Nguy cơ máy tính lượng tử tấn công tài sản mã hóa chưa trở thành mối đe dọa trước mắt, nhưng thời gian chuẩn bị cho ngành có thể là vấn đề cấp thiết hơn bản thân bước đột phá công nghệ. Ước tính khoảng 2.000 tỷ USD tài sản số dựa vào mật mã đường cong elliptic, trong khi tổng giá trị thị trường tiền mã hóa vào khoảng 2.800 tỷ USD. Để giảm rủi ro trong tương lai, mạng lưới, đơn vị lưu ký và người nắm giữ tài sản cần chuyển dần sang các giải pháp kháng lượng tử. Tuy nhiên, hiện chưa có cơ chế bắt buộc thống nhất, còn chi phí nâng cấp và cách xử lý tài sản không có người nhận vẫn chưa được giải quyết.
Có chuẩn chữ ký hậu lượng tử, nhưng mạng lưới phải nâng cấp
Mật mã đường cong elliptic từ lâu được xem là có thể bị đe dọa bởi một máy tính lượng tử đủ mạnh. Năm 2024, Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST) phê chuẩn các chuẩn mật mã hậu lượng tử, tạo ra phương án thay thế để các hệ thống có thể áp dụng. Dù vậy, việc ban hành tiêu chuẩn không đồng nghĩa tài sản mã hóa hiện tại có thể chuyển đổi ngay: blockchain phải hỗ trợ loại chữ ký mới trước, rồi ví và dịch vụ lưu ký mới có thể điều chỉnh theo.
Với Bitcoin, trọng tâm của các cuộc thảo luận là mật mã dùng cho chữ ký, chứ không phải khẳng định hàm băm, hoạt động khai thác hay toàn bộ sổ cái lịch sử sẽ đồng thời mất an toàn. Ngay cả khi rủi ro tập trung ở lớp ví, tác động kinh tế tiềm tàng vẫn có thể lan rộng hơn phạm vi một chiếc ví. Nếu quyền kiểm soát tài sản lớn hoặc stablecoin phụ thuộc vào khóa dễ bị tấn công, tổn thất có thể ảnh hưởng đến các đối tác giao dịch, thị trường và những giao thức khác.
Chữ ký lớn hơn làm tăng gánh nặng truyền tải và lưu trữ
Quá trình chuyển đổi cũng kéo theo chi phí kỹ thuật thực tế. Chữ ký ECDSA thông thường có kích thước khoảng 64 byte, trong khi chữ ký ML-DSA-65 vào khoảng 3.309 byte, lớn gấp khoảng 52 lần. Chữ ký ML-DSA-87 khoảng 4.627 byte; con số này chưa tính khóa công khai cũng sẽ lớn hơn.
Chữ ký lớn hơn làm tăng khối lượng dữ liệu truyền qua mạng và dung lượng lưu trữ. Điều đó có thể ảnh hưởng đến phí giao dịch, các giả định về thông lượng, cũng như ví phần cứng và hệ thống lưu ký vốn được thiết kế theo kích thước dữ liệu cũ. Chữ ký đa bên có thể giảm một số rủi ro trong vận hành, nhưng việc tăng số lớp khóa không giải quyết được rủi ro mật mã nếu các chữ ký vẫn dựa trên cùng một cơ chế dễ tổn thương. Lưu trữ lạnh giúp giảm khả năng khóa riêng bị đánh cắp hoặc thiết bị bị xâm nhập, nhưng không ngăn được kịch bản kẻ tấn công suy ra khóa riêng từ khóa công khai.
Trách nhiệm nâng cấp cũng nằm rải rác ở nhiều khâu. Nhà phát triển giao thức phải bổ sung hỗ trợ; các đơn vị lưu ký phụ thuộc vào tính năng của mạng lưới bên dưới; còn người tự quản lý tài sản phải chủ động thao tác. Giao tiếp giữa các nút, cơ chế đồng thuận, bằng chứng không tiết lộ tri thức, cầu nối xuyên chuỗi và hạ tầng lưu ký đều dựa trên những giả định mật mã riêng. Chỉ thay chữ ký giao dịch sẽ không tự động xử lý được các điểm còn lại.
Bên đi trước chịu chi phí, tài sản thất lạc khó chuyển đổi
Khi rủi ro chưa cận kề, các bên có thể có xu hướng chờ đợi. Những tổ chức nâng cấp sớm phải đầu tư nghiên cứu và phát triển, điều chỉnh hệ thống lưu ký, cập nhật phần cứng và quy trình; các bên hành động muộn hơn có thể quan sát mức độ hoàn thiện của giải pháp trước. Sự thận trọng hợp lý ở từng tổ chức có thể khiến quá trình chuyển đổi trên toàn ngành kéo dài.
Các sàn giao dịch và đơn vị lưu ký lớn, vốn quản lý tập trung lượng tài sản có giá trị cao, có thể triển khai nâng cấp sớm hơn. Tiến độ của nhà cung cấp dịch vụ nhỏ và người tự nắm giữ tài sản có thể chậm hơn. Coinbase cũng lưu ý ví bị bỏ quên hoặc không thể truy cập là một trở ngại: chuyển đổi tự nguyện không bảo đảm các tài khoản không hoạt động được cập nhật đúng hạn, càng không thể giúp người đã mất khóa hoàn tất thao tác.
Nếu địa chỉ cũ tiếp tục được duy trì lâu dài, tài sản chưa chuyển đổi có thể trở thành một vùng rủi ro tồn tại dai dẳng. Nếu đặt thời hạn chuyển đổi, ngành sẽ phải quyết định cách xử lý tài sản chưa hoàn tất, chẳng hạn đóng băng, hủy hoặc áp dụng biện pháp hạn chế khác. Mỗi lựa chọn đều có thể gây tranh cãi về quản trị và hiện chưa có lời giải đơn giản.
Thời hạn chuyển đổi sẽ quyết định cách xử lý tài sản
Ngành có thể từng bước ngừng hỗ trợ chữ ký cũ, để sàn giao dịch và đơn vị lưu ký hạn chế các loại địa chỉ dễ bị tấn công, hoặc thúc đẩy chuyển đổi thông qua yêu cầu từ bảo hiểm, đối tác giao dịch tổ chức và cơ quan quản lý. Tuy nhiên, các quy tắc và mốc thời gian cụ thể vẫn chưa thống nhất. Một giai đoạn chuyển đổi không ấn định ngày kết thúc giúp giảm áp lực phải xử lý tài sản ngay, nhưng có thể khiến khóa cũ tồn tại trong hệ thống lâu hơn. Ngược lại, thời hạn rõ ràng sẽ buộc ngành sớm đối mặt với câu hỏi về tài sản chưa chuyển đổi.
Mục tiêu chuyển đổi vào năm 2029 mà Google đưa ra áp dụng cho các hệ thống của chính công ty, không có nghĩa năng lực máy tính lượng tử sẽ xuất hiện vào năm đó, cũng không thể được xem là hạn chót an toàn cho ngành tiền mã hóa. Dù vậy, việc nâng cấp xuyên suốt giao thức, ví, đơn vị lưu ký, sàn giao dịch và người nắm giữ cá nhân cần thời gian. Với thị trường, câu hỏi không chỉ là khi nào máy tính lượng tử đủ sức đe dọa mật mã hiện hành xuất hiện, mà còn là liệu ngành có thống nhất được yêu cầu chuyển đổi và quy tắc xử lý tài sản không thể di chuyển trước thời điểm đó hay không.