng giải thích rằng nếu dòng chảy sản phẩm dầu tinh chế bị hạn chế, các nhà máy lọc dầu Mỹ có thể giảm sản lượng tổng thể. Khi các bồn chứa dần đầy, nhà máy có thể đồng thời cắt giảm sản xuất xăng và các sản phẩm khác, khiến nguồn cung trên thị trường giảm xuống.
Một số khu vực có thể được hưởng lợi ngắn hạn
Một lãnh đạo ngành dầu mỏ nói với người dẫn chương trình Brian Sullivan rằng lệnh cấm xuất khẩu diesel có thể khiến giá nhiên liệu tăng khoảng 30 cent mỗi gallon. Patrick De Haan, trưởng bộ phận phân tích dầu mỏ tại GasBuddy, nhận định giá xăng Mỹ có thể tiến gần mức cao kỷ lục nếu lệnh cấm được áp dụng.
Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy và từng là cố vấn năng lượng cho Tổng thống George W. Bush, cho rằng khu vực ven Vịnh Mexico và các vùng hạ nguồn tại Trung Tây Mỹ có thể ghi nhận giá giảm trong giai đoạn đầu. Đây là những nơi có năng lực lọc dầu lớn; khi xuất khẩu giảm, một phần sản phẩm sẽ được giữ lại cho thị trường nội địa.
Tuy nhiên, khu vực Đông Bắc Mỹ phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn nhập khẩu nên khó nhận được mức hỗ trợ tương tự. Ông McNally cho biết đợt giảm giá ban đầu có thể nhanh chóng biến mất khi các nhà lọc dầu hạ sản lượng. Sau đó, giá trong nước thậm chí có thể cao hơn so với kịch bản không áp dụng lệnh cấm, đồng thời đẩy giá nhiên liệu trên thị trường quốc tế lên cao.
Mỹ và châu Âu hiện có hoạt động trao đổi sản phẩm dầu tinh chế: Mỹ xuất khẩu diesel sang châu Âu, còn châu Âu cung cấp xăng cho thị trường Mỹ. Nếu Washington hạn chế xuất khẩu diesel, các đối tác thương mại có thể đưa ra biện pháp đáp trả, trong đó có khả năng hạn chế xuất khẩu xăng sang Mỹ. Với Đông Bắc Mỹ, nơi phụ thuộc tương đối lớn vào nguồn cung bên ngoài, thay đổi này có thể khiến thị trường tiếp tục thắt chặt.
Giá diesel bình quân tăng gần 3 USD trong một năm
Giá diesel đang trở thành một trong những áp lực lớn đối với chính phủ Mỹ. Dữ liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) cho thấy giá diesel bình quân trên toàn quốc đạt 6,52 USD mỗi gallon tính đến ngày 23/9, cao hơn gần 3 USD so với cùng kỳ năm 2025. Giá xăng bình quân đạt 4,47 USD mỗi gallon, tăng 1,30 USD so với một năm trước.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Chuck Grassley của bang Iowa kêu gọi Nhà Trắng áp dụng lệnh cấm vận diesel vào cuối tuần này. Iowa là một bang nông nghiệp quan trọng của Mỹ, trong đó hoạt động sản xuất phụ thuộc nhiều vào diesel. Cuộc đua vào Thượng viện tại bang này cũng đang diễn ra gay gắt, khiến giá diesel tăng đồng thời trở thành áp lực đối với chi phí của nông dân và môi trường chính trị địa phương.
Ông McNally mô tả sức ép thúc đẩy lệnh hạn chế hiện nay là phản ứng căng thẳng trước mùa bầu cử. Bầu cử giữa kỳ của Mỹ dự kiến diễn ra vào tháng 11, và khả năng kéo giá nhiên liệu xuống đã trở thành một trong những lý do được các nghị sĩ Cộng hòa viện dẫn để yêu cầu chính phủ hành động.
Nguồn cung toàn cầu chịu thêm sức ép từ Nga
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Nhà Trắng đang đánh giá liệu lệnh cấm xuất khẩu toàn phần hoặc một phần có phù hợp với năng lực lọc dầu tổng thể của Mỹ hay không. Chính phủ cũng xem xét liệu các biện pháp này có thể tạo ra hiệu quả thực tế. Một quan chức Nhà Trắng cho biết ông Trump muốn giảm giá tại các trạm xăng và đang đánh giá mọi phương án.
Một yếu tố quan trọng phía sau tình trạng thiếu diesel trên toàn cầu là việc Nga tạm dừng xuất khẩu diesel sau các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở lọc dầu của nước này. Trước đó, Nga là nguồn cung diesel lớn thứ hai thế giới. Việc xuất khẩu của Nga giảm đã rút một lượng đáng kể nguồn cung khỏi thị trường quốc tế. Nếu Mỹ tiếp tục hạn chế xuất khẩu, thị trường có thể đồng thời mất đi nguồn cung từ hai nhà cung cấp quan trọng.
Chính quyền ông Trump vẫn chưa chốt chính sách cuối cùng. Các phương án đang được cân nhắc gồm lệnh cấm toàn diện, hạn chế một phần hoặc điều tiết nguồn cung thông qua việc tự nguyện cắt giảm xuất khẩu. Đối với thị trường, những yếu tố cần theo dõi là phạm vi chính sách của Nhà Trắng, thời hạn áp dụng, phản ứng của các nhà máy lọc dầu Mỹ và động thái từ các đối tác thương mại.