Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Christopher Waller cho biết AI có thể thay đổi cách xử lý thanh toán xuyên biên giới, đồng thời cho phép các tác nhân AI trực tiếp khởi tạo những khoản thanh toán nhỏ giữa người tiêu dùng, doanh nghiệp và máy móc. Công nghệ này có thể giảm chi phí xử lý và cải thiện khâu sàng lọc giao dịch, nhưng cũng đặt ra câu hỏi mới về xác thực danh tính, trách nhiệm và an ninh mạng — những lĩnh vực có thể đòi hỏi quy định hiện hành phải theo kịp.
Waller phát biểu chiều thứ Ba tại hội nghị thanh toán Sibos 2026 ở Miami, do Hiệp hội Viễn thông Tài chính Liên ngân hàng Toàn cầu (SWIFT) tổ chức. Là một trong các thống đốc Fed phụ trách hoạt động thanh toán, ông cho rằng những tiến bộ của mô hình ngôn ngữ lớn và khả năng tự thực hiện tác vụ của AI cần được theo dõi sát, song chính sách và quy trình vận hành cũng cần được phát triển song song.
AI có thể giảm giao dịch hợp pháp bị chặn nhầm
Theo Waller, khả năng nhận biết ngữ cảnh của các mô hình ngôn ngữ lớn có thể giúp cải thiện hệ thống sàng lọc lệnh trừng phạt và chống rửa tiền. Công nghệ này có tiềm năng hỗ trợ các đơn vị thanh toán phát hiện giao dịch bất hợp pháp hiệu quả hơn, đồng thời hạn chế việc chặn nhầm những giao dịch tuân thủ quy định.
Ông cho biết các nghiên cứu đã ghi nhận AI có thể giảm đáng kể cảnh báo sai đối với hoạt động đáng ngờ. Nhờ vậy, các tổ chức có thể dành thêm nguồn lực để điều tra những vụ việc phức tạp, rủi ro cao, trong khi giao dịch hợp pháp ít gặp trở ngại hơn. Với thanh toán xuyên biên giới, độ chính xác của khâu sàng lọc ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ xử lý và cách các tổ chức phân bổ nguồn lực tuân thủ.
Tối ưu hóa tuyến thanh toán cũng là một ứng dụng tiềm năng. Giao dịch xuyên biên giới đòi hỏi cân đối chi phí, tốc độ và độ tin cậy, đồng thời xử lý việc đổi tiền và bố trí thanh khoản. Waller nhận định các tác nhân AI, nếu được cung cấp dữ liệu phù hợp cùng tiêu chí ra quyết định rõ ràng, có thể giải quyết hiệu quả hơn những bài toán tối ưu phức tạp này.
Tác nhân AI làm thay đổi khâu xác thực thanh toán
Waller cho biết tác nhân AI có thể tham gia nhiều hình thức thanh toán: giao dịch bán lẻ do người tiêu dùng khởi tạo, giao dịch do AI thực hiện thay mặt người dùng sau khi được ủy quyền, và thanh toán giữa các doanh nghiệp. Khi hệ thống AI truy vấn cơ sở dữ liệu trực tuyến, chúng cũng có thể phát sinh các khoản thanh toán nhỏ giữa máy với máy.
Những ứng dụng này có thể nâng cao năng suất, nhưng đồng thời làm thay đổi câu hỏi cốt lõi trong xác thực thanh toán. Quy trình truyền thống chủ yếu kiểm tra người mua có phải là người được phép thanh toán hay không. Với giao dịch do tác nhân AI thực hiện, tổ chức còn phải xác minh AI có được người mua ủy quyền hay không, phạm vi ủy quyền đến đâu và ai chịu trách nhiệm khi giao dịch đã hoàn tất.
Theo Waller, cần có những phương thức xác thực mới; rủi ro gian lận và việc phân định trách nhiệm cũng phải được tính đến ngay trong thiết kế hệ thống thanh toán. Trong bài phát biểu, ông không ủng hộ một biện pháp quản lý hay giám sát cụ thể. Thay vào đó, ông cho rằng các khuôn khổ hiện hành, chẳng hạn quy định về trách nhiệm trong thương mại điện tử, có thể được điều chỉnh cho phù hợp với tình huống mới; đồng thời, những cách tiếp cận mới cũng cần được thử nghiệm và hoàn thiện.
Chênh lệch giữa tấn công và phòng thủ mạng
Waller nhận định AI có thể làm gia tăng số lượng và mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, và những lo ngại này có cơ sở. Các đơn vị thanh toán cũng có thể dùng AI để phòng vệ, nhưng tương quan giữa hai bên không cân xứng: kẻ tấn công chỉ cần tìm được một lỗ hổng trọng yếu, trong khi nhà vận hành hệ thống và nhà cung cấp dịch vụ phải bảo vệ một mạng lưới rộng lớn gồm nhiều hệ thống và dịch vụ.
Theo ông, sự chênh lệch đó đòi hỏi ngành thanh toán thận trọng khi triển khai AI và sử dụng công nghệ này để củng cố an toàn hệ thống. Waller không đề xuất một kế hoạch quản lý cụ thể, nhưng nhấn mạnh đổi mới thanh toán cần được cân bằng với an ninh, tính toàn vẹn và sự ổn định — những yếu tố gắn liền với niềm tin của công chúng vào hệ thống thanh toán.
Khi tác nhân AI bắt đầu đảm nhiệm các việc như khởi tạo giao dịch và định tuyến thanh toán, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý sẽ phải giải quyết không chỉ bài toán hiệu quả công nghệ mà còn cả xác minh quyền ủy nhiệm, phân định trách nhiệm, phòng chống gian lận và bảo vệ hệ thống. Bài phát biểu của Waller chưa xác định những quy định mới nào sẽ được áp dụng; các phương án cụ thể vẫn cần ngành và cơ quan quản lý tiếp tục thảo luận.