สำนักงานโครงการวิจัยขั้นสูงด้านกลาโหมสหรัฐฯ (DARPA) กำลังพัฒนาแนวทางใช้ปัญญาประดิษฐ์ตรวจหาจุดอ่อนที่ซ่อนอยู่ในกติกาของตลาดอิเล็กทรอนิกส์ในสหรัฐฯ และเสนอวิธีแก้ไขก่อนที่ผู้ไม่หวังดีจะนำไปใช้ โครงการครอบคลุมตลาดหุ้น พันธบัตร พลังงาน และทรัพยากรคลาวด์ โดยมุ่งตรวจสอบช่องโหว่ของกลไกตลาดที่อาจถูกใช้สร้างความปั่นป่วน สร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจ หรือกระทบต่อการสนับสนุนภารกิจทางทหาร ไม่ใช่การเจาะระบบหรือขโมยข้อมูลแบบทั่วไป
โครงการ IMR มุ่งตรวจหาจุดอ่อนในกติกาตลาด
DARPA ตั้งชื่อโครงการนี้ว่า Intrinsic Market Resilience (IMR) โดยมองว่าตลาดอิเล็กทรอนิกส์ช่วยให้การซื้อขายมีประสิทธิภาพและรวดเร็วขึ้น แต่ความเชื่อมโยงระหว่างตลาดที่แน่นแฟ้นขึ้นก็เปิดทางให้ผลกระทบจากความขัดข้องแพร่กระจายได้กว้างกว่าเดิม เมื่อจำนวนตลาดและผู้เข้าร่วมเพิ่มขึ้น ข้อบกพร่องในกลไกเพียงจุดเดียวอาจส่งผลต่อระบบส่วนอื่น ขณะเดียวกัน เทคโนโลยีใหม่อย่าง AI ก็ช่วยลดอุปสรรคในการลงมือก่อกวนของผู้ไม่หวังดี
Matthew Wilding ผู้จัดการโครงการ IMR ระบุว่า ความก้าวหน้าด้านการให้เหตุผลอัตโนมัติและ AI เปิดโอกาสให้พัฒนาระบบป้องกันรูปแบบใหม่ แต่เทคโนโลยีเดียวกันก็อาจถูกนำไปใช้โจมตีได้ โครงการจึงต้องการใช้เครื่องมือเหล่านี้วิเคราะห์การออกแบบตลาด ค้นหากรณีตัวอย่างที่อาจทำให้ระบบล้มเหลว และเสนอแนวทางปรับปรุง แทนที่จะทดสอบระบบในภาพรวมเพียงอย่างเดียว
ตลาดพลังงานแคลิฟอร์เนียและเหตุการณ์ปี 2010 เป็นกรณีศึกษา
เอกสารโครงการของ DARPA ยกเหตุการณ์ในอดีตสองกรณีเป็นตัวอย่าง ช่วงต้นทศวรรษ 2000 ตลาดพลังงานแคลิฟอร์เนียซึ่งเพิ่งผ่านการเปิดเสรีมีกลไกบางส่วนที่เปิดช่องให้ผู้ค้าฉวยประโยชน์ ความปั่นป่วนที่เกิดขึ้นมีรายงานว่าก่อความเสียหายราว 40,000–45,000 ล้านดอลลาร์ DARPA ระบุว่าในเวลานั้นรัฐบาลกลางต้องอาศัยอำนาจตามกฎหมาย Defense Production Act เพื่อให้สถานที่ปฏิบัติงานของกองทัพได้รับก๊าซธรรมชาติ เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่าการบิดเบือนกลไกตลาดอาจส่งผลไกลกว่าความเสียหายทางธุรกิจ และกระทบต่อความพร้อมทางทหารได้
อีกกรณีคือเหตุการณ์ “แฟลชแครช” ในตลาดหุ้นสหรัฐฯ ปี 2010 ซึ่งตลาดดิ่งลงอย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่กี่นาที ผู้ตรวจสอบสรุปภายหลังว่าเหตุการณ์ส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมซื้อขายที่บิดเบือนของบุคคลรายหนึ่ง รวมถึงปัจจัยปัญหาอื่น ๆ ด้วย DARPA ระบุว่าคำสั่งขายดังกล่าวอาศัยกลไกเฉพาะในการออกแบบตลาด ทำให้ส่งผลได้โดยไม่ต้องเกิดการซื้อขายจริง และแทบไม่มีต้นทุนสำหรับผู้ลงมือ ช่องโหว่ที่เกี่ยวข้องจำนวนหนึ่งได้รับการแก้ไขแล้วหลังเกิดเหตุ
ใช้โมเดลภาษาขนาดใหญ่แปลงกติกาเป็นแบบจำลอง
DARPA ต้องการให้ผู้เข้าร่วมโครงการใช้โมเดลภาษาขนาดใหญ่แปลงเอกสารกำกับดูแลและข้อกำหนดทางเทคนิคให้เป็นแบบจำลองคอมพิวเตอร์ เพื่อแสดงให้เห็นว่าตลาดทำงานอย่างไรและตลาดต่าง ๆ เชื่อมโยงกันแบบใด เป้าหมายหนึ่งคือการค้นหาจุดอ่อนในการออกแบบตลาดหุ้นออนไลน์ในสหรัฐฯ พร้อมเสนอแนวทางแก้ไข เพื่อลดโอกาสที่ผู้อื่นจะนำข้อบกพร่องของตลาดไปใช้
หากแบบจำลองไม่สามารถยืนยันได้ว่าตลาดผ่านเกณฑ์ความทนทานที่กำหนด โครงการต้องการให้ระบบสร้างตัวอย่างสถานการณ์ที่ทำให้ตลาดล้มเหลวอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อช่วยให้นักวิเคราะห์ระบุต้นตอและศึกษาวิธีแก้ไข Wilding กล่าวว่า ทีมงานไม่เพียงต้องการทดสอบว่าตลาดมีความน่าเชื่อถือหรือไม่ แต่ต้องวิเคราะห์ด้วยว่าตลาดทนทานต่อความเสี่ยงด้านใด มีจุดอ่อนตรงไหน และควรปรับปรุงอย่างไร
เน้นการก่อกวนตลาด ไม่ใช่การทำผิดเพื่อแสวงกำไร
DARPA ชี้ว่า IMR ไม่ได้มุ่งตรวจจับการปั่นตลาดเพื่อแสวงหากำไร ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่หน่วยงานกำกับดูแลมักติดตาม โครงการให้ความสำคัญกับผู้ที่มีเป้าหมายสร้างความปั่นป่วน ความเสียหายทางเศรษฐกิจ หรือความไม่มั่นคง รวมถึงช่องว่างที่อาจยังมีอยู่ในกฎหมายและมาตรการกำกับดูแล
โครงการนี้สะท้อนความกังวลด้านความมั่นคงแห่งชาติของสหรัฐฯ ต่อความเสี่ยงในโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล การโจมตีในอนาคตอาจไม่จำเป็นต้องอยู่ในรูปแบบปฏิบัติการทางทหารแบบดั้งเดิม แต่อาจสร้างผลกระทบผ่านการใช้จุดอ่อนของระบบดิจิทัล ห่วงโซ่อุปทาน หรือตลาด สำหรับตลาดการเงิน DARPA ต้องการใช้แบบจำลองช่วยเปิดเผยความเสี่ยงที่ฝังอยู่ในกลไกตลาด ส่วนการออกแบบตลาดใดจำเป็นต้องปรับแก้ยังต้องรอการวิเคราะห์และตรวจสอบในขั้นต่อไป