Lợi nhuận doanh nghiệp Mỹ lập kỷ lục, nhưng nguồn thu thuế thu nhập doanh nghiệp liên bang lại giảm mạnh. Theo phân tích của Viện Nghiên cứu Thuế và Chính sách Kinh tế (ITEP), 706 doanh nghiệp có lãi năm ngoái nộp thuế liên bang hiện hành bình quân tương đương 10,4% lợi nhuận, thấp hơn mức thuế suất luật định 21%; trong đó, 114 doanh nghiệp không nộp khoản thuế này. ITEP cho rằng tác động lớn đến ngân sách không chỉ đến từ các công ty không nộp thuế, mà còn từ nhiều doanh nghiệp sử dụng ưu đãi để giảm nghĩa vụ thuế.
Dữ liệu Bộ Tài chính Mỹ cho thấy thu thuế thu nhập doanh nghiệp trong năm tài khóa kết thúc ngày 30/9 đạt khoảng 381 tỷ USD, giảm khoảng 15%, tương đương 70 tỷ USD so với năm trước. Trong khi đó, ITEP ước tính 706 công ty trong báo cáo đã tiết kiệm tổng cộng 198 tỷ USD nhờ các ưu đãi thuế doanh nghiệp năm ngoái. Đà giảm nguồn thu diễn ra trong lúc thâm hụt liên bang chịu áp lực, khiến quy mô và hiệu quả của các ưu đãi trở thành chủ đề tranh luận.
114 doanh nghiệp không nộp thuế liên bang hiện hành
ITEP tính toán thuế suất dựa trên báo cáo tài chính thường niên mà các doanh nghiệp nộp cho Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), thay vì dữ liệu của Sở Thuế vụ Mỹ (IRS), vốn được cập nhật chậm hơn. Báo cáo cho biết hơn 700 doanh nghiệp có lãi nộp thuế liên bang hiện hành bình quân bằng 10,4% lợi nhuận năm ngoái, chưa bằng một nửa mức thuế suất 21%. Hơn 250 doanh nghiệp có thuế suất thực tế dưới 7%.
Tesla, Walt Disney, United Airlines và DoorDash nằm trong số 114 doanh nghiệp không nộp thuế thu nhập liên bang hiện hành. Tuy nhiên, Matt Gardner, nghiên cứu viên cấp cao của ITEP và là tác giả báo cáo, cho rằng không nên chỉ tập trung vào nhóm này. Nhiều tập đoàn lớn vẫn nộp thuế nhưng chịu mức thấp hơn quy định; tổng số thuế được giảm của nhóm này mới là phần có tác động lớn hơn đến ngân sách liên bang.
Gardner nhận định lợi nhuận tập trung ở một số ít doanh nghiệp lớn. Vì vậy, khi các công ty này chịu thuế suất thực tế dưới 21%, khoản thu bị giảm có thể ảnh hưởng đáng kể đến nguồn thu thuế doanh nghiệp. Theo ông, xét về khả năng tài chính của chính phủ liên bang, số thuế mà các doanh nghiệp có lợi nhuận quy mô lớn tiết kiệm nhờ ưu đãi đáng chú ý hơn việc một số công ty không nộp thuế.
Thu thuế giảm trong khi lợi nhuận doanh nghiệp tăng
Số liệu ngân sách hằng tháng của Bộ Tài chính cho thấy thu thuế thu nhập doanh nghiệp trong năm tài khóa kết thúc ngày 30/9 giảm còn khoảng 381 tỷ USD, thấp hơn khoảng 15% so với năm tài khóa trước. Bài viết cũng nêu nguồn thu thuế doanh nghiệp đã giảm tổng cộng hơn 25% kể từ năm 2024.
Trong cùng thời gian, lợi nhuận doanh nghiệp tăng lên mức cao kỷ lục. Tính trong 12 tháng đến giữa năm 2026, lợi nhuận doanh nghiệp Mỹ đạt 4.700 tỷ USD, tăng 17% so với 12 tháng trước đó.
Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) dự báo đạo luật One Big Beautiful Bill Act (OBBBA), do Tổng thống Donald Trump ký ban hành, sẽ làm thâm hụt liên bang tăng 3.400 tỷ USD trong 10 năm tới. Ước tính này gồm 4.500 tỷ USD giảm thu, được bù một phần bởi 1.100 tỷ USD cắt giảm chi tiêu. Việc giảm thuế doanh nghiệp là một phần trong bức tranh ngân sách rộng hơn; tác động của giảm thuế đối với đầu tư và tăng trưởng kinh tế vẫn là vấn đề gây bất đồng.
Chi phí nghiên cứu và khấu hao tạo ra khoản giảm thuế lớn
Ưu đãi thuế doanh nghiệp Mỹ đã tồn tại trước chính quyền hiện tại. Năm 2018, chính quyền Trump hạ thuế suất thu nhập doanh nghiệp liên bang từ 35% xuống 21%. OBBBA được thông qua tháng 7 năm ngoái giữ nguyên mức 21%, duy trì vĩnh viễn một số ưu đãi và bổ sung các chính sách mới. Trong đó có quy định cho phép hạch toán ngay chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) trong nước, cùng khoản khấu hao bổ sung 100% đối với tài sản kinh doanh đủ điều kiện được mua từ tháng 1/2025 trở đi.
Gardner cho biết ưu đãi liên quan đến chi phí R&D và khấu hao là những chính sách doanh nghiệp thường tận dụng nhất. Theo ước tính của ITEP, Alphabet, Microsoft, Amazon và Meta tiết kiệm tổng cộng khoảng 46 tỷ USD nhờ hai nhóm ưu đãi này. Các khoản giảm thuế diễn ra trong lúc các công ty công nghệ xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) quy mô lớn, nhưng báo cáo không kết luận toàn bộ số tiền được giảm thuế đã được dùng cho các khoản đầu tư đó.
Cách Meta kê khai ưu đãi thuế R&D cũng được các nghị sĩ Quốc hội quan tâm. Một số thượng nghị sĩ đặt câu hỏi liệu công ty có phân loại trung tâm dữ liệu AI là các “mô hình thử nghiệm” nhằm đáp ứng điều kiện hưởng tín dụng thuế R&D hay không. Trong tháng này, các thành viên đảng Dân chủ thuộc Ủy ban Tài chính Thượng viện gồm Ron Wyden, Sheldon Whitehouse, Elizabeth Warren, Catherine Cortez Masto, Maggie Hassan, Ben Ray Luján và Peter Welch đã gửi thư cho CEO Meta Mark Zuckerberg, yêu cầu công ty giải thích trước ngày 31/10 cách phân biệt khoản đầu tư xin ưu đãi với chi phí thông thường để trang bị trung tâm dữ liệu.
Trong thư, các nghị sĩ cho rằng tín dụng thuế R&D liên bang có thể hỗ trợ đổi mới và nghiên cứu tiên phong, nhưng việc trợ cấp cho hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu AI có đáp ứng tiêu chí đó hay không cần được xem xét. Meta cho biết đây là một trong những doanh nghiệp đầu tư nhiều nhất vào R&D tại Mỹ, với tổng chi hơn 200 tỷ USD trong 5 năm qua và 57 tỷ USD trong năm ngoái.
Người phát ngôn Meta nói các trung tâm dữ liệu được tối ưu cho AI khác với trung tâm dữ liệu truyền thống, có tính mới và đòi hỏi nhiều hoạt động thử nghiệm. Công ty cho rằng các khoản đầu tư trong nước này thuộc nhóm hoạt động mà Quốc hội muốn khuyến khích khi thiết lập ưu đãi thuế. Tranh luận hiện tập trung vào việc khoản chi nào trong quá trình xây dựng trung tâm dữ liệu đủ điều kiện được hưởng ưu đãi R&D.
Gardner dự đoán doanh nghiệp sẽ tiếp tục tận dụng các ưu đãi khấu hao và R&D, bởi những điều khoản liên quan đã được quy định vĩnh viễn. Theo ông, các ưu đãi sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp và nguồn thu liên bang, trừ khi Quốc hội hoặc chính quyền nhiệm kỳ sau quyết định sửa đổi chính sách.
Tranh luận về tác động của ưu đãi thuế doanh nghiệp
Những người ủng hộ tăng thuế doanh nghiệp cho rằng nguồn thu cao hơn có thể giúp thu hẹp thâm hụt, qua đó giảm lãi suất và tạo điều kiện cho vay vốn cũng như tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, các nhà hoạch định chính sách phản đối tăng thuế cảnh báo gánh nặng thuế doanh nghiệp lớn hơn có thể kìm hãm đầu tư, làm suy yếu sức cạnh tranh của Mỹ trên thị trường toàn cầu và ảnh hưởng đến cơ hội tăng trưởng.
Adam Michel, Giám đốc nghiên cứu chính sách thuế tại Viện Cato, cũng bảo vệ một số ưu đãi. Trong bài viết hồi tháng 4, ông cho biết tín dụng thuế R&D nhận được sự ủng hộ của cả hai đảng trong thời gian dài, kể từ khi được đưa vào Đạo luật Phục hồi Kinh tế năm 1981. Ưu đãi khấu hao giúp giảm thu nhập chịu thuế trong ngắn hạn và cải thiện khả năng đầu tư của doanh nghiệp, nhưng điều đó không đồng nghĩa tổng số thuế danh nghĩa nhất thiết giảm.
Michel cho rằng doanh nghiệp sử dụng các ưu đãi được luật cho phép không mặc nhiên là hành vi sai trái. Những chính sách này có sự ủng hộ liên đảng và có thể thúc đẩy hoạt động đầu tư mà nhà lập pháp muốn khuyến khích. Vì vậy, tranh luận không chỉ xoay quanh doanh nghiệp nào nộp thuế, mà còn là các ưu đãi có thúc đẩy hiệu quả hoạt động R&D và chi tiêu vốn hay không, và liệu lợi ích đó có tương xứng với phần thu ngân sách liên bang bị giảm.