Nếu Mỹ giảm cam kết với năng lực phòng thủ của NATO tại châu Âu, tính toán quân sự của Nga ở khu vực Baltic có thể thay đổi, kéo theo nguy cơ xung đột Nga – châu Âu leo thang thành đối đầu hạt nhân. Spencer Warren, nhà nghiên cứu an ninh hạt nhân tại Trường Harvard Kennedy, nhận định Moscow có thể xem Litva, Latvia và Estonia là những mục tiêu tiềm tàng. Nếu chiến sự thông thường diễn biến bất lợi, khả năng Nga sử dụng vũ khí hạt nhân sẽ càng khó dự đoán.
Warren nghiên cứu kho vũ khí hạt nhân và học thuyết sử dụng hạt nhân của Nga. Ông lưu ý Tổng thống Vladimir Putin là người có quyền quyết định cuối cùng về việc phóng vũ khí hạt nhân; mục tiêu khôi phục phạm vi ảnh hưởng của Liên Xô cũ đan xen với việc Moscow sử dụng răn đe hạt nhân. Với thị trường, những nhận định này làm nổi bật bất định quanh cấu trúc an ninh châu Âu, đồng thời đặt trọng tâm vào chi tiêu quốc phòng và các cơ chế răn đe hạt nhân. Tuy nhiên, đây là phân tích về những kịch bản quân sự, không phải dự báo rằng chiến tranh chắc chắn sẽ xảy ra.
Đánh giá của Đan Mạch về rủi ro tại biên giới NATO
Cơ quan Tình báo Quốc phòng Đan Mạch gần đây đánh giá nguy cơ Nga tiến hành một cuộc tấn công quân sự giới hạn nhằm vào một hoặc nhiều nước NATO có chung biên giới với Nga đang tăng lên; hành động như vậy có thể xảy ra trong những tháng tới. Các kịch bản của cơ quan này nêu ba mốc thời gian: trong khoảng sáu tháng, Nga có thể đủ khả năng tiến hành chiến tranh cục bộ tại một nước láng giềng; trong hai năm, nước này có thể sẵn sàng cho một cuộc chiến khu vực với nhiều quốc gia Baltic; và trong khoảng năm năm, Nga có thể có điều kiện tiến hành một cuộc chiến tranh quy mô lớn trên lục địa châu Âu.
Warren cho rằng nếu Nga nhận định cần sớm tấn công các nước Baltic, những động thái trong vài tháng tới cần được theo dõi sát, bởi chúng có thể là bước mở đầu cho một cuộc chiến trong khu vực. Litva, Latvia và Estonia khôi phục độc lập sau khi Liên Xô tan rã rồi gia nhập NATO. Lực lượng quân sự của ba nước có quy mô hạn chế, và năng lực phòng thủ phụ thuộc nhiều vào cơ chế phòng thủ tập thể của liên minh.
Các quan chức tình báo Đan Mạch cũng cảnh báo Nga có thể tính sai rằng NATO sẽ không cùng phản ứng nếu một thành viên bị tấn công, nhất là khi Moscow cho rằng Mỹ không thể hoặc không muốn hỗ trợ các đồng minh châu Âu. Điều 5 của NATO quy định một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên được xem là tấn công toàn liên minh, nhưng cách thức ứng phó trên thực tế vẫn phụ thuộc vào quyết định chính trị và quân sự của từng nước.
Năng lực phòng thủ thông thường và nguy cơ hạt nhân
Theo Warren, nếu chiến sự chỉ sử dụng vũ khí thông thường, 31 thành viên NATO ngoài Mỹ vẫn có thể phối hợp để chống lại Nga. Điều đó không bảo đảm chiến thắng, cũng không loại trừ khả năng chiến tranh gây tổn thất nghiêm trọng. Ông lưu ý các nước Bắc Âu sở hữu máy bay chiến đấu và xe tăng hiện đại, cùng lực lượng được huấn luyện theo tiêu chuẩn NATO. Dù vậy, câu hỏi then chốt là liệu Nga có thể nhanh chóng kiểm soát các nước Baltic và ngăn chặn cuộc phản công của quân đội châu Âu hay không.
Nếu không thể nhanh chóng kiểm soát khu vực Baltic, Nga có thể rơi vào thế bất lợi trong một cuộc chiến thông thường. Nhưng khó có thể dự đoán liệu xung đột có chỉ giới hạn ở cấp độ đó. Warren nhận định Moscow có thể chịu sức ép sử dụng vũ khí hạt nhân để tránh thất bại nếu đối mặt nguy cơ thua trận, hoặc nếu lực lượng châu Âu của NATO có khả năng tiến vào lãnh thổ Nga, chẳng hạn như Kaliningrad. Ông cũng đề cập hướng Saint Petersburg là một điểm rủi ro mà Nga có thể quan tâm.
Warren cho rằng một cuộc xung đột trực tiếp giữa Nga và châu Âu sẽ tiềm ẩn nguy cơ leo thang hạt nhân nghiêm trọng. Tuy nhiên, Moscow cũng có thể kiềm chế nếu cho rằng việc sử dụng vũ khí hạt nhân sẽ khiến Mỹ can dự, hoặc lo ngại Pháp hành động. Theo ông, kịch bản thứ hai ít có khả năng xảy ra hơn, nhưng không thể loại trừ. Các nguyên tắc sử dụng vũ khí hạt nhân của Nga thường được đánh giá là rộng hơn chính sách hạt nhân của Mỹ, Anh và Pháp; quyết định của Moscow trong từng tình huống cụ thể vẫn còn nhiều bất định.
Tuyên bố hạt nhân của Putin và động thái từ Pháp
Putin gần đây một lần nữa đề cập nguy cơ xung đột hạt nhân, nói rằng đối đầu bằng vũ khí hạt nhân có thể đẩy thế giới đến bờ vực thẳm và không thể bảo đảm những vũ khí này sẽ không bao giờ được sử dụng. Ông cũng nhấn mạnh Nga sở hữu những năng lực tấn công mà các nước khác không có. Nga có một trong những kho vũ khí hạt nhân chiến lược và chiến thuật lớn nhất thế giới; lực lượng hạt nhân vẫn là một phần quan trọng trong vị thế cường quốc của nước này.
Năm ngày sau đợt tuyên bố mới nhất của Putin về hạt nhân, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đến khu vực gần Brittany để theo dõi tàu ngầm hạt nhân Le Vigilant phóng một tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Macron gọi cuộc thử nghiệm là một dấu mốc quan trọng nhằm thể hiện độ tin cậy của năng lực răn đe. Pháp đồng thời hiện đại hóa lực lượng hạt nhân và thảo luận về việc mở rộng phạm vi bảo vệ hạt nhân cho các đồng minh châu Âu.
Các nhà nghiên cứu kho vũ khí hạt nhân thuộc Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ ước tính Pháp hiện có khoảng 290 đầu đạn hạt nhân, cùng khoảng 80 đầu đạn đã nghỉ hưu đang chờ tháo dỡ, nâng tổng số trong kho lên khoảng 370. Tháng 4/2025, khi các máy bay có năng lực hạt nhân của Pháp được triển khai tới miền bắc Thụy Điển, Đại sứ Pháp tại Thụy Điển cho biết ô hạt nhân của Pháp cũng áp dụng cho các đồng minh, trong đó có Thụy Điển.
Cơ chế răn đe hạt nhân của Pháp có thể ảnh hưởng đến cách châu Âu bù đắp các bảo đảm an ninh nếu cam kết của Mỹ thay đổi. Vai trò này còn tùy thuộc vào chính sách của từng nước, việc triển khai quân sự và quyết định trong khủng hoảng. Warren nhận định nếu xung đột chỉ dừng ở mức thông thường và Nga bị ghìm chân tại khu vực Baltic, phía châu Âu nhiều khả năng sẽ chiếm ưu thế. Nhưng nếu vũ khí hạt nhân được sử dụng, tình hình sẽ nhanh chóng vượt khỏi phạm vi mà các kịch bản quân sự thông thường có thể xác định.